papageorgiou kentriki

Για την ποιητική συλλογή του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου «Έκτακτο δελτίο καιρού» (Μελάνι).

Tης Βαρβάρας Ρούσσου

Γλώσσα μου χωρισμένη παραλίγο γλίστρησαν τα βήματά μου Κώστας Γ. Παπαγεωργίου, Ιχνογραφία (1975)

Ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου ανήκει στη χορεία εκείνων των ποιητών που το σημαντικό έργο τους αναγνωρίστηκε από κοινό και κριτικούς, αλλά ο ίδιος δεν επαναπαύτηκε στις δάφνες των βραβείων και συνέχισε τις αναζητήσεις του. Η τελευταία συλλογή του, ως συνέχεια μιας μακράς πορείας που ξεκινά από το 1966, επισφραγίζει ακόμη μια φορά την ποιητική του ιδιοσυστασία, της οποίας γνωρίσματα είναι, ανάμεσα σε πολλά άλλα, η μορφοπλαστική δεινότητα και η ιδιαίτερη αισθητική στον χειρισμό του βιωματικού υποστρώματος.

Εδώ η αφαιρετικότητα οδηγεί σε μια ερμητική ελλειπτικότητα που απαιτεί αμέριστη την προσοχή του αναγνώστη. Όταν όμως αυτός αφεθεί στην αβίαστη ροή της προσεκτικά επιλεγμένης ποιητικής γλώσσας, τότε οδηγείται σε έναν γνήσιο, καθαρό λυρισμό, όπου ωστόσο διαφαίνεται ο αρχικός βιωματικός και συναισθηματικός πυρήνας που πυροδότησε τη συλλογή.

Το Έκτακτο δελτίο καιρού αποτελεί μια σύνθεση σαράντα ενοτήτων αριθμημένων με κεφαλαία γράμματα (Α΄ έως Μ΄), που διαλέγεται ολοφάνερα με την προηγούμενη συλλογή του Παπαγεωργίου Εγώ το μαύρο θα κρατώ έως θανάτου, τόσο στο επίπεδο της ποιητικής ύλης, όπου θεματικά κυριαρχεί η έννοια του θανάτου, όσο και στη φόρμα, τις ποιητικές ορίζουσες καθώς και στον βαθμό αφαίρεσης. Έτσι, από «το μαύρο αταίριαστο κατάμαυρο» της προηγούμενης συλλογής περνάμε στο «χιόνι χαλί άσπιλο λευκό», χωρίς όμως να μετατοπίζεται το συγκινησιακό υπόβαθρο που κινεί τις δύο συλλογές.

Εδώ η αφαιρετικότητα οδηγεί σε μια ερμητική ελλειπτικότητα που απαιτεί αμέριστη την προσοχή του αναγνώστη. Όταν όμως αυτός αφεθεί στην αβίαστη ροή της προσεκτικά επιλεγμένης ποιητικής γλώσσας, τότε οδηγείται σε έναν γνήσιο, καθαρό λυρισμό, όπου ωστόσο διαφαίνεται ο αρχικός βιωματικός και συναισθηματικός πυρήνας που πυροδότησε τη συλλογή. Ο Παπαγεωργίου επιμένει στην καθαρότητα του γλωσσικού οργάνου, ώστε να ταυτίζεται κάθε φορά απολύτως η εικόνα με τη λέξη, κάτι που οδηγεί, κατά τη γνώμη μου, σε ένα είδος καθαρής ποίησης, που κατορθώνει εκείνη την αισθητική συνθήκη εντός της οποίας επιχειρείται η συνειδητοποίηση ή και η συμφιλίωση με το οδυνηρό βίωμα του αδόκητου θανάτου και της απώλειας. Η αναφορά μου στην καθαρή ποίηση δεν ανάγεται μόνο στη φιλολογική σημασία και τις τροπές που πήρε το περιεχόμενο του όρου στο πέρασμα των χρόνων. Υπαινίσσομαι παράλληλα και την «κατάβαση» σε βαθύτερες αισθήσεις και συναισθήματα που φέρνουν στο φως και επιχειρούν να συλλάβουν και να θεματοποιήσουν μέσω της γλώσσας οριακές ανθρώπινες καταστάσεις, προκαλώντας και την αισθητική συγκίνηση του αναγνώστη πέρα από τη συμμετοχή του στην κοινή συγκίνηση που επιφέρει το αναπόδραστο ανθρώπινο βίωμα της απώλειας. Ο στίχος «στους λευκούς κροτάφους της λύπης θροΐζει εφτασφράγιστο πένθος» αποτελεί, νομίζω, έναν από τους παραδειγματικούς στίχους που με ενάργεια αποτυπώνουν το ποιητικό σχέδιο του Παπαγεωργίου, όπως εξάλλου αυτό είχε προδιαγραφεί ήδη από την προηγούμενη συλλογή.

Στο Έκτακτο δελτίο καιρού τα ποιήματα, ανατρέποντας το πραγματικό, αναπτύσσονται ως ροή συνείδησης, δημιουργώντας ένα συνεχές λόγου που παραπέμπει στο όνειρο.

Μέσω τέτοιου χειρισμού της γλώσσας, η καθαρή βαθύτερη ουσία του ανθρώπου, καθώς ψηλαφεί το βίωμα της απώλειας και «το άγριο θαύμα του θανάτου» (ΙΒ΄) αναφαίνεται σχεδόν αποκαλυπτικά στο μεταίχμιο μεταξύ ονείρου και εγρήγορσης «στη ρηχή λίμνη του μαξιλαριού» (Β΄)· στο «υδροκέφαλο τέρας του ύπνου» (Ε΄)· «εκεί που συχνάζουν οι πλέον ακατανόητες συναντήσεις» (Δ΄).

Έτσι, στο Έκτακτο δελτίο καιρού τα ποιήματα, ανατρέποντας το πραγματικό, αναπτύσσονται ως ροή συνείδησης, δημιουργώντας ένα συνεχές λόγου που παραπέμπει στο όνειρο. Αυτή η συνεχής ροή, βασισμένη μορφολογικά σε πλήθος εικόνων, υποστηρίζεται από έναν τύπο πρόζας που ενυπάρχει στα ποιήματα και την απουσία στίξης πλην της τελείας. Στη μορφολογική αυτήν επιλογή και τον χειρισμό της, σε απόλυτη ταύτιση με το νοηματικό φορτίο, έγκειται η μορφοπλαστική δεινότητα του Παπαγεωργίου την οποίαν εξαρχής ανέφερα.

Επιπλέον, την πεζολογία που θα μπορούσε να παράγει η εν λόγω μορφή πρόζας, η οποία αναιρείται μέσω της προσεγμένα αρθρωμένης λυρικότητας, είτε με τρόπο άμεσο, «Μ’ ενός φιλιού αποτύπωμα μετέωρη άφησες την αύρα ένα τρικύμισμα νοερό…» (ΙΘ΄), είτε με την, πιθανόν και ηθελημένη, χρήση δήθεν «αντιλυρικών» λέξεων: «Σφυριές απαλές προσαρμόζουν τον πόνο στα μέτρα του ανθρώπου κι αλλοιώνουν του βλέμματος την εμβέλεια…» (ΙΖ΄).

Ο Παπαγεωργίου καταφέρνει τελικά να αποτυπώσει την ατομικότητα της βιωμένης εμπειρίας του πένθους με ιδιαίτερο τρόπο, συναρμόζοντας στοιχεία από ολόκληρο το φάσμα της ποιητικής παράδοσης, παλαιότερης και νεότερης: λυρισμό, φόρμα που παραπέμπει σε πεζό, αστιξία σχεδόν απόλυτη (με εξαίρεση την παρουσία τελείας), αφαιρετικότητα αλλά και έντονη εικονοποιία. Με τον τρόπο αυτόν, δεν παρουσιάζει μια σύνθεση με άξονα την προσωπική του σχέση με την έννοια της απώλειας, αλλά μας παρέχει και τις δικές του απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα της ποιητικής δημιουργίας.

Σ’ όλες τις γλώσσες η σιωπή σημαίνει αγάπη και ηχηρό ξημέρωμα του πάνω κόσμου (ΙΔ΄).

Η τοποθέτηση, εξάλλου, μέρους ή και ολόκληρων ποιημάτων σε αγκύλες ενισχύουν την αίσθηση ενός διαλόγου με το πρόσωπο του οποίου η απώλεια αποτέλεσε το κινούν αίτιο της σύνθεσης. Η ποίηση γίνεται λοιπόν ένας ιδιότυπος διάλογος που επιδιώκει να αποδώσει το απαρηγόρητο του θανάτου: «Τώρα ούτε νερό σε κόρφο αγγέλου και ούτε ψωμί σε πεινασμένου στόμα και ούτε αγάπης πέδιλα σε τάφο επάνω αρκούν για την εξοικείωση με το άγριο θαύμα του θανάτου» (ΙΒ΄). Το αδύνατο της εξοικείωσης αίρεται, ως έναν βαθμό, από την ίδια την ποιητική σύνθεση που επιχειρεί να λειτουργήσει συμφιλιωτικά: «σ’ όλες τις γλώσσες η σιωπή σημαίνει αγάπη και ηχηρό ξημέρωμα του πάνω κόσμου» (ΙΔ΄).

Τόσο που στο τελευταίο μέρος μάλιστα της σύνθεσης (Μ΄) επιτυγχάνεται το εξής ποιητικό παράδοξο: η φωνή εκφοράς μοιάζει να στέκεται, εντέλει, έξω από το ποίημα: «Έλα να σου δείξω πώς η μέρα διδάσκει τους αρχάριους του πένθους πώς παίρνει τα μέτρα της σιωπής του καθενός με τη μεταλλική μεζούρα της λύπης», καθοδηγώντας τους, όσο να ’ναι, έμπειρους κι αυτούς στην απώλεια αναγνώστες: «ώστε άφοβα να περπατούν στους κήπους του εφιάλτη» ( Μ΄)· «στο ματαιωμένο θαύμα με κατάσαρκα τα σύνεργα της ματαίωσης» (ΙΘ΄).

* Η ΒΑΡΒΑΡΑ ΡΟΥΣΣΟΥ είναι φιλόλογος.

altΈκτακτο δελτίο καιρού
Κώστα Γ. Παπαγεωργίου
Μελάνι 2017
Σελ. 68, τιμή έκδοσης €9,00

alt 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η ποιητική συλλογή του Αντώνη Φωστιέρη «Θάνατος ο Δεύτερος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θάνατος ο Δεύτ...

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση «Θυρίδα 1821», της Σοφίας Διονυσοπούλου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό. 

Της Τιτίκας Δημητρούλια

«Στην ποίηση οι στίχοι είναι σφαίρες», διαβάζαμε στην προηγούμενη ποιητική σύνθεση της Σοφίας Διονυσοπούλου, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ