alt

Για την ποιητική συλλογή της Ελένης Ντούξη Μείον δεκάξι (εκδ. Μελάνι)

Της Βαρβάρας Ρούσσου

Η πρώτη ποιητική συλλογή της Ελένης Ντούξη υπό τον τίτλο Μείον δεκάξι παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και θέτει ζητήματα που αφορούν όχι μόνον το δικό της βιβλίο αλλά και γενικά τη σύγχρονη ελληνική ποίηση.

Η Ντούξη ανταποκρίνεται και χειρίζεται το γλωσσικό εργαλείο με τρόπο που μαρτυρεί την επίπονη τριβή με αυτό. Η χρήση καθημερινών -συχνά ακατέργαστων- αλλά ευθύβολων λέξεων, η λιτότητα αλλά και η καίρια εναλλαγή μεταφοράς-κυριολεξίας δημιουργεί υψηλής φόρτισης νοήματα.

Η σύνδεση του βιογραφικού με τα ποιήματα της συλλογής είναι αναπόφευκτη: η Ντούξη έχει γεννηθεί στους Αγίους Σαράντα το 1979 και διαμένει στην Αθήνα από το 1993. Το πρώτο ζήτημα λοιπόν αφορά τη γλώσσα. Όποια επαφή κι αν είχε η ποιήτρια με την ελληνική γλώσσα πριν έρθει στην Ελλάδα ή και αργότερα (να σημειώσουμε ότι έχει κάνει σπουδές Θεολογίας), ο υψηλός βαθμός οικείωσης του γλωσσικού οργάνου, μέσω του οποίου κάποιος αποφασίζει να εκθέσει τον εσώτερο πυρήνα της ύπαρξής του -αυτό είναι άλλωστε και το διακύβευμα στην ποίηση- αποτελεί μια ιδιαίτερη πρόκληση. Σε αυτήν, η Ντούξη ανταποκρίνεται και χειρίζεται το γλωσσικό εργαλείο με τρόπο που μαρτυρεί την επίπονη τριβή με αυτό. Η χρήση καθημερινών -συχνά ακατέργαστων- αλλά ευθύβολων λέξεων, η λιτότητα αλλά και η καίρια εναλλαγή μεταφοράς-κυριολεξίας δημιουργεί υψηλής φόρτισης νοήματα: «Ο ήλιος δεν κρέμεται πια / στο παράθυρό μου / επειδή στον επόμενο / λογαριασμό ρεύματος / τον πέταξα φέτες / στο παγωμένο τζάκι» («Πρόωρο»). Η αγωνιώδης αναμέτρηση με τη γλώσσα, μόνιμη στον ποιητή, εδώ γίνεται κολύμπι ζωής και θανάτου: «Μετά τη βρήκαν πνιγμένη / στο μελάνι ξένης γλώσσας» («Πράσινη κάρτα»).

Επόμενο της γλωσσικής αναζήτησης είναι η μορφολογική επιλογή. Η ποιήτρια δοκιμάζεται όχι μόνον στα σύντομα, αλλά και σε πεζόμορφα ποιήματα, που της επιτρέπουν να δημιουργήσει μια σχέση έλξης-άπωσης με το λυρικό στοιχείο και να συνδέσει την πρωτογενή εικονοποιΐα αντλημένη από την πραγματικότητα με πτήσεις στο φανταστικό.

Στην ποίηση της Ντούξη τα σύνορα/όρια, ο τόπος, ο χρόνος και η μνημονική ανάκλησή τους αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ποίηση αποτελεί τον τρόπο να καλυφθεί, να αποκαλυφθεί ο εαυτός και να κατανοηθεί ο κόσμος, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα, αλλά στο Μείον δεκάξι γίνεται επιπλέον η γέφυρα για να ενωθούν ή να διαχωριστούν δύο πατρίδες και να οικοδομηθεί ένα νέο πρόσωπο με έκδηλα τα ίχνη του παλιού. Ιδιαίτερη τέτοια μαρτυρία αποτελούν τα δύο τελευταία ποιήματα της συλλογής «Προεόρτια» και «Βιογραφία» (όπου απαντά και το ημιστίχιο-τίτλος του βιβλίου), αλλά και τα «Δελτίο αποστολής», «Πράσινη κάρτα» κ.ά. Η ποιητική φωνή δηλώνει τη δυσφορία της για τη νέα αστική πραγματικότητα μέσα στην οποίαν αισθάνεται αποξενωμένη και διαλυμένη («Ανακύκλωση», «Συναρμολόγηση»). Δεν λείπουν όμως και οι ελπιδοφόρες στιγμές της ανθρώπινης επαφής («Εγώ κι εκείνη»).

Η Ελένη Ντούξη, ο Χρήστος Αρμάντο Γκέζος, ο Ένο Αγκόλλι συναπαρτίζουν μια καινούργια κατηγορία λογοτεχνών: τους λογοτέχνες της διασποράς, εκείνους που πραγματεύονται την ετερότητα/ξενότητα, τη διαπολιτισμικότητα και την ταυτότητα.

Συνακόλουθα, η συλλογή θέτει ένα άλλο σημαντικό ζήτημα. Η Ελένη Ντούξη, όπως και ο Χρήστος Αρμάντο Γκέζος αλλά και ο πολύ νεώτερος Ένο Αγκόλλι (που χαρακτηρίζεται από κοσμοπολιτισμό και οι μετακινήσεις του σε πολλές χώρες δημιουργούν πολλαπλές επιστρώσεις τόπων που αφήνουν έκδηλα ίχνη στην ποίησή του) συναπαρτίζουν μια καινούργια κατηγορία λογοτεχνών: τους λογοτέχνες της διασποράς, εκείνους που πραγματεύονται την ετερότητα/ξενότητα, τη διαπολιτισμικότητα και την ταυτότητα. Διατηρούν, σε διαφορετικό βαθμό ο καθένας, στοιχεία του πολιτισμού της πρώτης πατρίδας και γράφουν στα ελληνικά υιοθετώντας και γονιμοποιώντας στοιχεία της ελληνικής κουλτούρας. Γύρω απ’ αυτή τη λογοτεχνία, τη διασπορική (diasporic), τα τελευταία χρόνια οικοδομήθηκαν θεωρίες προκειμένου να διερευνηθούν οι νέες ταυτότητες που πραγματεύεται και συγκροτεί, καθώς και οι θεματικές και οι τρόποι με τους οποίους αυτές πραγματώνονται. Ακόμη και ο όρος διασπορά νοηματοδοτείται διαφορετικά και η βιβλιογραφία γύρω από το θέμα έχει αρχίσει να διογκώνεται. Το θέμα είναι ευρύ και δεν εξαντλείται σε κείμενο που στοχεύει στην παρουσίαση μίας μόνον ποιητικής συλλογής.

alt
Η Ελένη Ντούξη
 

Επιστρέφοντας λοιπόν στα ποιήματα της Ντούξη, και σε συνέχεια της παραπάνω παρατήρησης, αξίζει να σημειώσουμε ότι η ανάμνηση δεν αποτελεί απλώς ένα πρόσφορο πεδίο άντλησης ερεθισμάτων, αλλά τον χώρο κυριαρχίας της νοσταλγίας προς την οποίαν η ποιητική φωνή λειτουργεί αμφίθυμα ανακαλώντας και αποδιώχνοντας μνήμες σε μια αγωνιώδη προσπάθεια ένταξης στη νέα χώρα. Οι συγγένειες, οι σχέσεις, τα όρια/σύνορα ακόμη και η υλικότητα του σώματος υποβάλλονται σε δοκιμασία με αποκορύφωμα την ίδια την υπόσταση του εαυτού.

Η ανάμνηση δεν αποτελεί απλώς ένα πρόσφορο πεδίο άντλησης ερεθισμάτων, αλλά τον χώρο κυριαρχίας της νοσταλγίας προς την οποίαν η ποιητική φωνή λειτουργεί αμφίθυμα ανακαλώντας και αποδιώχνοντας μνήμες σε μια αγωνιώδη προσπάθεια ένταξης στη νέα χώρα.

Αυτή η αμφιθυμία δεν παράγει τη στεντορεία φωνή και συχνά οργίλη γραφή του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου αλλά μια ποίηση χαμηλόφωνη, που εντούτοις προβάλλει θαρραλέα την εμπειρία της απομάκρυνσης από την πρώτη πατρίδα και την υιοθέτηση μίας νέας. Η Ντούξη, όπως γενικά οι συγγραφείς της διασποράς, μετεωρίζεται μεταξύ δύο χωρών και κινείται μεταξύ δύο ρόλων. Αναζητά την ασφάλεια και την οικειότητα μιας νέας γλώσσας (και η γλώσσα είναι πατρίδα) και κουλτούρας την οποίαν επιθυμεί και στην οποίαν εντάσσεται. Παράλληλα, δημιουργώντας ποιητικό λόγο ταυτόχρονα, και αναπόφευκτα, προβάλλει, επιζητώντας να τα ενσωματώσει στην ποίησή της, όσα εγγεγραμμένα στοιχεία της κουλτούρας από την παλαιά πατρίδα επιβιώνουν ακόμη.

Πάντως, με αφορμή την ποίηση της Ντούξη, μιας νέας ελπιδοφόρας φωνής, έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τούτο: έως πρόσφατα στην Ελλάδα μιλώντας για λογοτεχνία της διασποράς είχαμε τη βεβαιότητα ότι κάνουμε λόγο για εκείνους τους Έλληνες λογοτέχνες που δημιουργούν, έχουν εγκατασταθεί και ενταχθεί σε μία άλλη χώρα και γλώσσα για ποικίλους λόγους (π.χ. οι πεζογράφοι Βασίλης Αλεξάκης, Θοδωρής Καλλιφατίδης κ.ά). Τα τελευταία χρόνια ωστόσο, ένα ρεύμα συγγραφέων που γεννήθηκαν σε άλλη χώρα, αλλά μετανάστευσαν στην Ελλάδα, παράγει μια νέου τύπου λογοτεχνία που μας προκαλεί με τις ιδιαίτερες πτυχές που προβάλλει, τη συνάρθρωσή της με την ήδη υπάρχουσα παράδοση και τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια νέα πνοή που δημιουργεί την προσδοκία για νέες γονιμοποιήσεις.

* Η ΒΑΡΒΑΡΑ ΡΟΥΣΣΟΥ είναι φιλόλογος.


altΜείον δεκάξι
Ελένη Ντούξη
Μελάνι 2016
Σελ. 44, τιμή εκδότη €8,00

alt

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

Για την ποιητική συλλογή της Χλόης Κουτσουμπέλη «Αρχαίος πίθηκος» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: από τη θεατρική παράσταση «Περιμένοντας τον Γκοντό» στο Φεστιβάλ της Αβινιόν (1978) © Wikipedia. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

...
«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ