alt

Για την ποιητική συλλογή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ «Των αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η πολυετής δημιουργική παραγωγή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ είναι σαφές ότι αντιπροσωπεύει ένα ευρύ δίκτυο διαρκούς και σταθερής επικοινωνίας με τον κόσμο των ιδεών. Με τον τρόπο αυτόν αποτυπώνεται η ανάπτυξη ενός εκτενούς φάσματος εννοιών ως παραδειγματική εφαρμογή δεδομένων αφενός από το ατομικό, βιωματικό και γνωστικό φορτίο και αφετέρου από την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα, σύμφωνα με την ευρηματικότητα και τη συνδυαστική ικανότητα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, σε ένα πρώτο στάδιο δημιουργικής συμπεριφοράς, όπως αναγνωρίζεται π.χ. στη συγχρονία του συγκεντρωτικού τόμου των ποιημάτων της με τον τίτλο ακριβώς Ποίηση 1963-2011 (έκδοση 2014). Και εδώ έχουμε μια καλή ευκαιρία για να θυμηθούμε και τη μεταφραστική δραστηριότητα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, όπως δηλώνει με σαφήνεια π.χ. η έμμετρη δημιουργική μετάφρασή της (2000) για το εκτενέστατο έμμετρο μυθιστόρημα Ευγένιος Ονιέγκιν του Αλεξάντρ Πούσκιν (1799-1837).

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μονολόγους του δημιουργού ως εσωτερικού ανθρώπου, όπου αποδίδεται η ροή του περιεχομένου της συνείδησης με αμφισβητήσεις, αμφιβολίες, επιβεβαιώσεις, ανατροπές, αναδιφήσεις, με αποδοχές και με απορρίψεις.

Σε ένα επόμενο στάδιο δημιουργικής συμπεριφοράς η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ (φαίνεται να) έχει καθιερώσει έναν αναδρομικό έλεγχο για την επαλήθευση της ισχύος των διαδικασιών που κινητοποιούνται στο προσωπικό της εργαστήριο λογοτεχνικής σύνθεσης. Με αυτή την προϋπόθεση προβαίνει στην προσωποποίηση αφηρημένων εννοιών, οι οποίες προσδιόρισαν την εξέλιξη της λογοτεχνικής παραγωγής της, και οργανώνει έναν διάλογο του δημιουργού με τον κόσμο των ιδεών. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μονολόγους του δημιουργού ως εσωτερικού ανθρώπου, όπου αποδίδεται η ροή του περιεχομένου της συνείδησης με αμφισβητήσεις, αμφιβολίες, επιβεβαιώσεις, ανατροπές, αναδιφήσεις, με αποδοχές και με απορρίψεις. Αυτό το σημασιολογικό τοπίο συναντήσαμε ήδη στο προηγούμενο βιβλίο της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τον τίτλο Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι (2016). Τώρα, στο βιβλίο Των αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο με τη σύνθετη δομή (διαλογικά μέρη, ποιήματα, κείμενα με αφηγηματική οικονομία αλλά και με έντονο ρυθμό) αναγνωρίζουμε να αποτυπώνεται η αντιπαράθεση του δημιουργού με προσωποποιημένες έννοιες ως μια διαδικασία ισορροπίας ανάμεσα στην υποκειμενική (εντέλει: κειμενική) πραγματικότητα και στον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο, στις διεργασίες του οποίου συμμετέχει ο δημιουργός ως εσωτερικός άνθρωπος ή συναποκομίζοντας, μάλλον προβάλλοντας το κοινωνικό προσωπείο του.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ πραγματεύεται κατ’ αντιπαράθεση αλλά και με τη συνήθη πνευματώδη ευρηματικότητα αντιθετικές όψεις ζητημάτων, όπως είναι η τέχνη/δημιουργία και η πρακτική πλευρά του βίου με τις προϋποτιθέμενες ως απαραίτητες αρχές και αξίες, εκφάνσεις της τέχνης (του λόγου εν προκειμένω, αλλά όχι μόνον), διεργασίες στο πλαίσιο της δημιουργικής συμπεριφοράς, υλικά από τις διαστάσεις της υποκειμενικής πραγματικότητας, στοιχεία δομής του εσωτερικού ανθρώπου, επίσης και κυρίως ό,τι συμπαρασύρει στην κοίτη της η ροή του χρόνου: συναισθήματα, καταστάσεις του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου, συνθήκες της υποκειμενικής και της αντικειμενικής πραγματικότητας – όλα όσα προσδιορίζουν το περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου. Εστίαση στην οργάνωση αυτού του θεματικού τοπίου κατέχουν η διελκυστίνδα ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, ο σύνδεσμος της ζωής με τον έρωτα, η σιωπή ως η άλλη όψη του λόγου (σιωπή πλήρης σημασιών), η αυτοδυναμία/αυτάρκεια του εσωτερικού ανθρώπου και οι δεσμεύσεις του από τις συνθήκες της εξωτερικής πραγματικότητας, η δύναμη του ανθρώπου στη φυσική του διάσταση και η αδυναμία του σώματος με το συνακόλουθο ανθρώπινο όριο, η γνώση και η αυτογνωσία, η αιωνιότητα και το περιεχόμενο του ατομικού χωροχρόνου.

Αυτό το υλικό διεκπεραιώνει ο ήδη πολλαπλώς γνωστός και εξαιρετικά οικείος, πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός λόγος της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τη ρητορική τής άμεσης προφορικής επικοινωνίας.

Αυτό το υλικό διεκπεραιώνει ο ήδη πολλαπλώς γνωστός και εξαιρετικά οικείος, πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός λόγος της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τη ρητορική τής άμεσης προφορικής επικοινωνίας, που αποτυπώνει τόσο στοιχεία της ατομικής και της γενικής καθημερινότητας όσο και στοιχεία του κόσμου των ιδεών. Η οργάνωση του βιβλίου αντιστοιχεί σε μια σύνθετη τοιχογραφία γραμματικών εικόνων που αποδίδουν κυρίως εσωτερικά τοπία με ιδιαίτερη ένταση και με ποικίλη θεματική. Παράλληλα εντοπίζονται και τοπία από την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα, και στην περίπτωση όμως αυτή επικρατεί η βιωματική πρόσληψη από την οπτική του εσωτερικού ανθρώπου. Τη σύνθεση των γραμματικών εικόνων, αλλά και γενικότερα την υφολογική οργάνωση του κειμενικού κόσμου στο βιβλίο προσδιορίζει η αυτονόητη αξιοποίηση του φαινομένου της μεταφοράς, και μάλιστα στην εκδοχή της προσωποποίησης αφηρημένων εννοιών, οι οποίες έχουν αποκτήσει σωματικότητα και υλική υπόσταση με περιεχόμενο επιλογής της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ. Παραδείγματος χάριν: «Όλ’ αυτά, […], είναι πια στοιχεία της τοιχογραφίας της ζωής μου», «μια θάλασσα / μονοτονίας», «όλα σπρώχνουν όλο και πιο βαθιά / εκεί που ο χρόνος, γυμνός / απ’ τις ανθρώπινες παρηγοριές, / μετράει τα βήματά του στο χώμα», «νιώθω ότι πλησιάζω / το κέντρο της φύσης, που το φαντάζομαι / σαν μια μεγάλη, πέτρινη, στρογγυλή / απορία», «να πλησιάσω / το βυθό των πραγμάτων / τον αιώνια άηχο», «Συναισθήματα-αέρηδες / μπαινοβγαίνουν μέσα μου», «Πάλι αέρηδες φυσούν / οι τωρινοί με τους χτεσινούς γίνονται ένα / αλλά για το μέλλον άπνοια αγγέλλεται», «Ο χρόνος χώνει όλο και πιο βαθιά τα νύχια του μέσα μου».

Ενδιαφέροντα υφολογικό παράγοντα αποτελεί η μεταγλωσσικότητα (αναμενόμενο, άλλωστε, αφού εδώ πρόκειται για αναδρομικό έλεγχο διαδικασιών του εργαστηρίου λογοτεχνικής γραφής), σε συνδυασμό και με τη μεταφορά. Αναγνωρίζουμε ιδιαιτέρως χαρακτηριστικές εφαρμογές στη διάσταση της αυτοαναφορικότητας της γραφής, π.χ.: «Θέλω να γράψω ένα ποίημα που θα με βοηθήσει / να σκάψω, να ψάξω, ας είναι και μ’ ένα στίχο / να πλησιάσω τη ρίζα της επιβίωσης», καθώς και στη διάσταση της αξιοποίησης γλωσσικών φαινομένων ως υλικού λογοτεχνικής σύνθεσης, π.χ.: «Αλλά ας μην ξεχνάμε, […], πως έχουμε πάνω απ’ το κεφάλι μας μια δύναμη […]. Η δύναμη αυτή είναι η σιωπή», «Δύσκολος ο αέρας π’ αναπνέω. / Σαν να θέλω ν’ αναπνεύσω τη σιωπή. / Αλλά ποια σιωπή; / Άλλη σιωπή κραυγάζει ο θυμωμένος / άλλη ο παγιδευμένος / άλλη η προδομένη γυναίκα», «Αλλά τώρα πνίγομαι σε μιαν άλλη σιωπή», «Τα σύννεφα της επανάληψης πυκνώνουν, […]. Πρωταγωνιστές της επανάληψης τα λάθη».

Παράλληλα, και σε ομόλογο υφολογικό κλίμα εντοπίζουμε και την αφοριστική διατύπωση, π.χ.: «Αυτή η φάση ανήκει στην παιδική ηλικία. Κάποτε τελειώνει κι ανοίγεσαι στις καινούριες εμπειρίες της ζωής, στις ανεξάντλητες πηγές έμπνευσης», «το υποσυνείδητο είναι ένα μείγμα πόθου, ανάμνησης, αμαρτίας, ένας ανεξάντλητος κατάλογος που όμως επηρεάζει τις πράξεις και τα λάθη μας», «οι αξίες κρίνονται κι από το πόσο μπορούν να εμπνεύσουν τις νέες γενιές δημιουργών», «Ανθίζουν τα λουλούδια / χαμογελούν οι άνθρωποι / ίσως να χαμογελούν και τα λουλούδια / ή μήπως η μυρωδιά είναι το κλάμα τους / που τόσο λίγο μένουν στη ζωή;», «η ζωή μου ήταν αιχμάλωτη της επιβίωσης. Τώρα ξέρω πως η εξάρτηση είναι η πιο ανίατη αναπηρία».

Είναι φανερό ότι το κειμενικό σύμπαν της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, ως ένα εμβληματικό μέγεθος στο πλαίσιο της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας, εξακολουθεί να διαστέλλεται αποδεικνύοντας μια διαρκή όσο και συνεπή παρουσία συνειδητού δημιουργού με ιδιαίτερη κοινωνική ποιότητα.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η νέα μέρα απ’ το κρεβάτι της νύχτας σηκώνεται.
Αλλά εγώ τι κάνω εδώ; Άδεια μόνο αισθάνομαι.
Θέλω να γράψω ένα ποίημα για το άδειο.
Και τότε ακούω μέσα μου μια φωνή:
“Δεν μπορείς”, λέει το άδειο, “να μ’ αγγίξεις
γιατί έχεις χάσει την έννοια του γεμάτου.
Χωρίς τη γνώση του αντίθετου
η ζωή θα ήταν ακόμη πιο αινιγματική”».
«Θέλω να γράψω ένα ποίημα – πάλι»
altΤων αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο
Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ
Καστανιώτης 2018
Σελ. 88, τιμή εκδότη €8,48

alt

TA BIBΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ