alt

Για την ποιητική συλλογή της Κατερίνας Κούσουλα Η αγάπη που δεν ξέρει (εκδ. Γαβριηλίδης).

Του Γιώργου Δελιόπουλου

Η πέμπτη ποιητική συλλογή της ποιήτριας και αρχαιολόγου Κατερίνας Κούσουλα θα μπορούσε να ιδωθεί ως συνέχεια της τρίτης της ποιητικής συλλογής με τον τίτλο Βαθύ κανάλι. Αδήλωτη άνοιξη (Εκδόσεις των Φίλων). Οι συσχετισμοί που προκύπτουν είναι αρκετοί, τόσο σε γλωσσικό και υφολογικό επίπεδο όσο και στη διαπραγμάτευση του θέματος.

Οι εικόνες της Κούσουλα είναι οικείες και συνάμα απροσδόκητες, τρυφερές και ταυτόχρονα δυνατές. Αναμφίβολα, πρόκειται για μια ώριμη ποιητική γραφή, η οποία κοινωνεί άμεσα στους αναγνώστες το πρώτο αίσθημα, που συγκίνησε την ίδια την ποιήτρια και γέννησε το ποίημα.

Στην αγάπη που δεν ξέρει ξανασυναντούμε το γνωστό αισθαντικό και εξομολογητικό ύφος της Κούσουλα, σε πρώτο πρόσωπο. Το χαρακτηρίζουν λυρισμός και ισορροπημένη ερωτική διάθεση, που δεν εκπίπτουν σε κούφιους συναισθηματισμούς ή μελοδραματισμούς.

αργά έσυρες κι αρκετά αθόρυβ’ αρκετά πολύ
γυάλινες πόρτες τις αυγές μη με πονέσεις
«Ποίημα»

Το λεξιλόγιό της είναι ιδιαίτερα επιμελημένο, μαρτυρώντας τη βαθιά της κλασική παιδεία. Γνωρίζει πώς να δημιουργεί υποβλητική ατμόσφαιρα, εικόνες και αναπάντεχους συνειρμούς μέσα από συνδυασμούς λέξεων. Ταυτόχρονα, ο εσωτερικός ρυθμός των στίχων της και η ελάχιστη χρήση των σημείων στίξης συμβάλλουν στην απρόσκοπτη ανάγνωση του ποιήματος, χωρίς να προκαλούν νοηματική σύγχυση στον αναγνώστη. Οι εικόνες της Κούσουλα είναι οικείες και συνάμα απροσδόκητες, τρυφερές και ταυτόχρονα δυνατές. Αναμφίβολα, πρόκειται για μια ώριμη ποιητική γραφή, η οποία κοινωνεί άμεσα στους αναγνώστες το πρώτο αίσθημα, που συγκίνησε την ίδια την ποιήτρια και γέννησε το ποίημα.

Στο Βαθύ κανάλι. Αδήλωτη άνοιξη η ποιήτρια περνά μέσα από έναν σκληρό έρωτα γεμάτο ήττες και οδύνη, έναν έρωτα πόνο, για να βγει από τα βαθιά κανάλια του και να επιπλεύσει στην άνοιξη της αγάπης. Από τη μια ο δυνατός, παράφορος, επώδυνος έρωτας κι από την άλλη η σταθερή αξία της λυτρωτικής αγάπης.

Η αγάπη που δεν ξέρει δεν έχει την ίδια γραμμική διάταξη, ωστόσο η ποιήτρια στέκεται το ίδιο επιφυλακτικά και ερωτηματικά απέναντι στον έρωτα. Δεν τον αποκηρύσσει ούτε τον αποφεύγει. Γι’ αυτό και με τη φωνή των αγγέλων αναφωνεί σ’ ένα της ποίημα: «μη φοβηθείς τον έρωτα, μη σπάσεις το λαγήνι». Εντούτοις, τον υποπτεύεται και ξέρει πως μια μέρα μπορεί να θυσιαστεί –σαν τα παιδιά της Μήδειας– «εν αγνοία της στο όνομα του έρωτα». Δεν τον θεωρεί σταθερό αποκούμπι, γι’ αυτό και τον χαρακτηρίζει ανερμάτιστο, ασκεπή, ανέστιο, αυτός που κρατά «πάντα σακκούλι τρυφερό μία προδοσία», αυτός που «διπλά εννυχεύει». Αποτυπώνει αυτή την επαμφοτερίζουσα φύση του, αξιοποιώντας αντιθετικές εικόνες και σύμβολα:

κακό κακό παιδί και η κούκλα σου
σπασμένη στα πατώματα στέκεται σιωπηλή
κτέρισμα έρωτα χρυσή η άθικτή της μπούκλα
«Πάθος στα αζήτητα»
 
σύννεφα ευκίνητα ακατάπαυστα αλαλάζανε
πάνω απ’ την τόση ακινησία των μνημάτων
«Χρέος»
 
ο τόπος άνθισε μεμιάς, η μέσα γης εκπνέει
«Ο τόπος άνθισε»

Σε άλλα ποιήματα η διπλή φύση του έρωτα εκφράζεται με εικαστικούς όρους. Από τη μια το κατακόκκινο των φιλιών, της σκέψης και του αίματος, ενώ από την άλλη οι πράσινες εικόνες της ξενοιασιάς. Το πράσινο συμβολίζει τη ζωή, το αντίδοτο στη θλίψη και στο κόκκινο του πόνου:

καθώς το πράσινο θεριεύει στα κλαδιά του
κι η ώρα κόκκινα φιλιά εγκυμονεί
«Το δένδρο»

Ωστόσο, η ποιήτρια δεν εξαντλείται μόνο στην ελξαπωθητική σχέση με τον Ιανό του έρωτα. Όπως και στο Βαθύ κανάλι. Αδήλωτη άνοιξη, έτσι και σ’ αυτή τη συλλογή αναζητά την αγάπη και προσπαθεί να την ορίσει. Μελετώντας τα ποιήματα της συλλογής, έχει κανείς την αίσθηση ότι η ποιήτρια προσπαθεί να συμπληρώσει τον τίτλο, προσπαθεί δηλαδή να μας πει τι δεν ξέρει η αγάπη.

Η αγάπη ανυψώνεται σε υπέρτατο ιδανικό και έσχατο καταφύγιο ενός βασανισμένου έρωτα. Παρόλα αυτά, δεν αποτελεί πανάκεια ούτε είναι ανέφελη. Αντιθέτως, η αγάπη στην ποίηση της Κούσουλα κουβαλά όλους τους καημούς και τις πίκρες που τη γέννησαν. Δεν ξέρει να μη νοσταλγεί και να οχυρώνεται πίσω από τη λησμοσύνη. Γι’ αυτό πονά, ακόμη και αναδρομικά, μέσα από τις πληγές και τις αναμνήσεις της.

σβήνει το καύμα, πάλι η θάλασσα μου ανοίγει
ένα παράθυρο όπου εγκυμόνησα τη θλίψη
το παρελθόν μου ξαπλωμένο στο ντιβάνι
κοιτώ ανίσχυρη
«Παράθυρο»

Σε καμιά περίπτωση δεν είναι δεδομένη η αγάπη. Αντιθέτως, εμφανίζεται ως μια αβέβαιη υπόσχεση, μια ασταθής συνθήκη, μια terra incognita προς διερεύνηση. Κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί πως την κατέχει ή πως την ελέγχει και κανείς δεν γνωρίζει την ώρα της άφιξής της. Πρόκειται για μια συναισθηματική κατάσταση εσωτερική και ενστικτώδη, που δεν ξέρει κανόνες ούτε βαδίζει με σίγουρα βήματα.

Επειδή ακριβώς δεν ξεχνά, η αγάπη γράφει πάντοτε με πάθος για όσα έζησε. Δεν καμώνεται ψέματα στους στίχους, ακόμη κι αν οι λέξεις είναι αιχμηρές και καρφώνονται βαθιά.

μουτζουρώνοντας χαρτιά με πάθος
κρατά το μολύβι μαχαίρι του
τσακίζει πλευρά μεθοδικά
«Μάσκες στο σκοτάδι»

Σε καμιά περίπτωση δεν είναι δεδομένη η αγάπη. Αντιθέτως, εμφανίζεται ως μια αβέβαιη υπόσχεση, μια ασταθής συνθήκη, μια terra incognita προς διερεύνηση. Κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί πως την κατέχει ή πως την ελέγχει και κανείς δεν γνωρίζει την ώρα της άφιξής της. Πρόκειται για μια συναισθηματική κατάσταση εσωτερική και ενστικτώδη, που δεν ξέρει κανόνες ούτε βαδίζει με σίγουρα βήματα.

δεν ξέρει η αγάπη να βαδίσει
μικρό παιδί απέμεινε
στα τρίστρατα αφέθηκε σκληρά
«Η αγάπη που δεν ξέρει»

Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, στην ερωτική ποίηση της Κούσουλα απουσιάζουν οι βεβαιότητες και οι σταθερές. Το ποιητικό της σύμπαν μοιάζει μια αιώνια μεταβλητή, που παλινδρομεί στη χαρμολύπη, κι ωστόσο μοιάζει συνειδητά προσανατολισμένο στην αγάπη. Ίσως γιατί κατά βάθος πίσω από τον ελεγειακό λυρισμό και τις θρυμματισμένες εξομολογήσεις της ποιήτριας αγρυπνά μια αγάπη που ευαγγελίζεται την ευτυχία, μια αγάπη που δεν ξέρει να απελπίζεται ποτέ.

κλαδιά και περιστέρια τρέμουν έρωτα
κάθε άνοιξη ωστόσο αδυνατεί
κάτι θα γείρει στον αγέρα ως υπόμνηση
θαύμα που έχασε τον δρόμο κι επανέρχεται
άσπρο το φίδι κρίνο σέρνει εωθινό
«Ευαγγελισμός»

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΛΙΟΠΟΥΛΟΣ είναι φιλόλογος και ποιητής.

altΗ αγάπη που δεν ξέρει
Κατερίνα Κούσουλα
Γαβριηλίδης 2015
Σελ. 80, τιμή εκδότη €8,48

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΚΟΥΣΟΥΛΑ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

«…κι ύστερα δεν υπάρχεις» της Μαρίας Πατακιά (κριτική) –  Ένα ποιητικό κοσμοθεώρημα προσηλωμένο στη ζωή

«…κι ύστερα δεν υπάρχεις» της Μαρίας Πατακιά (κριτική) – Ένα ποιητικό κοσμοθεώρημα προσηλωμένο στη ζωή

Για το ποιητικό βιβλίο της Μαρίας Πατακιά «…κι ύστερα δεν υπάρχεις» (εκδ. Μελάνι). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Martin Grzelczak με τίτλο «non-existence». 

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου

Το καινούργιο ποιητικό βιβλίο της Μ...

«Accordion» της Ζέφης Δαράκη (κριτική)

«Accordion» της Ζέφης Δαράκη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή της Ζέφης Δαράκη «Accordion» (εκδ. Ύψιλον). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του Ron Fasand «Γυναίκα με ακορντεόν» (1840).

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Όσοι ακολουθούμε συστηματικά ή έστω περιστασιακά τη Ζέφη Δαράκη στη μακρά δημ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Αναβαθμισμένη, πλουσιότερη, υποσχόμενη και με πολλές εκπλήξεις θα είναι φέτος η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, η οποία επιστρέφει για τρίτη χρονιά στους Χαρουπόμυλους Λαντίτη, από τις 22 μέχρι τις 24 Νοεμβρίου 2024.

Επιμέλεια: Book Press

Όπως δηλώνουν...

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ