pera meri

Για την ποιητική συλλογή της Μυρσίνης Γκανά «Τα πέρα μέρη» (εκδ. Μελάνι).

Της Διώνης Δημητριάδου

Συμβαίνει να ανακαλύπτεις σε νεότερες ποιητικές καταθέσεις κομμάτια του δικού σου κόσμου, όσο κι αν αυτός απέχει χρονικά πολύ από αυτές. Όχι μόνον εικόνες αλλά και διαπιστώσεις, οδυνηρές αλήθειες, προσωπικές σου ανακατατάξεις και αναιρέσεις των δεδομένων σου. Μετά το αρχικό ξάφνιασμα, που πηγάζει από την καθιερωμένη αντίληψη για τις διαφορετικές γενιές και τις προσλαμβάνουσες που αυτές έχουν και που τις κάνουν απολύτως διακριτές μεταξύ τους, έρχεται μια νέα θεώρηση των πραγμάτων. Ίσως όλα μια διαρκής κίνηση να είναι, μια σειρά αλληλοσυμπληρούμενων εικόνων, που περνούν από γενιά σε γενιά κατασταλάζοντας εμπειρίες. Αρχικά ελάχιστα βιωμένες αλλά με την εν δυνάμει ενσωμάτωσή τους στα προσωπικά αποκτήματα της νεότερης γενιάς. Μια αίσθηση συνέχειας είναι, με όλες τις πιθανές αναιρέσεις και ανακατατάξεις προκειμένου να συμπληρώνεται διαρκώς η συνολική εικόνα, που όλα τα εμπεριέχει και όλα τα διυλίζει για να κερδίσει, πολύτιμο φορτίο, την ουσία.

Τα Πέρα μέρη της Μυρσίνης Γκανά φέρνουν από τον τίτλο τους στον νου τους στίχους από τη Θαλασσογραφία του Σαββόπουλου:

Να μας πάρεις μακριά
να μας πας στα πέρα μέρη
φύσα θάλασσα πλατειά
φύσα αγέρι φύσα αγέρι

Oι τόποι είναι γεωγραφημένοι μέσα μας, και σ’ αυτούς ξαποσταίνουμε κάθε που σκοτεινιάζει γύρω ο κόσμος.

Αυτά τα μέρη, αυτοί οι τόποι/μνήμες μιας άλλης γενιάς έρχονται εδώ μέσα στα σημερινά ποιήματα, όχι για να ταξιδέψουν εμάς –εμείς πήγαμε και μάλλον έχουμε μείνει εκεί αρνούμενοι συχνά να αποκόψουμε την εσωτερική σύνδεση– αλλά για να μας δείξουν πώς μια νεότερη γραφή εισχωρεί μέσα τους. Και φυσικά με τη λέξη τόποι δεν κυριολεκτούμε κατ’ ανάγκη, χωρίς ωστόσο η ταυτότητα των χώρων να αποκλείεται. Περισσότερο οι τόποι είναι γεωγραφημένοι μέσα μας, και σ’ αυτούς ξαποσταίνουμε κάθε που σκοτεινιάζει γύρω ο κόσμος. Έτσι και η ποιήτρια χτίζει αυτό το ένδον σκηνικό, το οποίο μας συστήνει με τα ποιήματά της. Εσωτερική, λοιπόν, η ποιητική κατάθεση, ειλικρινής και αυθεντική, όσο φυσικά επιτρέπει η ιδιόμορφη έκθεση του εαυτού προς τον αποδέκτη/αναγνώστη.

Όσο κι αν στην ουσία η Τέχνη, η δημιουργία, νοείται ως άχρονη, καθώς ταξιδεύει από εποχή σε εποχή για να βρει νέες ενσαρκώσεις/ερμηνείες, πάντα τελείται μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο. Και είναι ενδιαφέρον να συναντάμε μέσα στην ποίηση την αίσθηση της σύνδεσης με τα χρονικά διαστήματα, καθώς έτσι απομακρύνεται ο κίνδυνος μιας χαώδους ασάφειας στον λόγο. Εδώ, λοιπόν, έχουμε ποίηση με απόλυτη συναίσθηση του χρόνου που κυλά και ενσωματώνει και τη δημιουργία και τη ζωή. Η Γκανά μεταφέρεται από το τώρα στο πριν και μετά μεταπηδά το μέλλον. Συνδέει το σημερινό βίωμα με την αρχή του στο παρελθόν, αλλά και οραματίζεται την παρουσία της σε ένα μέλλον πλούσιο από τη βίωση της εμπειρίας. Όλο αυτό δηλώνει ταυτόχρονα συνειδητοποίηση της σημασίας των στιγμών, που τις ανιχνεύει ανάμεσα στις πολλές και ανούσιες, αλλά και καταδεικνύει ακόμα την ωριμότητα (το οδυνηρό σημαντικότερο απόκτημα) που χτίζεται σιγά σιγά:

[…]
Κι ύστερα ήρθαν τα ρολόγια
να μετρούν βασανιστικά
λεπτά και δευτερόλεπτα
να συρρικνώνουν το χρόνο,
το πεδίο, τη χαρά.
Κουβαλάω ένα
στη θέση της καρδιάς
ακούω διαρκώς τους χτύπους του
που λένε
τώρα, τώρα, τώρα.
 
alt
Η Μυρσίνη Γκανά 
 

Η ποίηση αυτή έχει αποδέκτη. Η ποιήτρια απευθύνεται σε ένα πρόσωπο κάνοντας χρήση του δεύτερου ενικού εσύ, αφήνοντας την αίσθηση πότε μιας συγκεκριμένης παρουσίας και πότε μιας σκόπιμα ασαφούς, προκειμένου στη θέση του εσύ να μπει ο καθένας που διαβάζοντας νιώθει να του απευθύνεται ο λόγος προσωπικά. Θαρρώ σε κανένα σημείο δεν κάνει χρήση η ποιήτρια αυτού του δεύτερου προσώπου με τη συχνή στην ποίηση υποκατάσταση του εγώ με το εσύ. Δείγμα ωριμότητας, κατά τη γνώμη μου, μια που προτιμά την κατ’ ευθείαν προβολή του πρώτου προσώπου, όταν μιλά για τον εαυτό της. Άλλωστε η νεότερη ποιητική γραφή έχει αποσυνδεθεί από ανάλογες υποκρυπτόμενες παρουσίες, και μιλά περισσότερο ξεκάθαρα. Το εσύ εδώ είναι ο δυνάμει έτερος ή ο επώνυμος έτερος/σύντροφος:    

  

Όλα τα αναρριχητικά
που φύτεψες γύρω μου
μεγάλωσαν
σκαρφάλωσαν
και με σκεπάζουν.
Κρίμα που λείπεις
και δεν θα ψάξεις
να με βρεις.

Και αλλού:

[…]
εσύ είσαι μια ξένη γλώσσα
γεμάτη εξαιρέσεις
και λέξεις αμφίσημες
πολύπλοκο συντακτικό.

Ίσως η συνειδητοποίηση του κόσμου γύρω να ξεκινά από τη βίωση της σκληρής πραγματικότητας που ορίζει τις προσωπικές σχέσεις. Απομακρύνεται η ποιήτρια από την αφελή θεώρηση της ποίησης ως έμπλεης ρομαντισμού και οδηγεί το ερωτικό όχημα σε πιο δυσκολοδιάβατα μονοπάτια. Αφετηρία αλάνθαστη συχνά για να προχωρήσεις παραπέρα:

Το κόλπο είναι από τα πιο καλά
Όσο εξαφανίζεσαι
τόσο πληθαίνεις
μέσα μου
αυξάνεσαι
γίνεσαι ένα μπαλόνι
που έχω δεμένο
στον καρπό
να μη μου φύγει.
[…]

Και αναπόφευκτα έρχεται η συνείδηση του εαυτού, σκληρή και αυτή:

[…]
Ξηλώνω εδώ και μήνες
το υλικό απ’ το οποίο φτιάχτηκα
να δω τι κρύβεται από πίσω
και ποιο θα είναι το έπαθλο:
ένα στεφάνι από αγκάθια
ή μυρτιές.

Τότε αποκόβεσαι και από τα απατηλά στηρίγματα, αυτά που σε καλούν να εναποθέσεις τις ελπίδες σε κάτι αόρατο, αόριστο και εύκολο ως θεωρούμενη λύση:

Ό,τι σου ζήτησα παιδί,
Θεέ,
δεν το ’κανες.
Τότε φοβόμουν ότι έφταιγα.
Τώρα ξέρω: δεν μπορείς.
[…]

Μόνο που έτσι πλέον το ποιητικό υποκείμενο είναι απολύτως υπεύθυνο (ως απολύτως ελεύθερο και αποδεσμευμένο από προκαθορισμένες πορείες, κατά τους υπαρξιστές) για τον δρόμο της ζωής του. Είναι τότε που η ποίηση νιώθει τον εσωτερικό της ορίζοντα, κοινωνεί το πιο σκοτεινό τοπίο και βιώνει την ουσιαστική ωρίμαση. Τότε όλος ο κόσμος γύρω μοιάζει ανίκανος να προσφέρει λύσεις, τότε η λύση η προσωπική είναι ταυτόχρονα και ιδιωτική επινόηση/εφεύρεση:

[…]
Έχω απλώς μια πόρτα
γυάλινη
που δείχνει αλλά δεν ανοίγει
όλο φρακάρει και κολλάει
και για να μπεις πρέπει να βρεις
το κόλπο της
που ούτε εγώ γνωρίζω
να σου πω.

Η ποίηση θα μπορούσε να θεωρηθεί καταφύγιο, σ’ αυτή την περίπτωση; Οι ποιητές όπου γης έχουν μια απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα – όχι όλοι (και όχι πάντα) την ίδια. Την απάντηση αυτή την ενσωματώνουν στο έργο τους, δίνοντας έτσι και την ταυτότητα της Ποιητικής τους. Εδώ η Γκανά απαντά με καινούργια ερώτηση, πολλαπλή, και έτσι αποδεικνύει ότι η καλή ποίηση θέτει τις ερωτήσεις, δεν μονοπωλεί τις απαντήσεις:

Πού βρίσκεται η πηγή της ποίησης;
Πρέπει ν’ ανέβεις; Να κατέβεις;
Να σκάψεις λάσπη, χώμα, θάλασσες;
Ν’ ανοίξεις στο βουνό το μέσα
σήραγγες;
[…]
Ή μήπως να κάνεις τη ζωή σου
όπως όπως
έτσι κι έτσι
φυσώντας πού και πού μ’ ένα καλάμι
τη θράκα για να μη σβήσει εντελώς
ώσπου να βράσει το νερό
ν’ αρχίσουνε να σκάνε φυσαλίδες;

Αν, όμως, η σύγχρονη ποίηση θέτει ερωτήματα, ας είμαστε αισιόδοξοι για μια ακόμα φορά. Απαλλαγμένη από την αλαζονεία και τον εγωκεντρισμό, που όλα θαρρεί πως τα ορίζει, ταπεινά καταθέτει τον λόγο της προς έρευνα και πιθανή αναίρεση. Και τότε θάλλει ο μέσα κόσμος, όπως εδώ της ποιήτριας:

Αρχίσανε να πέφτουν
οι βροχές
φούντωσαν τα φυλλώματα
βγήκαν παντού χορτάρια
κι άγρια ζώα που αλυχτάν.
Πώς έγινα δάσος τροπικό
κι ευδοκιμώ εντός μου;
Εγώ ήμουν τόπος άνυδρος
που φύτρωναν αγκάθια.

Σε μια ευαίσθητη ισορροπία βρίσκεται η ποιήτρια, ανάμεσα στο υπάρχον τοπίο και σ’ αυτό που θα ήθελε να υλοποιήσει ως επιθυμητό χώρο. Και μόνον η αίσθηση της αμφίβολης ισορροπίας (εκεί που άλλοι ομότεχνοι βλέπουν το απολύτως ασφαλές ίσωμα) προσδίδει στην ποίηση της Γκανά μια ιδιαίτερη αξία.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας.

altΤα πέρα μέρη
Μυρσίνη Γκανά
Μελάνι 2017
Σελ. 56, τιμή εκδότη €8,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ