alt

Για την ποιητική συλλογή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ «Των αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η πολυετής δημιουργική παραγωγή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ είναι σαφές ότι αντιπροσωπεύει ένα ευρύ δίκτυο διαρκούς και σταθερής επικοινωνίας με τον κόσμο των ιδεών. Με τον τρόπο αυτόν αποτυπώνεται η ανάπτυξη ενός εκτενούς φάσματος εννοιών ως παραδειγματική εφαρμογή δεδομένων αφενός από το ατομικό, βιωματικό και γνωστικό φορτίο και αφετέρου από την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα, σύμφωνα με την ευρηματικότητα και τη συνδυαστική ικανότητα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, σε ένα πρώτο στάδιο δημιουργικής συμπεριφοράς, όπως αναγνωρίζεται π.χ. στη συγχρονία του συγκεντρωτικού τόμου των ποιημάτων της με τον τίτλο ακριβώς Ποίηση 1963-2011 (έκδοση 2014). Και εδώ έχουμε μια καλή ευκαιρία για να θυμηθούμε και τη μεταφραστική δραστηριότητα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, όπως δηλώνει με σαφήνεια π.χ. η έμμετρη δημιουργική μετάφρασή της (2000) για το εκτενέστατο έμμετρο μυθιστόρημα Ευγένιος Ονιέγκιν του Αλεξάντρ Πούσκιν (1799-1837).

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μονολόγους του δημιουργού ως εσωτερικού ανθρώπου, όπου αποδίδεται η ροή του περιεχομένου της συνείδησης με αμφισβητήσεις, αμφιβολίες, επιβεβαιώσεις, ανατροπές, αναδιφήσεις, με αποδοχές και με απορρίψεις.

Σε ένα επόμενο στάδιο δημιουργικής συμπεριφοράς η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ (φαίνεται να) έχει καθιερώσει έναν αναδρομικό έλεγχο για την επαλήθευση της ισχύος των διαδικασιών που κινητοποιούνται στο προσωπικό της εργαστήριο λογοτεχνικής σύνθεσης. Με αυτή την προϋπόθεση προβαίνει στην προσωποποίηση αφηρημένων εννοιών, οι οποίες προσδιόρισαν την εξέλιξη της λογοτεχνικής παραγωγής της, και οργανώνει έναν διάλογο του δημιουργού με τον κόσμο των ιδεών. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μονολόγους του δημιουργού ως εσωτερικού ανθρώπου, όπου αποδίδεται η ροή του περιεχομένου της συνείδησης με αμφισβητήσεις, αμφιβολίες, επιβεβαιώσεις, ανατροπές, αναδιφήσεις, με αποδοχές και με απορρίψεις. Αυτό το σημασιολογικό τοπίο συναντήσαμε ήδη στο προηγούμενο βιβλίο της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τον τίτλο Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι (2016). Τώρα, στο βιβλίο Των αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο με τη σύνθετη δομή (διαλογικά μέρη, ποιήματα, κείμενα με αφηγηματική οικονομία αλλά και με έντονο ρυθμό) αναγνωρίζουμε να αποτυπώνεται η αντιπαράθεση του δημιουργού με προσωποποιημένες έννοιες ως μια διαδικασία ισορροπίας ανάμεσα στην υποκειμενική (εντέλει: κειμενική) πραγματικότητα και στον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο, στις διεργασίες του οποίου συμμετέχει ο δημιουργός ως εσωτερικός άνθρωπος ή συναποκομίζοντας, μάλλον προβάλλοντας το κοινωνικό προσωπείο του.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ πραγματεύεται κατ’ αντιπαράθεση αλλά και με τη συνήθη πνευματώδη ευρηματικότητα αντιθετικές όψεις ζητημάτων, όπως είναι η τέχνη/δημιουργία και η πρακτική πλευρά του βίου με τις προϋποτιθέμενες ως απαραίτητες αρχές και αξίες, εκφάνσεις της τέχνης (του λόγου εν προκειμένω, αλλά όχι μόνον), διεργασίες στο πλαίσιο της δημιουργικής συμπεριφοράς, υλικά από τις διαστάσεις της υποκειμενικής πραγματικότητας, στοιχεία δομής του εσωτερικού ανθρώπου, επίσης και κυρίως ό,τι συμπαρασύρει στην κοίτη της η ροή του χρόνου: συναισθήματα, καταστάσεις του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου, συνθήκες της υποκειμενικής και της αντικειμενικής πραγματικότητας – όλα όσα προσδιορίζουν το περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου. Εστίαση στην οργάνωση αυτού του θεματικού τοπίου κατέχουν η διελκυστίνδα ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, ο σύνδεσμος της ζωής με τον έρωτα, η σιωπή ως η άλλη όψη του λόγου (σιωπή πλήρης σημασιών), η αυτοδυναμία/αυτάρκεια του εσωτερικού ανθρώπου και οι δεσμεύσεις του από τις συνθήκες της εξωτερικής πραγματικότητας, η δύναμη του ανθρώπου στη φυσική του διάσταση και η αδυναμία του σώματος με το συνακόλουθο ανθρώπινο όριο, η γνώση και η αυτογνωσία, η αιωνιότητα και το περιεχόμενο του ατομικού χωροχρόνου.

Αυτό το υλικό διεκπεραιώνει ο ήδη πολλαπλώς γνωστός και εξαιρετικά οικείος, πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός λόγος της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τη ρητορική τής άμεσης προφορικής επικοινωνίας.

Αυτό το υλικό διεκπεραιώνει ο ήδη πολλαπλώς γνωστός και εξαιρετικά οικείος, πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός λόγος της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τη ρητορική τής άμεσης προφορικής επικοινωνίας, που αποτυπώνει τόσο στοιχεία της ατομικής και της γενικής καθημερινότητας όσο και στοιχεία του κόσμου των ιδεών. Η οργάνωση του βιβλίου αντιστοιχεί σε μια σύνθετη τοιχογραφία γραμματικών εικόνων που αποδίδουν κυρίως εσωτερικά τοπία με ιδιαίτερη ένταση και με ποικίλη θεματική. Παράλληλα εντοπίζονται και τοπία από την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα, και στην περίπτωση όμως αυτή επικρατεί η βιωματική πρόσληψη από την οπτική του εσωτερικού ανθρώπου. Τη σύνθεση των γραμματικών εικόνων, αλλά και γενικότερα την υφολογική οργάνωση του κειμενικού κόσμου στο βιβλίο προσδιορίζει η αυτονόητη αξιοποίηση του φαινομένου της μεταφοράς, και μάλιστα στην εκδοχή της προσωποποίησης αφηρημένων εννοιών, οι οποίες έχουν αποκτήσει σωματικότητα και υλική υπόσταση με περιεχόμενο επιλογής της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ. Παραδείγματος χάριν: «Όλ’ αυτά, […], είναι πια στοιχεία της τοιχογραφίας της ζωής μου», «μια θάλασσα / μονοτονίας», «όλα σπρώχνουν όλο και πιο βαθιά / εκεί που ο χρόνος, γυμνός / απ’ τις ανθρώπινες παρηγοριές, / μετράει τα βήματά του στο χώμα», «νιώθω ότι πλησιάζω / το κέντρο της φύσης, που το φαντάζομαι / σαν μια μεγάλη, πέτρινη, στρογγυλή / απορία», «να πλησιάσω / το βυθό των πραγμάτων / τον αιώνια άηχο», «Συναισθήματα-αέρηδες / μπαινοβγαίνουν μέσα μου», «Πάλι αέρηδες φυσούν / οι τωρινοί με τους χτεσινούς γίνονται ένα / αλλά για το μέλλον άπνοια αγγέλλεται», «Ο χρόνος χώνει όλο και πιο βαθιά τα νύχια του μέσα μου».

Ενδιαφέροντα υφολογικό παράγοντα αποτελεί η μεταγλωσσικότητα (αναμενόμενο, άλλωστε, αφού εδώ πρόκειται για αναδρομικό έλεγχο διαδικασιών του εργαστηρίου λογοτεχνικής γραφής), σε συνδυασμό και με τη μεταφορά. Αναγνωρίζουμε ιδιαιτέρως χαρακτηριστικές εφαρμογές στη διάσταση της αυτοαναφορικότητας της γραφής, π.χ.: «Θέλω να γράψω ένα ποίημα που θα με βοηθήσει / να σκάψω, να ψάξω, ας είναι και μ’ ένα στίχο / να πλησιάσω τη ρίζα της επιβίωσης», καθώς και στη διάσταση της αξιοποίησης γλωσσικών φαινομένων ως υλικού λογοτεχνικής σύνθεσης, π.χ.: «Αλλά ας μην ξεχνάμε, […], πως έχουμε πάνω απ’ το κεφάλι μας μια δύναμη […]. Η δύναμη αυτή είναι η σιωπή», «Δύσκολος ο αέρας π’ αναπνέω. / Σαν να θέλω ν’ αναπνεύσω τη σιωπή. / Αλλά ποια σιωπή; / Άλλη σιωπή κραυγάζει ο θυμωμένος / άλλη ο παγιδευμένος / άλλη η προδομένη γυναίκα», «Αλλά τώρα πνίγομαι σε μιαν άλλη σιωπή», «Τα σύννεφα της επανάληψης πυκνώνουν, […]. Πρωταγωνιστές της επανάληψης τα λάθη».

Παράλληλα, και σε ομόλογο υφολογικό κλίμα εντοπίζουμε και την αφοριστική διατύπωση, π.χ.: «Αυτή η φάση ανήκει στην παιδική ηλικία. Κάποτε τελειώνει κι ανοίγεσαι στις καινούριες εμπειρίες της ζωής, στις ανεξάντλητες πηγές έμπνευσης», «το υποσυνείδητο είναι ένα μείγμα πόθου, ανάμνησης, αμαρτίας, ένας ανεξάντλητος κατάλογος που όμως επηρεάζει τις πράξεις και τα λάθη μας», «οι αξίες κρίνονται κι από το πόσο μπορούν να εμπνεύσουν τις νέες γενιές δημιουργών», «Ανθίζουν τα λουλούδια / χαμογελούν οι άνθρωποι / ίσως να χαμογελούν και τα λουλούδια / ή μήπως η μυρωδιά είναι το κλάμα τους / που τόσο λίγο μένουν στη ζωή;», «η ζωή μου ήταν αιχμάλωτη της επιβίωσης. Τώρα ξέρω πως η εξάρτηση είναι η πιο ανίατη αναπηρία».

Είναι φανερό ότι το κειμενικό σύμπαν της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, ως ένα εμβληματικό μέγεθος στο πλαίσιο της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας, εξακολουθεί να διαστέλλεται αποδεικνύοντας μια διαρκή όσο και συνεπή παρουσία συνειδητού δημιουργού με ιδιαίτερη κοινωνική ποιότητα.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η νέα μέρα απ’ το κρεβάτι της νύχτας σηκώνεται.
Αλλά εγώ τι κάνω εδώ; Άδεια μόνο αισθάνομαι.
Θέλω να γράψω ένα ποίημα για το άδειο.
Και τότε ακούω μέσα μου μια φωνή:
“Δεν μπορείς”, λέει το άδειο, “να μ’ αγγίξεις
γιατί έχεις χάσει την έννοια του γεμάτου.
Χωρίς τη γνώση του αντίθετου
η ζωή θα ήταν ακόμη πιο αινιγματική”».
«Θέλω να γράψω ένα ποίημα – πάλι»
altΤων αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο
Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ
Καστανιώτης 2018
Σελ. 88, τιμή εκδότη €8,48

alt

TA BIBΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ