alt

Για την ποιητική συλλογή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ «Των αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η πολυετής δημιουργική παραγωγή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ είναι σαφές ότι αντιπροσωπεύει ένα ευρύ δίκτυο διαρκούς και σταθερής επικοινωνίας με τον κόσμο των ιδεών. Με τον τρόπο αυτόν αποτυπώνεται η ανάπτυξη ενός εκτενούς φάσματος εννοιών ως παραδειγματική εφαρμογή δεδομένων αφενός από το ατομικό, βιωματικό και γνωστικό φορτίο και αφετέρου από την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα, σύμφωνα με την ευρηματικότητα και τη συνδυαστική ικανότητα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, σε ένα πρώτο στάδιο δημιουργικής συμπεριφοράς, όπως αναγνωρίζεται π.χ. στη συγχρονία του συγκεντρωτικού τόμου των ποιημάτων της με τον τίτλο ακριβώς Ποίηση 1963-2011 (έκδοση 2014). Και εδώ έχουμε μια καλή ευκαιρία για να θυμηθούμε και τη μεταφραστική δραστηριότητα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, όπως δηλώνει με σαφήνεια π.χ. η έμμετρη δημιουργική μετάφρασή της (2000) για το εκτενέστατο έμμετρο μυθιστόρημα Ευγένιος Ονιέγκιν του Αλεξάντρ Πούσκιν (1799-1837).

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μονολόγους του δημιουργού ως εσωτερικού ανθρώπου, όπου αποδίδεται η ροή του περιεχομένου της συνείδησης με αμφισβητήσεις, αμφιβολίες, επιβεβαιώσεις, ανατροπές, αναδιφήσεις, με αποδοχές και με απορρίψεις.

Σε ένα επόμενο στάδιο δημιουργικής συμπεριφοράς η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ (φαίνεται να) έχει καθιερώσει έναν αναδρομικό έλεγχο για την επαλήθευση της ισχύος των διαδικασιών που κινητοποιούνται στο προσωπικό της εργαστήριο λογοτεχνικής σύνθεσης. Με αυτή την προϋπόθεση προβαίνει στην προσωποποίηση αφηρημένων εννοιών, οι οποίες προσδιόρισαν την εξέλιξη της λογοτεχνικής παραγωγής της, και οργανώνει έναν διάλογο του δημιουργού με τον κόσμο των ιδεών. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μονολόγους του δημιουργού ως εσωτερικού ανθρώπου, όπου αποδίδεται η ροή του περιεχομένου της συνείδησης με αμφισβητήσεις, αμφιβολίες, επιβεβαιώσεις, ανατροπές, αναδιφήσεις, με αποδοχές και με απορρίψεις. Αυτό το σημασιολογικό τοπίο συναντήσαμε ήδη στο προηγούμενο βιβλίο της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τον τίτλο Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι (2016). Τώρα, στο βιβλίο Των αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο με τη σύνθετη δομή (διαλογικά μέρη, ποιήματα, κείμενα με αφηγηματική οικονομία αλλά και με έντονο ρυθμό) αναγνωρίζουμε να αποτυπώνεται η αντιπαράθεση του δημιουργού με προσωποποιημένες έννοιες ως μια διαδικασία ισορροπίας ανάμεσα στην υποκειμενική (εντέλει: κειμενική) πραγματικότητα και στον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο, στις διεργασίες του οποίου συμμετέχει ο δημιουργός ως εσωτερικός άνθρωπος ή συναποκομίζοντας, μάλλον προβάλλοντας το κοινωνικό προσωπείο του.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ πραγματεύεται κατ’ αντιπαράθεση αλλά και με τη συνήθη πνευματώδη ευρηματικότητα αντιθετικές όψεις ζητημάτων, όπως είναι η τέχνη/δημιουργία και η πρακτική πλευρά του βίου με τις προϋποτιθέμενες ως απαραίτητες αρχές και αξίες, εκφάνσεις της τέχνης (του λόγου εν προκειμένω, αλλά όχι μόνον), διεργασίες στο πλαίσιο της δημιουργικής συμπεριφοράς, υλικά από τις διαστάσεις της υποκειμενικής πραγματικότητας, στοιχεία δομής του εσωτερικού ανθρώπου, επίσης και κυρίως ό,τι συμπαρασύρει στην κοίτη της η ροή του χρόνου: συναισθήματα, καταστάσεις του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου, συνθήκες της υποκειμενικής και της αντικειμενικής πραγματικότητας – όλα όσα προσδιορίζουν το περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου. Εστίαση στην οργάνωση αυτού του θεματικού τοπίου κατέχουν η διελκυστίνδα ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, ο σύνδεσμος της ζωής με τον έρωτα, η σιωπή ως η άλλη όψη του λόγου (σιωπή πλήρης σημασιών), η αυτοδυναμία/αυτάρκεια του εσωτερικού ανθρώπου και οι δεσμεύσεις του από τις συνθήκες της εξωτερικής πραγματικότητας, η δύναμη του ανθρώπου στη φυσική του διάσταση και η αδυναμία του σώματος με το συνακόλουθο ανθρώπινο όριο, η γνώση και η αυτογνωσία, η αιωνιότητα και το περιεχόμενο του ατομικού χωροχρόνου.

Αυτό το υλικό διεκπεραιώνει ο ήδη πολλαπλώς γνωστός και εξαιρετικά οικείος, πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός λόγος της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τη ρητορική τής άμεσης προφορικής επικοινωνίας.

Αυτό το υλικό διεκπεραιώνει ο ήδη πολλαπλώς γνωστός και εξαιρετικά οικείος, πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός λόγος της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ με τη ρητορική τής άμεσης προφορικής επικοινωνίας, που αποτυπώνει τόσο στοιχεία της ατομικής και της γενικής καθημερινότητας όσο και στοιχεία του κόσμου των ιδεών. Η οργάνωση του βιβλίου αντιστοιχεί σε μια σύνθετη τοιχογραφία γραμματικών εικόνων που αποδίδουν κυρίως εσωτερικά τοπία με ιδιαίτερη ένταση και με ποικίλη θεματική. Παράλληλα εντοπίζονται και τοπία από την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα, και στην περίπτωση όμως αυτή επικρατεί η βιωματική πρόσληψη από την οπτική του εσωτερικού ανθρώπου. Τη σύνθεση των γραμματικών εικόνων, αλλά και γενικότερα την υφολογική οργάνωση του κειμενικού κόσμου στο βιβλίο προσδιορίζει η αυτονόητη αξιοποίηση του φαινομένου της μεταφοράς, και μάλιστα στην εκδοχή της προσωποποίησης αφηρημένων εννοιών, οι οποίες έχουν αποκτήσει σωματικότητα και υλική υπόσταση με περιεχόμενο επιλογής της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ. Παραδείγματος χάριν: «Όλ’ αυτά, […], είναι πια στοιχεία της τοιχογραφίας της ζωής μου», «μια θάλασσα / μονοτονίας», «όλα σπρώχνουν όλο και πιο βαθιά / εκεί που ο χρόνος, γυμνός / απ’ τις ανθρώπινες παρηγοριές, / μετράει τα βήματά του στο χώμα», «νιώθω ότι πλησιάζω / το κέντρο της φύσης, που το φαντάζομαι / σαν μια μεγάλη, πέτρινη, στρογγυλή / απορία», «να πλησιάσω / το βυθό των πραγμάτων / τον αιώνια άηχο», «Συναισθήματα-αέρηδες / μπαινοβγαίνουν μέσα μου», «Πάλι αέρηδες φυσούν / οι τωρινοί με τους χτεσινούς γίνονται ένα / αλλά για το μέλλον άπνοια αγγέλλεται», «Ο χρόνος χώνει όλο και πιο βαθιά τα νύχια του μέσα μου».

Ενδιαφέροντα υφολογικό παράγοντα αποτελεί η μεταγλωσσικότητα (αναμενόμενο, άλλωστε, αφού εδώ πρόκειται για αναδρομικό έλεγχο διαδικασιών του εργαστηρίου λογοτεχνικής γραφής), σε συνδυασμό και με τη μεταφορά. Αναγνωρίζουμε ιδιαιτέρως χαρακτηριστικές εφαρμογές στη διάσταση της αυτοαναφορικότητας της γραφής, π.χ.: «Θέλω να γράψω ένα ποίημα που θα με βοηθήσει / να σκάψω, να ψάξω, ας είναι και μ’ ένα στίχο / να πλησιάσω τη ρίζα της επιβίωσης», καθώς και στη διάσταση της αξιοποίησης γλωσσικών φαινομένων ως υλικού λογοτεχνικής σύνθεσης, π.χ.: «Αλλά ας μην ξεχνάμε, […], πως έχουμε πάνω απ’ το κεφάλι μας μια δύναμη […]. Η δύναμη αυτή είναι η σιωπή», «Δύσκολος ο αέρας π’ αναπνέω. / Σαν να θέλω ν’ αναπνεύσω τη σιωπή. / Αλλά ποια σιωπή; / Άλλη σιωπή κραυγάζει ο θυμωμένος / άλλη ο παγιδευμένος / άλλη η προδομένη γυναίκα», «Αλλά τώρα πνίγομαι σε μιαν άλλη σιωπή», «Τα σύννεφα της επανάληψης πυκνώνουν, […]. Πρωταγωνιστές της επανάληψης τα λάθη».

Παράλληλα, και σε ομόλογο υφολογικό κλίμα εντοπίζουμε και την αφοριστική διατύπωση, π.χ.: «Αυτή η φάση ανήκει στην παιδική ηλικία. Κάποτε τελειώνει κι ανοίγεσαι στις καινούριες εμπειρίες της ζωής, στις ανεξάντλητες πηγές έμπνευσης», «το υποσυνείδητο είναι ένα μείγμα πόθου, ανάμνησης, αμαρτίας, ένας ανεξάντλητος κατάλογος που όμως επηρεάζει τις πράξεις και τα λάθη μας», «οι αξίες κρίνονται κι από το πόσο μπορούν να εμπνεύσουν τις νέες γενιές δημιουργών», «Ανθίζουν τα λουλούδια / χαμογελούν οι άνθρωποι / ίσως να χαμογελούν και τα λουλούδια / ή μήπως η μυρωδιά είναι το κλάμα τους / που τόσο λίγο μένουν στη ζωή;», «η ζωή μου ήταν αιχμάλωτη της επιβίωσης. Τώρα ξέρω πως η εξάρτηση είναι η πιο ανίατη αναπηρία».

Είναι φανερό ότι το κειμενικό σύμπαν της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, ως ένα εμβληματικό μέγεθος στο πλαίσιο της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας, εξακολουθεί να διαστέλλεται αποδεικνύοντας μια διαρκή όσο και συνεπή παρουσία συνειδητού δημιουργού με ιδιαίτερη κοινωνική ποιότητα.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η νέα μέρα απ’ το κρεβάτι της νύχτας σηκώνεται.
Αλλά εγώ τι κάνω εδώ; Άδεια μόνο αισθάνομαι.
Θέλω να γράψω ένα ποίημα για το άδειο.
Και τότε ακούω μέσα μου μια φωνή:
“Δεν μπορείς”, λέει το άδειο, “να μ’ αγγίξεις
γιατί έχεις χάσει την έννοια του γεμάτου.
Χωρίς τη γνώση του αντίθετου
η ζωή θα ήταν ακόμη πιο αινιγματική”».
«Θέλω να γράψω ένα ποίημα – πάλι»
altΤων αντιθέτων διάλογοι και με τον ανήλεο χρόνο
Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ
Καστανιώτης 2018
Σελ. 88, τιμή εκδότη €8,48

alt

TA BIBΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη «Γυναικών τε, Ποίηση», (εκδ. Εύμαρος). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Γιάννη Μόραλη «Νέα γυναίκα». 

Γράφει η Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη

...

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

Για την ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Παναγιώτου «Μύθοι για το τέλος του κόσμου» (εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γκάι Ντένινγκ. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι ...

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

Για την ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα «Το πιο ωραίο τοπίο» (εκδ. Νησίδες). Kεντρική εικόνα: πίνακας της ζωγράφου Ντι Νίκερσον. 

Γράφει ο Ιγνάτης Χουβαρδάς

Στην σχετικά πρόσφατη ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ