tolis nikiforou

Για την ποιητική συλλογή του Τόλη Νικηφόρου Φλόγα απ' τη στάχτη (εκδ. Μανδραγόρας)

Της Κυριακής Αν. Λυμπέρη

Ο ποιητής θα επισημάνει τα σημαντικά του από την πρώτη κι όλας σελίδα, με το πρώτο κι όλας τρίστιχο: σαν να μην ήταν το παιχνίδι/ απ' την αρχή στημένο/ σαν να νικούσε κάποτε το θάνατο η αγάπη, εννοώντας βέβαια ακριβώς το αντίθετο: το παιχνίδι είναι γνωστό και χαμένο εκ των προτέρων, κανείς δεν μπορεί να νικήσει σ' αυτό και η μόνη στάση που μπορεί να έχει κάποιος είναι η αξιοπρέπεια. Το κοίταγμα κατάματα του αναπότρεπτου, σε όρθια στάση, χωρίς μιζέριες και υπερβολικούς κλαυθμούς, η όρθια στάση ενός υπερήφανου τίποτα.

Η παρηγορητική λειτουργία της Τέχνης δεν είναι πάντα ικανή να αναχαιτίσει την οδύνη της ύπαρξης σε όλες της τις εκφάνσεις. Ωστόσο ο ποιητής δηλώνει ότι είναι γαλήνιος, αλλά ταυτοχρόνως φλέγεται, δηλαδή έχει πλήρη συνείδηση του έργου που έχει αναλάβει. Ακολουθώντας τη μοίρα του ανθρώπου που, αν και γνωρίζει, συνεχίζει να παλεύει.

Ασκήσεις ματαιότητας τιτλοφορεί ένα επόμενο ποίημά του, όπου και οι λέξεις ακόμα λογίζονται ως μάταιες, ανώφελα δακρύζουν, αν και η ποίηση γράφεται από τον ποιητή για τους ομοιοπαθείς αδερφούς, τους καταδικασμένους αυτούς στη φθορά και στο θάνατο. Η παρηγορητική λειτουργία της Τέχνης δεν είναι πάντα ικανή να αναχαιτίσει την οδύνη της ύπαρξης σε όλες της τις εκφάνσεις. Ωστόσο ο ποιητής δηλώνει ότι είναι γαλήνιος, αλλά ταυτοχρόνως φλέγεται, δηλαδή έχει πλήρη συνείδηση του έργου που έχει αναλάβει. Ακολουθώντας τη μοίρα του ανθρώπου που, αν και γνωρίζει, συνεχίζει να παλεύει. “Δεν υπάρχει μοίρα που να μην νικιέται με την περιφρόνηση” έχουμε ακούσει ήδη άλλωστε από τον Αλμπέρ Καμύ. Ο άνθρωπος αποδέχεται αυτή τη μοίρα, αλλά την ίδια στιγμή με κάποιο τρόπο την αλλάζει, ορίζοντας ο ίδιος το πεπρωμένο του. Κάθε βιβλίο λοιπόν, του Τόλη Νικηφόρου, αν και είναι μια χειραψία με τη ματαιότητα αφού οι στίχοι είναι προορισμένοι να χαθούν στο βάθος του χρόνου, ταυτοχρόνως όμως είναι και ένα πείσμα, μια περηφάνια, επειδή ο αγώνας, όταν έχει αρχίσει, δεν αρμόζει να εγκαταλείπεται στη μέση. Η γραφή στην πορεία της ακροβατεί επάνω στα τραύματα του βίου, μοιάζει ωστόσο με τα φωτοτρόπα εκείνα λουλούδια που έλκονται από το ηλιακό φως, το αναζητά συνεχώς, σαν να θέλει να υπερβεί ή να απομακρύνει το σκοτάδι που θα φτάσει κάποτε αμείλικτο. Και μοιάζει με άγρια φυτά στην έρημο του κόσμου. Μια ωραία επίσης εικόνα -κατά Νικηφόρου- των ποιητών: παράξενα πλάσματα/ αμετανόητα/ να γράφουν με σπασμένα δάχτυλα/ να τραγουδούν με κομμένο λαιμό. Με οποιοδήποτε τίμημα λοιπόν, με οποιεσδήποτε δυσκολίες, η ποιητική γραφή συνεχίζεται για τους αποφασισμένους. Η γραφή είναι η περιγραφή των τραυμάτων, αλλά ταυτοχρόνως και η περιγραφή του ενδυναμωμένου εαυτού, όπως σχηματίζεται με τις διαρκείς μετατροπές του στο διάβα του καιρού. Είναι η στιγμιαία έκλαμψη που αναδύεται με την αρχική έμπνευση, προσφέρει τις κατάλληλες διατυπώσεις και κατόπιν αποσύρεται στο μυστηριακό της χώρο, από όπου και μια επόμενη φορά θα αντλήσει τα θέματά της. Η γραφή είναι η απεγνωσμένη αναζήτηση της απαγορευμένης αλήθειας, πετά στα ψηλά ξαναγυρίζοντας όμως ύστερα στα χαμηλά και τα καθημερινά και υμνώντας τις συνηθισμένες στιγμές που συνιστούν την ανθρώπινη ζωή, μια ηλιαχτίδα, ένα δέντρο, το αεράκι που φύσηξε, ένα άγγιγμα, ένα βιβλίο, τις νότες μιας μουσικής που ευχαρίστησε την ψυχή, τα ανεκτίμητα μικρά πράγματα, που θεωρεί ο ποιητής σαν ίχνη ενός άγνωστου Θεού. Το εφήμερο και το φευγαλέο γίνονται έτσι, δείκτες της αιωνιότητας. Μα και η αφανής αρμονίη φανερής κρείττων θα αναδειχθεί -μέσω ενός τίτλου ποιήματός του- σε πλήρη συμφωνία με τη ρήση του Ηράκλειτου, επειδή υπάρχει στον κόσμο η λάβα που νεκρώνει, αλλά και η πηγή του κρυστάλλινου νερού που ζωοποιεί, η αστραπή που κατακαίει, αλλά και η ανοιξιάτικη ορμή που αναγεννά, ο Άδης έχει και Παράδεισο, το χώμα δέχεται το περπάτημα του ζωντανού, αλλά και το σώμα του νεκρού και το όλον του κόσμου αποτελεί τη θαυμάσια συνένωση της αρμονίας των αντιθέτων. Και οι βοήθειες στο γήινο δρόμο και αγώνα μας; Οι φλογερές αυταπάτες του έρωτα ή της τέχνης θα υποστηρίξει. Ο έρωτας είναι πνοή που περνά συχνά -σε αυτήν και σε παλαιότερες συλλογές- μέσα στο έργο του Τόλη Νικηφόρου. Ο ήχος της φωνής, η λάμψη από τα μάτια, το βελούδο των χεριών, το πρόσωπο που χαμογελάει είτε δίπλα του, είτε μέσα στις αναμνήσεις που υγραίνουν την ψυχή. Βέβαια ο έρωτας κάποτε δεν διαρκεί για πάντα. Και ...από μέσα/ προδίδονται οι μεγάλοι έρωτες όταν έχουν θεμέλια σαθρά. Δεν θα πάψει όμως να τον αναζητάει: να ερχόσουν πάλι ευλογία του έρωτα/ εδώ και χρόνια πια λησμονημένη άνοιξη, καθώς ο έρωτας τροφοδοτεί, σε κάθε ηλικία μάλιστα, την ύπαρξη με παλλόμενη χαρά. Από τις σελίδες του θα περάσουν εμβόλιμα και οι κοινωνικές του ευαισθησίες μιλώντας για παιδιά της προσφυγιάς, για παρατημένους γέρους, για ανάπηρους που ζητιανεύουν, για περιφερόμενους ανέργους, για τις γυναίκες του δρόμου και τους εφήβους με τις ενέσεις, όταν ο άνθρωπος μοιάζει να εξισώνεται με τα σκουπίδια που κυλούν στον υπόνομο, όταν στο μεταξύ έχουν περισσέψει τα ωραία λόγια και οι πολιτικές ρητορείες. Και οι οδηγίες βίου του: να είσαι καλός και να έχεις ανοιχτή πάντα την καρδιά σου στον διπλανό, στον πιο μικρό και ανυπεράσπιστο. Έτσι θα νικηθεί -δια της συναλληλίας- μας λέει και το θηρίο της μοναξιάς.

Τα παρόμοια και επανερχόμενα μοτίβα που μεταχειρίζεται στα πλαίσια ενός ευδιάκριτου προσωπικού ύφους, αποδεικνύουν ότι η ποίησή του είναι αυθεντική και βγαίνει από τα βάθη της ύπαρξής του και όχι ευκαιριακή και προς εντυπωσιασμό. 

Ο Τόλης Νικηφόρου στην μακρόχρονη πορεία του με τριαντατέσσερα βιβλία, εκ των οποίων τα είκοσι ποιητικά, έχει αποδείξει ότι σέβεται την ποιητική του ιδιότητα. Ξεκίνησε μάλλον ως θεράπων της ονομαζόμενης κοινωνικής ποίησης, στα τελευταία του όμως βιβλία η γραφή του έχει λάβει χαρακτήρα μυστικιστικό. Πάμπολλες οι αναφορές στο φως και μέσα στη συλλογή αυτή, πότε ως πρώτο φως, πότε ως φως πατρίδα (υμνώ το φως/ γιατί το φως πηγάζει από μέσα μου/ γιατί δεν έχω άλλη πατρίδα), πότε ως φως λυτρωτικό, πότε ως φως που εξορκίζει το σκοτάδι, πότε ως φως που περιβάλλει μια ευτυχισμένη χώρα χωρίς πόνο και θάνατο, ή άλλοτε ως φως συγγενές με τα τραύματα και ως φως των ματιών της αγαπημένης, πάντως φως άξιο ύμνων. Για να αποκτήσει αμεσότητα χωρίς περιορισμούς αφήνει κατά μέρος εντελώς τη στίξη και τα κεφαλαία γράμματα, διαχωρίζοντας απλώς -όπου νομίζει ότι χρειάζεται- τις σκέψεις του με κενά διαστήματα εν είδει παραγράφων. Τα παρόμοια και επανερχόμενα μοτίβα που μεταχειρίζεται στα πλαίσια ενός ευδιάκριτου προσωπικού ύφους, αποδεικνύουν ότι η ποίησή του είναι αυθεντική και βγαίνει από τα βάθη της ύπαρξής του και όχι ευκαιριακή και προς εντυπωσιασμό. Τη διατρέχει μια εκφραστική λιτότητα χωρίς οποιουδήποτε είδους υπερβολές, με την οποία υποστηρίζει με θαυμαστή επάρκεια τα νοήματά του. Με λέξεις συνήθως απλές, οι οποίες όμως στους κατάλληλους συνδυασμούς τους επιφέρουν στον αναγνώστη ένα αίσθημα παραμυθίας και πληρότητας. Μια διαφαινόμενη ρομαντική ιδιοσυγκρασία που επιμένει στον αγώνα που της έχει ταχθεί επί σειρά ετών και θα επιμείνει -όπως φαίνεται με τη συχνή του και αδιάλειπτη παρουσία στα γράμματα- ως την τελευταία στιγμή. Ναι λοιπόν στο μολύβι που επιμένει, ναι στη γραφή που είναι η ανάγκη του καλλιτέχνη σαν φλεγόμενου και χωρίς ησυχία όντος, αν δεν ασχοληθεί με την τέχνη του, τόσο που και τη στάχτη μπορεί να μετατρέψει σε φλόγα με τις εμπνεύσεις του, από το τίποτα -σαν μικρός θεός- μπορεί να αναστήσει τα πλάσματα του κόσμου της δικής του δημιουργίας.

Ο Τόλης Νικηφόρου θεωρώ ότι θα ήταν αξιότιμος ποιητής, ακόμα κι αν είχε γράψει μόνο τον καταπληκτικό στίχο του παρελθόντος ποια είναι η γλώσσα/ που μιλάει το φως;, που συνάντησα μέσα στη συγκεντρωτική με ερωτική ποίηση συλλογή του Ρίγος αιχμάλωτο στον ήχο της φωνής σου. Μου φέρνει στη μνήμη μου τον άλλο θεσπέσιο στίχο του Νικηφόρου Βρεττάκου παίρνοντας μια σελίδα θα βάλω/ σ' ευθείες το φως. Και δεν ξέρω εάν απάντησε τελικά ικανοποιητικά στον εαυτό του σε αυτό το παλιό ερώτημά του περί της γλώσσας του φωτός ο ποιητής, αλλά νομίζω ότι η δική του γλώσσα ξέρει να μεταφέρει με επιτυχία το φως στην καρδιά του ευεπίφορου αναγνώστη.

* Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΝ. ΛΥΜΠΕΡΗ είναι ποιήτρια.

floga nikiforouΦλόγα απ' τη στάχτη
Τόλης Νικηφόρου  
Εκδ. Μανδραγόρας
Σελ. 48, τιμή εκδότη €7,42
 
 politeia link more
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

Για την ποιητική συλλογή της Χλόης Κουτσουμπέλη «Αρχαίος πίθηκος» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: από τη θεατρική παράσταση «Περιμένοντας τον Γκοντό» στο Φεστιβάλ της Αβινιόν (1978) © Wikipedia. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

...
«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ