margaret durow photography 16

Για την ποιητική συλλογή του Κώστα Κουτσουρέλη «Νύχτα» (εκδ. Κίχλη).

Του Σωτήρη Γουνελά

Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για την απόλυτη προσωποποίηση της Νύχτας. Μέσα από τον επαναλαμβανόμενο στίχο που αναφέρεται στο είδος της καρδιάς της Νύχτας έχουμε τις παρακάτω εικόνες:

Είναι της νύχτας η καρδιά από γάλα […]
Είναι της νύχτας η καρδιά από στάχτη […]
Είναι της νύχτας η καρδιά από αιθάλη […]
Είναι της νύχτας η καρδιά από σπέρμα […]
Είναι της νύχτας η καρδιά από ειρήνη […]
Είναι της νύχτας η καρδιά από σκέψη […]
Είναι της νύχτας η καρδιά από μάτια […]

Η Νύχτα εδώ αναδύεται μυστηριακή, προσωπική, ανθρωποκεντρική κατά ένα μέρος, συνδυάζεται με ένα ανθρώπινο πλάσμα το οποίο κυοφορείται και ετοιμάζεται στα έγκατα μιας άλλης ανθρώπινης παρουσίας.

Εδώ δεν είναι καθόλου η Νύχτα μια εναλλαγή φωτός σε σχέση με την ημέρα ή μια κατάσταση του ύπνου ή της αγρύπνιας ή του ξεφαντώματος. Η Νύχτα εδώ αναδύεται μυστηριακή, προσωπική, ανθρωποκεντρική κατά ένα μέρος, συνδυάζεται με ένα ανθρώπινο πλάσμα το οποίο κυοφορείται και ετοιμάζεται στα έγκατα μιας άλλης ανθρώπινης παρουσίας. Θα μπορούσε ακόμη να ειπωθεί ότι Νύχτα εδώ σημαίνει και Ζωή, γιατί όντως αυτό που κυοφορείται μέσα σε μια μορφή σκοτεινιάς ή κρυψώνας, σημαίνει μια νέα ζωή που πρόκειται να φανερωθεί στο φως. Και βεβαίως η Ζωή, είτε στη γενικότητά της –αν μπορεί να ειπωθεί αυτό γιατί κατά βάθος δεν υπάρχει γενική ζωή– έχει μέσα από μία ή πολλές ποιητικές μεταφορές αλλά και πραγματικότητες, καρδιά από γάλα, καρδιά από στάχτη, καρδιά από αιθάλη, καρδιά από σπέρμα, από ειρήνη, από σκέψη, από μάτια. Υπάρχει κάτι από αυτά που δεν το έχει η Ζωή;

Η διακύμανση της ποιητικής αυτής σύνθεσης ακούει στα ονόματα νάρκωση, βύθιση, υπνολαλία, ονείρωξη, ανάνηψη, εγρήγορση, έγερση. Εφτά δηλαδή καταγραφές μιας εξαιρετικά ζωντανής ποιητικής έκφρασης, σε ρυθμό εσωτερικής υπαγόρευσης θα έλεγα, μιας πηγαίας κίνησης ή «ψυχικού κινήματος» για να θυμηθούμε τον Σολωμό, μιας εκτίναξης λέξεων και στίχων προς έναν καλπάζοντα λυρισμό που δεν χάνει πουθενά την προσήλωσή του στο μυστήριο της ζωής και της νύχτας. Τι ακούμε να λέγεται; Στην οθόνη όπου σήμερα δια της τεχνολογίας αντικρίζουν οι γονείς το κυοφορούμενο ακούμε τους στίχους:

Στης νάρκης την ακύμαντη επικράτεια,
σφυγμός νωθρός που έρπει σε μιαν οθόνη,
σκιές μετράς, τα πρώτα μονοπάτια
 
που πάτησες μα χάθηκαν στο χιόνι.

Έτσι μεταγράφει ο ποιητής αυτό που είδε μα και αυτό που φαντάστηκε μέσα από μια φαντασία εξημμένη και οξυμένη. Και τι είναι το γάλα πέρα από τροφή για το νεογέννητο που έρχεται; Η λεύκανση των πάντων, αυτό το λευκό που απλώνεται και φωτίζει τη νύχτα, φωτίζει το όποιο σκοτάδι, φωτίζει τη ζωή στην αρχή της μέσα από πρακτικές και καθημερινές δόσεις και πράξεις, αυτό που σχεδόν μας εισάγει στη ζωή και στον κόσμο. Και τι είναι η στάχτη που ακολουθεί στη «βύθιση»; Είναι ο κουρνιαχτός που απλώνεται στον κόσμο και στην ψυχή του ανθρώπου, μυριάδες σωρευμένες σκοτοδίνες που εναλλάσσονται, όπως η χαρά με τη λύπη, τα φωτεινά αισθήματα με τα σκοτεινά, για να ακουστούν εκείνα τα:

 … από την ίδια κρήνη
στάζει το φως και το σκοτάδι, θάλει
το νεκρολούλουδο κι ανθούν κι οι κρίνοι

H νύχτα έχει συνδεθεί με την ποιητική γέννα, με εκείνη τη βαθιά ησυχία που απαιτεί η δημιουργία, αυτό το αποτράβηγμα από τα σκέρτσα, τα καμώματα, τις ανοησίες και τις πλεκτάνες της καθημερινότητας, για να υπάρξει το έργο.

Μέσα από την προσωποποιημένη Νύχτα ξεδιπλώνεται ο άνθρωπος, στα κρυφά του και τα φανερά του, στις υπόγειες διαδρομές του, στις πράξεις και στις σκέψεις του, σ’ ένα κατακλυσμό συλλήψεων που υλοποιούνται ή που μένουν απραγματοποίητες, ωστόσο υπάρχουν, σκιρτούν κρυφά, σχεδόν παραμονεύουν, ψάχνουν τη στιγμή της έκφρασης ή της υλοποίησης. Δεν πρέπει να παραλείψω να πω ότι η νύχτα έχει συνδεθεί με την ποιητική γέννα, με εκείνη τη βαθιά ησυχία που απαιτεί η δημιουργία, αυτό το αποτράβηγμα από τα σκέρτσα, τα καμώματα, τις ανοησίες και τις πλεκτάνες της καθημερινότητας, για να υπάρξει το έργο: το έργο, είτε πρόκειται για αληθινό βρέφος που βλέπει το φως είτε για ποίηση, ακολουθεί τη διατύπωση του Ρίλκε: «Αφήστε κάθε εντύπωση, κάθε σπόρο συναισθήματος να ωριμάζει μέσα σας, στο σκοτάδι, στο χώρο του ανείπωτου, του υποσυνείδητου, όπου δεν φτάνει η νόησή σας ∙ και, με βαθιά ταπεινωσύνη κι υπομονή, προσμείνετε την ώρα που θα γεννηθεί ένα καινούργιο φεγγοβόλημα». (Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή, Ίκαρος σ. 34-35). Γι’ αυτό εξάλλου, πρέπει να καταλάβουμε ότι είναι άλλο ζω την τέχνη και την ποίηση και άλλο τη διαβάζω, τη μελετώ ή τη θαυμάζω. Στο μέρος της «εγρήγορσης» διαβάζουμε:

γελάει μαζί σου γάργαρη παιδίσκη…

Θυμώνεις τάχα, οργίζεσαι; Του κάκου!
Σαν κούκλα σ’ έχει και σε περιπαίζει,
τη μάσκα ο χρόνος δεν φοράει του δράκου,
 
ο χρόνος είναι ένα παιδί, που παίζει.

Να πώς βρέθηκε ο Ηράκλειτος μέσα στο ποίημα. Γιατί αυτό το απόσπασμα και ειδικά ο στίχος «Ο χρόνος είναι ένα παιδί, που παίζει» παραλλάσει το απόσπασμα του Εφέσιου «αιών έστιν παις παίζων πεσσεύων. Παιδός η βασιλίη», που φτάνει ακόμη πιο πέρα από τους στίχους του Κουτσουρέλη, αλλά που διαβάζοντάς τους στη Νύχτα δεν μπορείς να μη σκεφτείς πόσο η ποίηση ανοίγει δρόμο για να φτάσει κανείς σε αλήθειες πανανθρώπινες ή να συναντηθεί μαζί τους. Ούτε ακόμη μπορεί να μην έρθει στον νου σου η λησμονημένη ευαγγελική ρήση: «αν δεν στραφείτε να γίνετε σαν τα παιδιά, δεν μπορείτε να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Όλα αυτά με αφορμή και χάρη στο «ελευσομένω», «στο ερχόμενο» δηλαδή, στο οποίο και αφιερώνεται το πόνημα. Τελευταίο στη σειρά, το μέρος της «έγερσης». Γιατί η Νύχτα τελειώνει. Εγείρεται το πέπλο, η ψυχή, το σώμα, το πνεύμα, ο άνθρωπος, μπαίνει το άλλο φως και ανοίγουν τα μάτια. Γι’ αυτό και το ποίημα αυτό διαποτίζεται, κατοικείται και ορίζεται από τη λέξη «μάτια» που επαναλαμβάνεται πλειστάκις μαζί με την απαραίτητη λυρική έξαρση και ένα απύθμενο άνοιγμα της όρασης ώστε να περιλάβει τα πάντα. Για να φανεί τι λέω παραθέτω στίχους από την «έγερση»:

Η Νύχτα τελειώνει. Εγείρεται το πέπλο, η ψυχή, το σώμα, το πνεύμα, ο άνθρωπος, μπαίνει το άλλο φως και ανοίγουν τα μάτια.

Είναι της νύχτας η καρδιά από μάτια,
μάτια πελάγη που βογγούν ολοένα,
μάτια κουπιά, πηδάλια μάτια, ξάρτια,
 
κύματα μάτια, μάτια πεπρωμένα,
μάτια που τρέμουν, όρκοι στον αέρα,
μέλλοντα μάτια, μάτια περασμένα,
……………………………………………………
μάτια μια λάβα μες στης γης τη χύτρα,
μάτια που τ’ Άλλο και τ’ Αλλού όλο δρέπουν,
μάτια του εμβρύου που αγρυπνούν στη μήτρα

Το μέρος της «έγερσης» –τελευταίο της ποιητικής ενότητας που αποτελεί η Νύχτα– συντίθεται όπως και τα υπόλοιπα από οχτώ τρίστιχα κι ένα τελευταίο χωριστό ακροστίχιο. Από το δείγμα που παρουσιάζω εδώ φαίνεται το άπλωμα της ποιητικής θέασης, το παρακολούθημα μιας πορείας, γέννηση ανθρώπου, διασταύρωση με τις ποικίλες όψεις του κόσμου, διείσδυση μέσα στον κόσμο, τον φανερό και τον αφανέρωτο, τον κόσμο των αισθήσεων και τον άλλο, τον κόσμο των φυσικών φαινομένων και των μεταφυσικών, τον κόσμο που βλέπουν τα φυσικά μας μάτια αλλά και τα άλλα, και προπαντός τα άλλα, γιατί εκεί μέσα σκιρτά η ποίηση και εκεί πλάθονται οι μορφές και οι εικόνες.

* O ΣΩΤΗΡΗΣ ΓΟΥΝΕΛΑΣ είναι συγγραφέας.

altΝύχτα
Κώστας Κουτσουρέλης
Κίχλη 2017
Σελ. 24, τιμή εκδότη €4,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Βράχια, του Γιώργου Βέη – ποίηση πυκνή και πολύσημη

Βράχια, του Γιώργου Βέη – ποίηση πυκνή και πολύσημη

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).

Της Ζωής Σαμαρά

Κρατώ στα χέρια μου ένα ποιητικό βιβλίο με φαντασιακά βράχια στο εξώφυλλο, τα χρώματα να παίζουν με το φως και το σκότος, να μας παραπέμπουν σε απεικόνιση πραγματικών βράχ...

Αινειάδα, του Βιργιλίου – ένα θεμελιακό έργο

Αινειάδα, του Βιργιλίου – ένα θεμελιακό έργο

Για την «Αινειάδα» του Βιργιλίου, με πρόλογο και σε μετάφραση του Θεόδωρου Παπαγγελή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Μ.Ι.Ε.Τ.

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Η γενεαλογία, η αναζήτηση της προέλευσης, όπως μας δίδαξε ο Φουκώ, δεν είναι απαραίτητο να νοείται ω...

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με ποιήματα της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν «Άπαντα τα ποιήματα» (μτφρ. Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Διώνης Δημητριάδου

«H Μπάχμαν πάλευε με την ανεπάρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

Η Κορίνα Καλούδη με την πρώτη της ποιητική συλλογή «Και βέβαια τους φοβάμαι» (εκδ. Περισπωμένη) ξεχωρίζει για την ισορροπία που κρατάει ανάμεσα στην ενδοσκόπιση και τον κοινωνικό προβληματισμό. Χαμηλόφωνη, ευθύβολη και αληθινή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τι απαντάτε σε όσ...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της πανδημίας του COVID-19, η διοργάνωση επικεντρώνεται σε ένα εξ ολοκλήρου διαδικτυακό πρόγραμμα διάρκειας έντεκα ημερών (19-29 Νοεμβρίου) με αιχμή τη συμμετοχή σημαντικών συγγραφέων και την ψηφιακή διοργάνωση των προγραμματιζόμενων φεστιβάλ, εκδηλώσεων και δράσεων, καθώς και των επαγγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ