alt

Για την ποιητική συλλογή της Κατερίνας Κούσουλα Η αγάπη που δεν ξέρει (εκδ. Γαβριηλίδης).

Του Γιώργου Δελιόπουλου

Η πέμπτη ποιητική συλλογή της ποιήτριας και αρχαιολόγου Κατερίνας Κούσουλα θα μπορούσε να ιδωθεί ως συνέχεια της τρίτης της ποιητικής συλλογής με τον τίτλο Βαθύ κανάλι. Αδήλωτη άνοιξη (Εκδόσεις των Φίλων). Οι συσχετισμοί που προκύπτουν είναι αρκετοί, τόσο σε γλωσσικό και υφολογικό επίπεδο όσο και στη διαπραγμάτευση του θέματος.

Οι εικόνες της Κούσουλα είναι οικείες και συνάμα απροσδόκητες, τρυφερές και ταυτόχρονα δυνατές. Αναμφίβολα, πρόκειται για μια ώριμη ποιητική γραφή, η οποία κοινωνεί άμεσα στους αναγνώστες το πρώτο αίσθημα, που συγκίνησε την ίδια την ποιήτρια και γέννησε το ποίημα.

Στην αγάπη που δεν ξέρει ξανασυναντούμε το γνωστό αισθαντικό και εξομολογητικό ύφος της Κούσουλα, σε πρώτο πρόσωπο. Το χαρακτηρίζουν λυρισμός και ισορροπημένη ερωτική διάθεση, που δεν εκπίπτουν σε κούφιους συναισθηματισμούς ή μελοδραματισμούς.

αργά έσυρες κι αρκετά αθόρυβ’ αρκετά πολύ
γυάλινες πόρτες τις αυγές μη με πονέσεις
«Ποίημα»

Το λεξιλόγιό της είναι ιδιαίτερα επιμελημένο, μαρτυρώντας τη βαθιά της κλασική παιδεία. Γνωρίζει πώς να δημιουργεί υποβλητική ατμόσφαιρα, εικόνες και αναπάντεχους συνειρμούς μέσα από συνδυασμούς λέξεων. Ταυτόχρονα, ο εσωτερικός ρυθμός των στίχων της και η ελάχιστη χρήση των σημείων στίξης συμβάλλουν στην απρόσκοπτη ανάγνωση του ποιήματος, χωρίς να προκαλούν νοηματική σύγχυση στον αναγνώστη. Οι εικόνες της Κούσουλα είναι οικείες και συνάμα απροσδόκητες, τρυφερές και ταυτόχρονα δυνατές. Αναμφίβολα, πρόκειται για μια ώριμη ποιητική γραφή, η οποία κοινωνεί άμεσα στους αναγνώστες το πρώτο αίσθημα, που συγκίνησε την ίδια την ποιήτρια και γέννησε το ποίημα.

Στο Βαθύ κανάλι. Αδήλωτη άνοιξη η ποιήτρια περνά μέσα από έναν σκληρό έρωτα γεμάτο ήττες και οδύνη, έναν έρωτα πόνο, για να βγει από τα βαθιά κανάλια του και να επιπλεύσει στην άνοιξη της αγάπης. Από τη μια ο δυνατός, παράφορος, επώδυνος έρωτας κι από την άλλη η σταθερή αξία της λυτρωτικής αγάπης.

Η αγάπη που δεν ξέρει δεν έχει την ίδια γραμμική διάταξη, ωστόσο η ποιήτρια στέκεται το ίδιο επιφυλακτικά και ερωτηματικά απέναντι στον έρωτα. Δεν τον αποκηρύσσει ούτε τον αποφεύγει. Γι’ αυτό και με τη φωνή των αγγέλων αναφωνεί σ’ ένα της ποίημα: «μη φοβηθείς τον έρωτα, μη σπάσεις το λαγήνι». Εντούτοις, τον υποπτεύεται και ξέρει πως μια μέρα μπορεί να θυσιαστεί –σαν τα παιδιά της Μήδειας– «εν αγνοία της στο όνομα του έρωτα». Δεν τον θεωρεί σταθερό αποκούμπι, γι’ αυτό και τον χαρακτηρίζει ανερμάτιστο, ασκεπή, ανέστιο, αυτός που κρατά «πάντα σακκούλι τρυφερό μία προδοσία», αυτός που «διπλά εννυχεύει». Αποτυπώνει αυτή την επαμφοτερίζουσα φύση του, αξιοποιώντας αντιθετικές εικόνες και σύμβολα:

κακό κακό παιδί και η κούκλα σου
σπασμένη στα πατώματα στέκεται σιωπηλή
κτέρισμα έρωτα χρυσή η άθικτή της μπούκλα
«Πάθος στα αζήτητα»
 
σύννεφα ευκίνητα ακατάπαυστα αλαλάζανε
πάνω απ’ την τόση ακινησία των μνημάτων
«Χρέος»
 
ο τόπος άνθισε μεμιάς, η μέσα γης εκπνέει
«Ο τόπος άνθισε»

Σε άλλα ποιήματα η διπλή φύση του έρωτα εκφράζεται με εικαστικούς όρους. Από τη μια το κατακόκκινο των φιλιών, της σκέψης και του αίματος, ενώ από την άλλη οι πράσινες εικόνες της ξενοιασιάς. Το πράσινο συμβολίζει τη ζωή, το αντίδοτο στη θλίψη και στο κόκκινο του πόνου:

καθώς το πράσινο θεριεύει στα κλαδιά του
κι η ώρα κόκκινα φιλιά εγκυμονεί
«Το δένδρο»

Ωστόσο, η ποιήτρια δεν εξαντλείται μόνο στην ελξαπωθητική σχέση με τον Ιανό του έρωτα. Όπως και στο Βαθύ κανάλι. Αδήλωτη άνοιξη, έτσι και σ’ αυτή τη συλλογή αναζητά την αγάπη και προσπαθεί να την ορίσει. Μελετώντας τα ποιήματα της συλλογής, έχει κανείς την αίσθηση ότι η ποιήτρια προσπαθεί να συμπληρώσει τον τίτλο, προσπαθεί δηλαδή να μας πει τι δεν ξέρει η αγάπη.

Η αγάπη ανυψώνεται σε υπέρτατο ιδανικό και έσχατο καταφύγιο ενός βασανισμένου έρωτα. Παρόλα αυτά, δεν αποτελεί πανάκεια ούτε είναι ανέφελη. Αντιθέτως, η αγάπη στην ποίηση της Κούσουλα κουβαλά όλους τους καημούς και τις πίκρες που τη γέννησαν. Δεν ξέρει να μη νοσταλγεί και να οχυρώνεται πίσω από τη λησμοσύνη. Γι’ αυτό πονά, ακόμη και αναδρομικά, μέσα από τις πληγές και τις αναμνήσεις της.

σβήνει το καύμα, πάλι η θάλασσα μου ανοίγει
ένα παράθυρο όπου εγκυμόνησα τη θλίψη
το παρελθόν μου ξαπλωμένο στο ντιβάνι
κοιτώ ανίσχυρη
«Παράθυρο»

Σε καμιά περίπτωση δεν είναι δεδομένη η αγάπη. Αντιθέτως, εμφανίζεται ως μια αβέβαιη υπόσχεση, μια ασταθής συνθήκη, μια terra incognita προς διερεύνηση. Κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί πως την κατέχει ή πως την ελέγχει και κανείς δεν γνωρίζει την ώρα της άφιξής της. Πρόκειται για μια συναισθηματική κατάσταση εσωτερική και ενστικτώδη, που δεν ξέρει κανόνες ούτε βαδίζει με σίγουρα βήματα.

Επειδή ακριβώς δεν ξεχνά, η αγάπη γράφει πάντοτε με πάθος για όσα έζησε. Δεν καμώνεται ψέματα στους στίχους, ακόμη κι αν οι λέξεις είναι αιχμηρές και καρφώνονται βαθιά.

μουτζουρώνοντας χαρτιά με πάθος
κρατά το μολύβι μαχαίρι του
τσακίζει πλευρά μεθοδικά
«Μάσκες στο σκοτάδι»

Σε καμιά περίπτωση δεν είναι δεδομένη η αγάπη. Αντιθέτως, εμφανίζεται ως μια αβέβαιη υπόσχεση, μια ασταθής συνθήκη, μια terra incognita προς διερεύνηση. Κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί πως την κατέχει ή πως την ελέγχει και κανείς δεν γνωρίζει την ώρα της άφιξής της. Πρόκειται για μια συναισθηματική κατάσταση εσωτερική και ενστικτώδη, που δεν ξέρει κανόνες ούτε βαδίζει με σίγουρα βήματα.

δεν ξέρει η αγάπη να βαδίσει
μικρό παιδί απέμεινε
στα τρίστρατα αφέθηκε σκληρά
«Η αγάπη που δεν ξέρει»

Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, στην ερωτική ποίηση της Κούσουλα απουσιάζουν οι βεβαιότητες και οι σταθερές. Το ποιητικό της σύμπαν μοιάζει μια αιώνια μεταβλητή, που παλινδρομεί στη χαρμολύπη, κι ωστόσο μοιάζει συνειδητά προσανατολισμένο στην αγάπη. Ίσως γιατί κατά βάθος πίσω από τον ελεγειακό λυρισμό και τις θρυμματισμένες εξομολογήσεις της ποιήτριας αγρυπνά μια αγάπη που ευαγγελίζεται την ευτυχία, μια αγάπη που δεν ξέρει να απελπίζεται ποτέ.

κλαδιά και περιστέρια τρέμουν έρωτα
κάθε άνοιξη ωστόσο αδυνατεί
κάτι θα γείρει στον αγέρα ως υπόμνηση
θαύμα που έχασε τον δρόμο κι επανέρχεται
άσπρο το φίδι κρίνο σέρνει εωθινό
«Ευαγγελισμός»

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΛΙΟΠΟΥΛΟΣ είναι φιλόλογος και ποιητής.

altΗ αγάπη που δεν ξέρει
Κατερίνα Κούσουλα
Γαβριηλίδης 2015
Σελ. 80, τιμή εκδότη €8,48

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΚΟΥΣΟΥΛΑ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη «Γυναικών τε, Ποίηση», (εκδ. Εύμαρος). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Γιάννη Μόραλη «Νέα γυναίκα». 

Γράφει η Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη

...

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

Για την ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Παναγιώτου «Μύθοι για το τέλος του κόσμου» (εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γκάι Ντένινγκ. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι ...

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

Για την ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα «Το πιο ωραίο τοπίο» (εκδ. Νησίδες). Kεντρική εικόνα: πίνακας της ζωγράφου Ντι Νίκερσον. 

Γράφει ο Ιγνάτης Χουβαρδάς

Στην σχετικά πρόσφατη ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ