pera meri

Για την ποιητική συλλογή της Μυρσίνης Γκανά «Τα πέρα μέρη» (εκδ. Μελάνι).

Της Διώνης Δημητριάδου

Συμβαίνει να ανακαλύπτεις σε νεότερες ποιητικές καταθέσεις κομμάτια του δικού σου κόσμου, όσο κι αν αυτός απέχει χρονικά πολύ από αυτές. Όχι μόνον εικόνες αλλά και διαπιστώσεις, οδυνηρές αλήθειες, προσωπικές σου ανακατατάξεις και αναιρέσεις των δεδομένων σου. Μετά το αρχικό ξάφνιασμα, που πηγάζει από την καθιερωμένη αντίληψη για τις διαφορετικές γενιές και τις προσλαμβάνουσες που αυτές έχουν και που τις κάνουν απολύτως διακριτές μεταξύ τους, έρχεται μια νέα θεώρηση των πραγμάτων. Ίσως όλα μια διαρκής κίνηση να είναι, μια σειρά αλληλοσυμπληρούμενων εικόνων, που περνούν από γενιά σε γενιά κατασταλάζοντας εμπειρίες. Αρχικά ελάχιστα βιωμένες αλλά με την εν δυνάμει ενσωμάτωσή τους στα προσωπικά αποκτήματα της νεότερης γενιάς. Μια αίσθηση συνέχειας είναι, με όλες τις πιθανές αναιρέσεις και ανακατατάξεις προκειμένου να συμπληρώνεται διαρκώς η συνολική εικόνα, που όλα τα εμπεριέχει και όλα τα διυλίζει για να κερδίσει, πολύτιμο φορτίο, την ουσία.

Τα Πέρα μέρη της Μυρσίνης Γκανά φέρνουν από τον τίτλο τους στον νου τους στίχους από τη Θαλασσογραφία του Σαββόπουλου:

Να μας πάρεις μακριά
να μας πας στα πέρα μέρη
φύσα θάλασσα πλατειά
φύσα αγέρι φύσα αγέρι

Oι τόποι είναι γεωγραφημένοι μέσα μας, και σ’ αυτούς ξαποσταίνουμε κάθε που σκοτεινιάζει γύρω ο κόσμος.

Αυτά τα μέρη, αυτοί οι τόποι/μνήμες μιας άλλης γενιάς έρχονται εδώ μέσα στα σημερινά ποιήματα, όχι για να ταξιδέψουν εμάς –εμείς πήγαμε και μάλλον έχουμε μείνει εκεί αρνούμενοι συχνά να αποκόψουμε την εσωτερική σύνδεση– αλλά για να μας δείξουν πώς μια νεότερη γραφή εισχωρεί μέσα τους. Και φυσικά με τη λέξη τόποι δεν κυριολεκτούμε κατ’ ανάγκη, χωρίς ωστόσο η ταυτότητα των χώρων να αποκλείεται. Περισσότερο οι τόποι είναι γεωγραφημένοι μέσα μας, και σ’ αυτούς ξαποσταίνουμε κάθε που σκοτεινιάζει γύρω ο κόσμος. Έτσι και η ποιήτρια χτίζει αυτό το ένδον σκηνικό, το οποίο μας συστήνει με τα ποιήματά της. Εσωτερική, λοιπόν, η ποιητική κατάθεση, ειλικρινής και αυθεντική, όσο φυσικά επιτρέπει η ιδιόμορφη έκθεση του εαυτού προς τον αποδέκτη/αναγνώστη.

Όσο κι αν στην ουσία η Τέχνη, η δημιουργία, νοείται ως άχρονη, καθώς ταξιδεύει από εποχή σε εποχή για να βρει νέες ενσαρκώσεις/ερμηνείες, πάντα τελείται μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο. Και είναι ενδιαφέρον να συναντάμε μέσα στην ποίηση την αίσθηση της σύνδεσης με τα χρονικά διαστήματα, καθώς έτσι απομακρύνεται ο κίνδυνος μιας χαώδους ασάφειας στον λόγο. Εδώ, λοιπόν, έχουμε ποίηση με απόλυτη συναίσθηση του χρόνου που κυλά και ενσωματώνει και τη δημιουργία και τη ζωή. Η Γκανά μεταφέρεται από το τώρα στο πριν και μετά μεταπηδά το μέλλον. Συνδέει το σημερινό βίωμα με την αρχή του στο παρελθόν, αλλά και οραματίζεται την παρουσία της σε ένα μέλλον πλούσιο από τη βίωση της εμπειρίας. Όλο αυτό δηλώνει ταυτόχρονα συνειδητοποίηση της σημασίας των στιγμών, που τις ανιχνεύει ανάμεσα στις πολλές και ανούσιες, αλλά και καταδεικνύει ακόμα την ωριμότητα (το οδυνηρό σημαντικότερο απόκτημα) που χτίζεται σιγά σιγά:

[…]
Κι ύστερα ήρθαν τα ρολόγια
να μετρούν βασανιστικά
λεπτά και δευτερόλεπτα
να συρρικνώνουν το χρόνο,
το πεδίο, τη χαρά.
Κουβαλάω ένα
στη θέση της καρδιάς
ακούω διαρκώς τους χτύπους του
που λένε
τώρα, τώρα, τώρα.
 
alt
Η Μυρσίνη Γκανά 
 

Η ποίηση αυτή έχει αποδέκτη. Η ποιήτρια απευθύνεται σε ένα πρόσωπο κάνοντας χρήση του δεύτερου ενικού εσύ, αφήνοντας την αίσθηση πότε μιας συγκεκριμένης παρουσίας και πότε μιας σκόπιμα ασαφούς, προκειμένου στη θέση του εσύ να μπει ο καθένας που διαβάζοντας νιώθει να του απευθύνεται ο λόγος προσωπικά. Θαρρώ σε κανένα σημείο δεν κάνει χρήση η ποιήτρια αυτού του δεύτερου προσώπου με τη συχνή στην ποίηση υποκατάσταση του εγώ με το εσύ. Δείγμα ωριμότητας, κατά τη γνώμη μου, μια που προτιμά την κατ’ ευθείαν προβολή του πρώτου προσώπου, όταν μιλά για τον εαυτό της. Άλλωστε η νεότερη ποιητική γραφή έχει αποσυνδεθεί από ανάλογες υποκρυπτόμενες παρουσίες, και μιλά περισσότερο ξεκάθαρα. Το εσύ εδώ είναι ο δυνάμει έτερος ή ο επώνυμος έτερος/σύντροφος:    

  

Όλα τα αναρριχητικά
που φύτεψες γύρω μου
μεγάλωσαν
σκαρφάλωσαν
και με σκεπάζουν.
Κρίμα που λείπεις
και δεν θα ψάξεις
να με βρεις.

Και αλλού:

[…]
εσύ είσαι μια ξένη γλώσσα
γεμάτη εξαιρέσεις
και λέξεις αμφίσημες
πολύπλοκο συντακτικό.

Ίσως η συνειδητοποίηση του κόσμου γύρω να ξεκινά από τη βίωση της σκληρής πραγματικότητας που ορίζει τις προσωπικές σχέσεις. Απομακρύνεται η ποιήτρια από την αφελή θεώρηση της ποίησης ως έμπλεης ρομαντισμού και οδηγεί το ερωτικό όχημα σε πιο δυσκολοδιάβατα μονοπάτια. Αφετηρία αλάνθαστη συχνά για να προχωρήσεις παραπέρα:

Το κόλπο είναι από τα πιο καλά
Όσο εξαφανίζεσαι
τόσο πληθαίνεις
μέσα μου
αυξάνεσαι
γίνεσαι ένα μπαλόνι
που έχω δεμένο
στον καρπό
να μη μου φύγει.
[…]

Και αναπόφευκτα έρχεται η συνείδηση του εαυτού, σκληρή και αυτή:

[…]
Ξηλώνω εδώ και μήνες
το υλικό απ’ το οποίο φτιάχτηκα
να δω τι κρύβεται από πίσω
και ποιο θα είναι το έπαθλο:
ένα στεφάνι από αγκάθια
ή μυρτιές.

Τότε αποκόβεσαι και από τα απατηλά στηρίγματα, αυτά που σε καλούν να εναποθέσεις τις ελπίδες σε κάτι αόρατο, αόριστο και εύκολο ως θεωρούμενη λύση:

Ό,τι σου ζήτησα παιδί,
Θεέ,
δεν το ’κανες.
Τότε φοβόμουν ότι έφταιγα.
Τώρα ξέρω: δεν μπορείς.
[…]

Μόνο που έτσι πλέον το ποιητικό υποκείμενο είναι απολύτως υπεύθυνο (ως απολύτως ελεύθερο και αποδεσμευμένο από προκαθορισμένες πορείες, κατά τους υπαρξιστές) για τον δρόμο της ζωής του. Είναι τότε που η ποίηση νιώθει τον εσωτερικό της ορίζοντα, κοινωνεί το πιο σκοτεινό τοπίο και βιώνει την ουσιαστική ωρίμαση. Τότε όλος ο κόσμος γύρω μοιάζει ανίκανος να προσφέρει λύσεις, τότε η λύση η προσωπική είναι ταυτόχρονα και ιδιωτική επινόηση/εφεύρεση:

[…]
Έχω απλώς μια πόρτα
γυάλινη
που δείχνει αλλά δεν ανοίγει
όλο φρακάρει και κολλάει
και για να μπεις πρέπει να βρεις
το κόλπο της
που ούτε εγώ γνωρίζω
να σου πω.

Η ποίηση θα μπορούσε να θεωρηθεί καταφύγιο, σ’ αυτή την περίπτωση; Οι ποιητές όπου γης έχουν μια απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα – όχι όλοι (και όχι πάντα) την ίδια. Την απάντηση αυτή την ενσωματώνουν στο έργο τους, δίνοντας έτσι και την ταυτότητα της Ποιητικής τους. Εδώ η Γκανά απαντά με καινούργια ερώτηση, πολλαπλή, και έτσι αποδεικνύει ότι η καλή ποίηση θέτει τις ερωτήσεις, δεν μονοπωλεί τις απαντήσεις:

Πού βρίσκεται η πηγή της ποίησης;
Πρέπει ν’ ανέβεις; Να κατέβεις;
Να σκάψεις λάσπη, χώμα, θάλασσες;
Ν’ ανοίξεις στο βουνό το μέσα
σήραγγες;
[…]
Ή μήπως να κάνεις τη ζωή σου
όπως όπως
έτσι κι έτσι
φυσώντας πού και πού μ’ ένα καλάμι
τη θράκα για να μη σβήσει εντελώς
ώσπου να βράσει το νερό
ν’ αρχίσουνε να σκάνε φυσαλίδες;

Αν, όμως, η σύγχρονη ποίηση θέτει ερωτήματα, ας είμαστε αισιόδοξοι για μια ακόμα φορά. Απαλλαγμένη από την αλαζονεία και τον εγωκεντρισμό, που όλα θαρρεί πως τα ορίζει, ταπεινά καταθέτει τον λόγο της προς έρευνα και πιθανή αναίρεση. Και τότε θάλλει ο μέσα κόσμος, όπως εδώ της ποιήτριας:

Αρχίσανε να πέφτουν
οι βροχές
φούντωσαν τα φυλλώματα
βγήκαν παντού χορτάρια
κι άγρια ζώα που αλυχτάν.
Πώς έγινα δάσος τροπικό
κι ευδοκιμώ εντός μου;
Εγώ ήμουν τόπος άνυδρος
που φύτρωναν αγκάθια.

Σε μια ευαίσθητη ισορροπία βρίσκεται η ποιήτρια, ανάμεσα στο υπάρχον τοπίο και σ’ αυτό που θα ήθελε να υλοποιήσει ως επιθυμητό χώρο. Και μόνον η αίσθηση της αμφίβολης ισορροπίας (εκεί που άλλοι ομότεχνοι βλέπουν το απολύτως ασφαλές ίσωμα) προσδίδει στην ποίηση της Γκανά μια ιδιαίτερη αξία.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας.

altΤα πέρα μέρη
Μυρσίνη Γκανά
Μελάνι 2017
Σελ. 56, τιμή εκδότη €8,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

Για την ποιητική συλλογή της Χλόης Κουτσουμπέλη «Αρχαίος πίθηκος» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: από τη θεατρική παράσταση «Περιμένοντας τον Γκοντό» στο Φεστιβάλ της Αβινιόν (1978) © Wikipedia. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

...
«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ