alt

Σκέψεις για κάποιες πρόσφατες ποιητικές συλλογές Θεσσαλονικιών ποιητών.

Του Παναγιώτη Γούτα

altΜια αναδρομή ζωής, ένας υπαρξιακού τύπου αναστοχασμός αλλά και μια αναπόληση του παρελθόντος, απ’ τα οποία αντλείται χαρά και αισιοδοξία για τη γαλήνια στιγμή του παρόντος, χαρακτηρίζουν το τελευταίο βιβλίο του Τόλη Νικηφόρου Φλόγα απ’ τη στάχτη (εκδ. Μανδραγόρας, 2017). Το συναίσθημα είναι πλέον μεστό, όμως η αρχική ποιητική στόχευση παραμένει ίδια κι αναλλοίωτη. Το φως της δημιουργίας, το πρώτο αρχέγονο φως της γραφής, η ανθρώπινη απώλεια, το άγριο θηρίο της μοναξιάς, το ειλικρινές «ευχαριστώ» ενός ανθρώπου στην κάθε καινούρια μέρα που ξημερώνει, και μια απέραντη γαλήνη κι αισιοδοξία για το θαύμα της ζωής, κεντημένα περίτεχνα, όχι ως απλή θεματολογία αλλά ως δομικό υλικό και στοιχείο της ποίησής του. Ο Τόλης Νικηφόρος γράφοντας 52 χρόνια ποίηση και ευρισκόμενος σε ηλικία που πολλοί παραιτούνται ή θλίβονται από το βάρος της ζωής που κουβαλούν στους ώμους τους, γράφει ίσως το πιο φωτεινό και το πιο αισιόδοξο ποιητικό του βιβλίο. Δείγμα γραφής: είναι μια ράθυμη μέρα / φθινοπωρινή / κι η γειτονιά ησυχάζει / καθώς το δροσερό αεράκι / τα φύλλα ελαφρά ανεμίζει / κι απ’ τ’ ανοιχτό παράθυρο / σκορπίζει στο δωμάτιο / τους ήχους της ζωής // γαλήνιος κάθομαι απέναντι / και φλέγομαι // εγώ / φλόγα απ’ τη φωτιά / φλόγα απ’ τη στάχτη.

altΣτο βιβλίο του Γιάννη Καρατζόγλου (1946) Εγγραφές κλεισίματος (εκδ. Ρώμη, 2017) θα συναντήσουμε αρκετά πεζόμορφα ποιήματα για το παρελθόν της πόλης του, για σταμπαρισμένα σημεία της Θεσσαλονίκης, τους «αλησμόνητους πανηγυρισμούς της νεότητας» –για να θυμηθούμε και τον τίτλο ενός εξαιρετικού πίνακα του ζωγράφου Πάνου Παπανάκου–, για την τρίτη ηλικία και τα προβλήματά της, την περίοδο της συνταξιοδότησης και τη θλίψη που αυτή κουβαλά, αλλά και για τους μετανάστες, το οξύμωρο δίπολο «προηγμένη τεχνολογία-γήρανση ονείρων και οραμάτων», εν κατακλείδι ποιήματα για τη φθορά, τον χρόνο και το άγονο σήμερα, μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου που έζησε με ορμή και δύναμη τη νεότητά του. Παρότι πολλά ποιήματα –από τον τίτλο τους ακόμη– προδιαθέτουν ή, καλύτερα, μεταφέρουν ακέραιη μια θλίψη και μια κάπως νοσηρή νοσταλγία για στιγμές που απωλέσθηκαν, ωστόσο ο Καρατζόγλου διατηρεί στην ποίησή του ατόφια την ακριβή του τέχνη, γράφοντας με το μεστό και γνήσιο συναίσθημα που χαρακτηρίζει τους αληθινούς ποιητές. Δείγμα γραφής: Τώρα που οδεύει προς το μέγα σπήλαιο, λάθος μεσήλικας / λάθη κάνοντας ως το τέλος, μέχρι την ύστατη στιγμή της μεγάλης παιδιάς / ζητώντας τη χάρη, εκλιπαρώντας μέσα του, ικετεύοντας // να γίνονταν να ξαναζήσει απ’ την αρχή, να ξανακάνει απ’ το μηδέν / σε αργή επανάληψη απαράλλαχτα όλα, τα ίδια λάθη («Καμπή ζωής»).

altΟ, ηλικιακά νεότερος των δύο προηγουμένων, ποιητής Βαγγέλης Τασιόπουλος (1959), με την τελευταία ποιητική του κατάθεση Οι μπαλάντες των εύχρηστων πραγμάτων (εκδ. Ρώμη, 2017), συνεχίζει δημιουργικά στο ποιητικό κλίμα της προηγούμενης συλλογής του Γράνα (Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2007), εμπλουτίζοντάς το με πρόσωπα από την ελληνική μυθολογία, αλλά και πυκνώνοντας και εξελίσσοντας περισσότερο τη γραφή του. Ποίηση ερμητική, πεζόμορφη, με αναφορές στον χρόνο, στον Εμφύλιο, στην τοπογεωγραφία του Μελιγαλά, στη σύζευξη αρχαίων προσώπων και προσωπείων με το σήμερα, ποιήματα για σκοτεινές πτυχές της Ιστορίας αλλά και για τον ανεξερεύνητο πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Κάθε ταύτιση της ποίησης του Τασιόπουλου με όρους όπως κοινωνική, πολιτική, στρατευμένη ή υπαρξιακή ποίηση, νομίζω πως δείχνει επιφανειακή προσέγγιση της τέχνης των στίχων του, αφού, κατά τη γνώμη μου, ο Τασιόπουλος είναι πρωτίστως γλωσσοκεντρικός ποιητής, με πατρίδα, όχι τόσο την περιοχή του Μελιγαλά Μεσσηνίας (τόπος καταγωγής του, με ό,τι θετικό ή αρνητικό αυτός κουβαλά ως φορτίο), αλλά την απεραντοσύνη και τις ποικίλες νοηματικές ή συναισθηματικές πτυχές της ίδιας της γλώσσας. Δείγμα γραφής: Κοιτάζω το χέρι μου / βρίσκω υλικά / το νήμα, τη γλυφίδα, το αλφάδι, το μυστρί / – η οικοδομική μου ευδοκιμούσε πάντοτε, / άλλοτε με εκδορές ενίοτε με φόβους / που καρτερικά σχεδίαζαν το αναπόφευκτο, / ας είναι. / Ό,τι κερδίσαμε απ’ τα έργα μας οι γηγενείς που / σπάζανε τ’ αγάλματα στο φως του ήλιου / ευγνώμονες ως υποτελείς μη ξέροντας. / Η επιστροφή ποτέ δεν είναι ανώδυνη.

altΗ τολμηρή εικονοποιία, τα γόνιμα άλματα της υπερβατικής γραφής, μια έντονα γλωσσοπλαστική διάθεση, άφθονη δημιουργική φαντασία κι ένας κοσμοπολίτικος τόνος (εντυπώσεις από επισκέψεις σε ευρωπαϊκά μουσεία, αναφορές σε ήρωες κλασικών έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας κλπ.) χαρακτηρίζουν το νέο βιβλίο της Έλσας Κορνέτη Αγγελόπτερα (Μελάνι, 2016). Το όλο αποτέλεσμα θα κινδύνευε να πέσει στην παγίδα μιας άναρχης δόμησης των στίχων της, μιας χαοτικά εκπεφρασμένης εγκεφαλικότητας, ωστόσο ο διανοητικός τόνος είναι λελογισμένος, το συναίσθημα ρέει μέσα από εικόνες και σκέψεις, και το σύνολο όχι απλώς σώζεται, αλλά κρίνεται ικανοποιητικό. Δείγμα γραφής: Όταν στον ύπνο τον επισκέφτηκε / Το κρεβάτι του έγινε / Ένα κλειδοκύμβαλο με φτερά / Τον ανέβασε στη ράχη του / Τον έβγαλε από την εξίσωση / Του έπαιξε την άρια της αγάπης / Ξεδίπλωσε την επιδερμίδα της Γης / Ζωγραφίζοντας μ’ ενθουσιασμό / Την καρδιά μιας πεταλούδας // Τότε αυτός είπε / Παρακαλώ / Ας πυροβολήσει κάποιος επιτέλους / το κοράκι. («Έμπνευση») 

altΟ Βασίλης Φαϊτάς, όπως και ο Τόλης Νικηφόρου, πρωτοδημοσίευσε ποίηση το 1966. Πιο ολιγογράφος όμως από εκείνον, τύπωσε έξι συνολικά ποιητικές συλλογές (η μία από αυτές μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον ελληνιστή Μισέλ Βόλκοβιτς). Στη συλλογή του Στο καφέ «Εντροπία» (Μανδραγόρας, 2017) θα συναντήσουμε ποιήματα για όσα ξέβρασε ο χρόνος, με φιλοσοφικού-υπαρξιακού τύπου ποιητικές αναρωτήσεις για το σύμπαν, την αιωνιότητα, για όσα μας υπερβαίνουν, και που, ωστόσο, κωδικοποιήθηκαν και ενσωματώθηκαν στο κύτταρό μας, στη νιότη μας, στα οράματά μας, στα όνειρα που γεράσανε και ξεφτίσανε, όχι όμως δίχως ελπίδα. Το παρελθόν αναγεννιέται από τη στάχτη του ζητώντας δικαίωση. Ο Φαϊτάς άπτεται ποιητικά του Νικηφόρου στο ζήτημα της φιλοσοφικής ενατένισης του κόσμου, ωστόσο η ποίησή του είναι πιο συγκρατημένη και ακριβής, ενώ το «φως» και το «θαύμα» του Νικηφόρου αναφορικά με τη ζωή (κοινώς, η διάχυτη αισιοδοξία του) στον Φαϊτά εμφανίζονται με πιο μουντά, θαμπά και γήινα χρώματα. Δείγμα γραφής; Στον καιρό της νιότης / άλλαζε τον κόσμο / αποικίες φωτός / εκεί που γεννιούνται τα όνειρα // Τώρα απ’ το παράθυρο της εντροπίας κοιτάζω / το πλατύ ποτάμι που περνά / πλημμυρισμένο καιρούς, χώρο και αίμα. («Γαλήνη»)

altΗ ενδιαφέρουσα συλλογή του Νίκου Μυλόπουλου (1951), χειρουργού οφθαλμίατρου της Θεσσαλονίκης, Όπως η θάλασσα με το αύριο (Γαβριηλίδης, 2016), είναι κομματιασμένη σε 4 ενότητες. Παντού (ή σχεδόν παντού) το ρήμα δεσπόζει σε χρόνο παρατατικό, κρύβοντας μια παρατεταμένη σε διάρκεια θλίψη (που, ποίημα με το ποίημα, πολλαπλασιάζεται) για όλα τα δυνατά του παρελθόντος, που με το χρόνο ατόνησαν και ξεθύμαναν. Ποιήματα για αισθήσεις και αισθήματα, επιθυμίες για φιλιά που δεν ήταν σκηνοθετημένα, στίχοι για τότε που οι γειτονιές ευωδίαζαν «αγιόκλημα κι εμπιστοσύνη». Δείγμα γραφής: Για φυσαλίδες ψάχναμε χαράς στα βάθη της θάλασσας / Λεηλατώντας άγρια τα θησαυροφυλάκια των κορμιών / Και εισπράττοντας περίλυποι την χλεύη των πεταλίδων. / Ακρόπρωρο μυθικό η μορφή σου κυριεύει τα κύματα / Σκίζοντας τις ραφές των πιο αρχαίων αινιγμάτων.

altΤέλος, η πεζογράφος Αρχοντούλα Διαβάτη αποφάσισε να εκτεθεί και στην ποίηση τυπώνοντας την παρθενική της ποιητική συλλογή Όπως η Μπερλίνα (Νησίδες, 2017). Ποιήματα χαμηλόφωνα, ήσυχα, κουβεντιαστά, εξομολογητικά, εμφανώς κάτι περισσότερο από πρωτόλεια, που, αρκετά εξ αυτών, παραπέμπουν στους επιγόνους της «Διαγωνίου» (Λάσκαρης, Βασιλάκης, Δημητράκος, Ριτσώνης κ.ά.), αλλά που όμως σε κάτι υπολείπονται για να φτάσουν στην πύκνωση, στην ευθυβολία και στην αρτιότητα γραφής των παραπάνω ποιητών. Δείγμα γραφής; Ακούω την καρδιά μου: / Χτυπάει δυνατά / Σαν να θέλει / Να μου θυμίσει / Κάτι / Που ξεχνάω / Στη διάρκεια της μέρας. («Κάτι»)

Άλλα από τα ποιήματα των παραπάνω ποιητών συνδέονται άμεσα με το παρελθόν και την ποιητική παράδοση της Θεσσαλονίκης, κι άλλα φλερτάρουν με τη νεωτερικότητα, δίχως όμως να παύουν να προκαλούν συγκίνηση που είναι, πρωτίστως, και το ζητούμενο για μία ποιητική συλλογή. Όσο για τη Θεσσαλονίκη, αναφορικά με την ποιητική παραγωγή, παραφράζοντας τον στίχο του άγνωστου Πόντιου ποιητή για το παράδειγμα της Ρωμανίας: Ανθεί και φέρει κι άλλο.

* Στην κεντρική εικόνα το έργο του Αλέκου Φασιανού Νωχελική, 1975, λινόλαιο.

* Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ