alt

Για το βιβλίο της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Εσωτερικές διαδρομές μέσα σε σημασιολογικά τοπία που αποδίδουν την ευρηματική διαχείριση εννοιών, μεταξύ των οποίων προβάλλονται ως οδόσημα-φάροι η ύπαρξη, η ζωή και ο θάνατος, ο χρόνος, η δημιουργία: η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ φαίνεται να χαρτογραφεί με ιδιαιτέρως παραστατικό τρόπο αυτές τις εσωτερικές διαδρομές στο πλαίσιο της δομής του νέου βιβλίου της με τον τίτλο Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι (εκδ. Καστανιώτη).

Εδώ οι αφηρημένες έννοιες προσωποποιούνται και αναπτύσσουν δραματικό διάλογο με τον εσωτερικό άνθρωπο, όπως αποτυπώνεται στα διαλογικά μέρη της έκδοσης με τους ειδικότερους τίτλους: «Πρώτη Πράξη / Το άναρθρο άδειο», «Δεύτερη Πράξη / Εγώ και ο πόνος», «Τρίτη Πράξη / Αθώα θλίψη», «Τέταρτη Πράξη / Ο χρόνος κι εγώ», «Πέμπτη Πράξη / Η υποκρισία κι εγώ», «Έκτη Πράξη / Εγώ και το ποίημα». Στη σειρά των διαλογικών μερών παρεμβάλλονται, ως αυτοτελείς αφηγηματικές συνθέσεις, τα Ιντερμέδια: «Το αμίλητο μέλλον» μεταξύ της Τρίτης και της Τέταρτης Πράξης, «Μαθήματα μοναξιάς» μεταξύ της Τέταρτης και της Πέμπτης Πράξης, και «Εξομολόγηση στον καθρέφτη» μεταξύ της Πέμπτης και της Έκτης Πράξης.

Τα διαλογικά μέρη του βιβλίου είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν ως ένας εκτενής, πολυσήμαντος λόγος προς εαυτόν με την αισθητική και τη συναισθηματική φόρτιση ενός εκ βαθέων μονολόγου.

Καθώς εξελίσσεται η ανάπτυξη της εκατέρωθεν επιχειρηματολογίας/ρητορικής κατά τη ροή του διαλόγου στα αντίστοιχα μέρη του βιβλίου, οι προσωποποιημένες έννοιες φαίνεται να λειτουργούν ως προσωπεία-φορείς ιδεών του εσωτερικού ανθρώπου. Επομένως τα διαλογικά μέρη του βιβλίου είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν ως ένας εκτενής, πολυσήμαντος λόγος προς εαυτόν με την αισθητική και τη συναισθηματική φόρτιση ενός εκ βαθέων μονολόγου, όπως μάλιστα υποστηρίζει επιπλέον και η σημασιολογική οργάνωση των κειμένων στα Ιντερμέδια.

Με αυτή την προϋπόθεση, η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ ως δημιουργός λόγου λειτουργεί μέσα στην κειμενική πραγματικότητα ως ένα «διάμεσο» που διεκπεραιώνει την επικοινωνία του κόσμου των ιδεών με την κοινότητα των αναγνωστών.

Στην κειμενική αυτή πραγματικότητα ο εσωτερικός άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τον εαυτό του και με τους άλλους. Την εστίαση κατέχει ένα πανίσχυρο Εγώ που δεν διστάζει ακόμα και να αυτοσαρκάζεται μέσα σε τοπία προσωπικής πίκρας.

Η μοναξιά αντιπροσωπεύει μια μορφή αυτοπροστασίας του εσωτερικού ανθρώπου κατά την αντιπαράθεσή του προς την ανθρώπινη κοινότητα.

Τα συν-/αισθήματα (η ευτυχία και η δυστυχία, ο φόβος, ο πόνος, η θλίψη, η λύπη, το πένθος, η αυτοπεποίθηση) αποτελούν το απαραίτητο υλικό για την ύπαρξη.

Οι απώλειες και οι απουσίες αποτελούν διαύλους προς την επιβίωση.

Το όνειρο και η φαντασία λειτουργούν ως μηχανισμοί αποκατάστασης των κενών στην αντικειμενική πραγματικότητα.

Η φύση παρέχει τεκμήρια αυτογνωσίας και αυτοδυναμίας.

Έρως σημαίνει διαρκή παρουσία του παρελθόντος, αρχή και ουσία εσωτερικών διαδρομών, αλλά και το ανεξήγητο ως υπέρβαση ορίων.

Το σώμα αντιπροσωπεύει ένα σύστημα κωδικοποίησης ποικίλων σημαινομένων.

Χρόνος σημαίνει αίσθηση του παρόντος, ενώ το παρελθόν αποτελεί τακτοποιημένο περιεχόμενο της μνήμης και σκοτεινή ύλη της λήθης, το δε μέλλον σιωπά, είναι ασαφές μέσα στην προοπτική του, σαρκάζει και δεσμεύει την ανθρώπινη μοίρα.

Χρόνος σημαίνει αίσθηση του παρόντος, ενώ το παρελθόν αποτελεί τακτοποιημένο περιεχόμενο της μνήμης και σκοτεινή ύλη της λήθης, το δε μέλλον σιωπά, είναι ασαφές μέσα στην προοπτική του, σαρκάζει και δεσμεύει την ανθρώπινη μοίρα.

Η νεότης αντιπροσωπεύει την περιοχή όπου η ύπαρξη στηρίζεται στο μέλλον.

Η ύπαρξη αιωρείται ανάμεσα στην αντικειμενική πραγματικότητα και στο κενό που εικάζεται ότι αντιπροσωπεύει ο χρόνος στη συμβατική βαθμίδα του μέλλοντος.

Ζωή σημαίνει πληρότητα, αποθησαύριση βιωμάτων και εμπειριών, αυτοσυνειδησία μέσα από τη σχέση με τους άλλους, διαχείριση αδιεξόδων, εντέλει ζωή είναι η κοίτη της ροής του χρόνου.

Θάνατος είναι το άλλο πρόσωπο της σιωπής. Ο θάνατος με τη μορφή της απουσίας και με τη μορφή της απώλειας είναι συγγενής του χρόνου όχι ως σημείο κατάληξης αλλά ως όχημα κατάδυσης στη διαστρωμάτωση της μνήμης.

Η δημιουργία κατάγεται από τη διαχείριση βιωματικού υλικού, παραβιάζει ή και ανατρέπει την αντικειμενική πραγματικότητα, αντιπροσωπεύει την υπέρβαση του ανθρώπινου ορίου.

Τα δεδομένα αυτά αποτελούν βασικά συστατικά στοιχεία και σταθερές ισοτοπίες στις πρωτότυπες ποιητικές συνθέσεις της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, όπως εντοπίζονται αμέσως και σε μια συγχρονική διάσταση στον συγκεντρωτικό τόμο των ποιημάτων της με τον τίτλο ακριβώς Ποίηση 1963-2011 (έκδοση 2014).

Από αυτή την άποψη, τα κείμενα στο βιβλίο Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι είναι δυνατόν να εκτιμηθούν ως μια σύνθετη επιτομή αρχών και αξιών που προσδιορίζουν τη συνεπή δημιουργική συμπεριφορά της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, σε συνδυασμό και με έναν αναδρομικό έλεγχο βίου ως ανάκληση βιωμάτων και εμπειριών.

Λόγος βιωματικός, πλήρης συναισθήματος στα όρια μιας βαθειάς τρυφερότητας, παραστατικός, στοχαστικός, ενίοτε αφοριστικός, συχνά απροσδόκητος, με την αμεσότητα της προφορικής επικοινωνίας διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα στον χώρο των ιδεών και στον χώρο των αισθημάτων.

Λόγος βιωματικός, πλήρης συναισθήματος στα όρια μιας βαθειάς τρυφερότητας, παραστατικός, στοχαστικός, ενίοτε αφοριστικός, συχνά απροσδόκητος, με την αμεσότητα της προφορικής επικοινωνίας διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα στον χώρο των ιδεών και στον χώρο των αισθημάτων. Η οικεία από την πρωτότυπη ποιητική παραγωγή της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ αισθητική και ευρηματικότητα αναγνωρίζεται και εδώ αφενός στο πλαίσιο της αξιοποίησης του φαινομένου της μεταφοράς, π.χ.: «νιώθω σαν να μπαινοβγαίνω σ’ ένα ακατάστατο δωμάτιο», «Κύματα έρχονται και με σταματούν στο κατώφλι. Κύματα από μυρωδιές, γεύσεις, αφές. Αναμνήσεις από αφές, γρατσουνιές και ψιθύρους», «Τώρα όλα είναι όμοια, απρόσωπα, σαν τα πούπουλα που άφησε πίσω του κάποιο πουλί που πέταξε μακριά. Ούτε καν χρώμα δεν είχε το πουλί», και αφετέρου στο πλαίσιο της αφοριστικής διατύπωσης, π.χ.: «Η κοινοτοπία δεν είναι πάντα για πέταμα, αρκεί να περιέχει κάποια αλήθεια κι όχι μια υιοθετημένη συμπεριφορά», «Η ευτυχία δε χρειάζεται περιγραφή ούτε ερμηνεία», «Άδειο είναι η απουσία κάθε επιθυμίας να ξαναβρείς, να ξαναζήσεις, να ξαναδοκιμάσεις, κάτι απ’ αυτά που έζησες», «για μένα άλλος είναι ο πόνος για μια ζωή που χάθηκε, άλλος για έναν έρωτα που χάθηκε, άλλος για μια χαμένη από ξαφνική καταιγίδα σοδειά», «Υποκρίνομαι άρα υπάρχω», «Καθρέφτη μου, θύμα είσαι κι εσύ του ανθρώπινου παραλογισμού που ομορφαίνει αυτό που βλέπει για να μην πονέσει γι’ αυτό που είναι».

Ενώ εντοπίζουμε και χαρακτηριστικό δείγμα αισθητικής σε ό,τι αφορά την οργάνωση των γραμματικών εικόνων, π. χ.: «Προτιμώ να περιγράψω μια ευλογημένη στιγμή: τη συγκομιδή. Πώς κουνάς το κλαρί και πέφτει ο καρπός ζεστός από τον ήλιο, όλο άρωμα, με το κοτσάνι να μοιάζει πως ματώνει. Να προχωράει η μέρα, να ’ναι όλο και πιο δύσκολο το μάζεμα στη ζέστη».

Είναι σαφές ότι η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ προσκαλεί για μια επίσκεψη στα εσώτερα του προσωπικού της εργαστηρίου λογοτεχνικής γραφής. Με τον τρόπο αυτόν εξασφαλίζονται ποικίλες δυνατότητες πρόσληψης όχι μόνον του συγκεκριμένου βιβλίου της, αλλά και του ποιητικού της έργου στη διαχρονική ανάπτυξή του κατά μία αναδρομική διαδικασία δημιουργικής ανάγνωσης.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

ΕΓΩ: Ξέρεις, ποίημα, τι ανακάλυψα; Πως, υποσυνείδητα, δε βρίσκω το λόγο να σε φέρω σ’ έναν κόσμο όπου, εγώ τουλάχιστον, δεν πιστεύω ότι έχεις καμία θέση. Γιατί να εξαντλείσαι μες στα συρτάρια;

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ: Γιατί τα συρτάρια είναι καλύτερα από την ανυπαρξία. Να ζεις. Αρκεί να ζεις!


altΤης μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι
Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ
Εκδ. Καστανιώτη 2016
Σελ. 80, τιμή εκδότη €9,55

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (εκδ. Ιωλκός). Κεντρική εικόνα: O πίνακας του Jean Pierre Saint-Ours «Η επανένωση του Έρωτα και της Ψυχής».

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου

Ο Νίκος Παπάνας με την...

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

Για την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Ευθυμίου «Προτελευταία αλήθεια» (εκδ. Σαιξπηρικόν). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Berthe Morisot.  

Γράφει η Έλσα Κορνέτη  

Ο ποιητής διακατέχεται από ένα είδος πνευμ...

«Γη μήτηρ» της Ιουλίτας Ηλιοπούλου (κριτική) – Η μακρόσυρτη μουσική της σιωπής

«Γη μήτηρ» της Ιουλίτας Ηλιοπούλου (κριτική) – Η μακρόσυρτη μουσική της σιωπής

Για την ποιητική συλλογή της Ιουλίτας Ηλιοπούλου «Γη μήτηρ» (εκδ. Ύψιλον). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του James Abbott McNeill Whistler «Arrangement in Grey and Black: Portrait of the Artist’s Mother» (1881) / Philadelphia Museum of Art.

Γράφει η Paola Maria Minucci

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ