butterflies

Για την ποιητική συλλογή της Σοφίας Διονυσοπούλου Ψυχές στην ερημιά του (εκδ. Το Ροδακιό).

Της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Σε πτήσεις όρασης και ακοής, το ύψιστο μάτι
και το βαθύτερο αυτί.
Wallace Stevens

 

Ζωή σημαίνει να χάνεις χρόνο· τίποτε δεν μπορούμε να αποκτήσουμε, τίποτε να φυλάξουμε, εκτός κι αν έχει τη μορφή της αιωνιότητας, γράφει ο ισπανός φιλόσοφος Χόρκε Σανταγιάνα. Γι’ αυτή τη μορφή της αιωνιότητας μοιάζει να ενδιαφέρεται η Σοφία Διονυσοπούλου στο παρόν βιβλίο, καθώς υπηρετεί μια ύψιστη επιθυμία: Να εκταθεί προς εκείνη τη διαδρομή, η οποία περιγράφει την ολοκληρωτική έξοδο από τον εαυτό της και τη διεύρυνσή της, μέσα από την αισθηματική περιπέτεια μιας άλλης ύπαρξης. Γι’ αυτή την προέκταση είναι αναγκαία μια ειδική συνθήκη: o αληθινός έρωτας.

Το ταξίδι, η ερωτική πράξη, το σώμα, η εγκατάλειψη, η περιπλάνηση, η καινούργια αναζήτηση. Συνθέτουν άραγε όλα αυτά την υπαρξιακή κίνηση κάποιου, ο οποίος οδηγείται βήμα βήμα στην τελική αναμέτρηση με τον προορισμό του;

Τι ψάχνει ο Περιηγητής διασχίζοντας βαριά γήινα τοπία, ερήμους, βουνά, σκοτεινά μπαρ, μαύρες λίμνες, συναντώντας γυναίκες-πεταλούδες, στήθη, μέλη, ονομασίες της επιθυμίας, χθόνιες ερωτικές ορέξεις; Το ταξίδι, η ερωτική πράξη, το σώμα, η εγκατάλειψη, η περιπλάνηση, η καινούργια αναζήτηση. Συνθέτουν άραγε όλα αυτά την υπαρξιακή κίνηση κάποιου, ο οποίος οδηγείται βήμα βήμα στην τελική αναμέτρηση με τον προορισμό του; Και είναι ο προορισμός του το «άλλο» (μια συγκεκριμένη γυναίκα), που συνάδει με το τέλος του ταξιδιού και την αρχή ανίχνευσης ενός νέου, μη χαρτογραφημένου εαυτού;

Η Σοφία Διονυσοπούλου, ως σύγχρονος ραψωδός, αναλαμβάνει να γράψει για τα έργα και τις ημέρες των ερωτικών παθών ενός άντρα, πράγμα που της επιτρέπει εκτός από την κατάθεση μιας ιστορίας, να προσεταιριστεί η ίδια, διαμέσου της γραφής, την πιο βαθιά, την πιο μυστική ζωή του ήρωά της. Έτσι, καταθέτει δεκαπέντε ποιητικές σκηνές που αντιστοιχούν στις συναντήσεις του Περιηγητή με ισάριθμες γυναίκες, οι οποίες, αισθάνομαι, δεν ανήκουν στη σφαίρα του φαντασιακού αλλά στο πολύ απτό ανθρώπινο βίωμα. Γυναίκες-πεταλούδες (ψυχές) με ονόματα της τάξης των λεπιδοπτέρων, ίσως για να συμβολίσουν τη λεπτή και εύθραυστη ισορροπία που συνέχει τη σχέση των δυο φύλων, την έλξη, την προσέγγιση, την ανταλλαγή, ή ακόμα για να επισημάνουν το θνησιγενές της επιδερμικής επαφής, και άρα το ανέφικτο της αληθινής συνάντησης.

Με ποικίλους γήινους τόνους χτίζεται και το συναισθηματικό κλίμα του βιβλίου, καθώς η συγγραφέας φέρνει στην επιφάνεια το ζωικό στοιχείο, τον αισθησιασμό, τη σαρκική χαρά, τις οσμές, τα υγρά, την ένταση του πάθους, αλλά και τη θανάσιμη γοητεία του πρωταρχικού μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το παρόν έργο στηρίζεται σε μια πολυδιάστατη εικονοποιία, που τοποθετείται επιτυχημένα μέσα στο γήινο πλαίσιο, τονίζοντας πολλές λεπτομέρειες φυσικών τοπίων. Αδρές γραμμές, εναλλαγές πλάνων, πλούσιες χρωματικές γκάμες, ζωντανή φύση. Με ποικίλους γήινους τόνους χτίζεται και το συναισθηματικό κλίμα του βιβλίου, καθώς η συγγραφέας φέρνει στην επιφάνεια το ζωικό στοιχείο, τον αισθησιασμό, τη σαρκική χαρά, τις οσμές, τα υγρά, την ένταση του πάθους, αλλά και τη θανάσιμη γοητεία του πρωταρχικού μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης. Ερωτοτροπίες και αλχημείες.

Εντούτοις υπάρχουν και κείμενα στηριγμένα σε πιο αχνές ατμόσφαιρες, όπου το ονειρικό κλίμα πρωτοστατεί. Σε αυτά τα κομμάτια η συγγραφέας είναι πιο υπαινικτική, αποφεύγοντας να συγκεκριμενοποιήσει το περιεχόμενο της αφήγησής της. Ο Περιηγητής περιηγείται τον φυσικό χώρο, αλλά και το ανθρώπινο σώμα, ως συλλέκτης ερωτικών στιγμών, ζει σωματικά, και συγχρόνως μέσα στην άφατη γοητεία που του ασκούν φευγαλέες μορφές, χωρίς όμως να ενδιαφέρεται να «συναντήσει» βαθύτερα τα πρόσωπα με τα οποία συνευρίσκεται. Για εκείνον, οι πεταλούδες-γυναίκες είναι «ψυχές στην ερημιά του», παροδικές συγκινήσεις, ή ονειροφαντασίες. Όλες εκτός από την τελευταία.

alt
Η Σοφία Διονυσοπούλου
 

Πάνω σε αυτή την τελευταία πεταλούδα –τη μοιραία γυναίκα Colias Croceus, στην οποία αφιερώνονται δυό κεφάλαια, το μέσον και το πέρας της ερωτικής διαδρομής–­, η συγγραφική πρόθεση ακουμπάει το θρίαμβο της τελικής συνάντησης: τη μαγεία του πραγματικού έρωτα. Εκεί ακριβώς μας αποκαλύπτεται και ο βαθύτερος εσωτερικός χώρος του Περιηγητή, ο τόπος όπου φύονται τα μαργαριτάρια της ομορφιάς και της ποίησης. Η ερημιά του έχει διαρραγεί από την προοπτική της αγάπης. Η Σοφία Διονυσοπούλου επιλέγει για το τέλος του βιβλίου της ένα ποίημα-ψυχικό σημείο, το οποίο και αποσπά από τον ήρωά της, για να μιλήσει η ίδια κατευθείαν από τον πυρήνα του αγαπώμενου προσώπου. Η αληθινή συνάντηση έχει επιτευχθεί.

Το «να αναγνωρίσεις αυτήν που έχεις ξαναδεί» (Να θυμηθεί /Να θυμηθεί /Την έχει ξαναδεί: /“Colias Croceus;”/ “Ναι».) ίσως περιγράφει εκείνη την κατάσταση που υπερασπίζεται η πλατωνική σοφία (την ιδέα της αρχέτυπης γυναίκας, και, ως συνεκδοχή, το αρχετυπικό νόημα της αληθινής αγάπης και συντροφικότητας, το οποίο έχει «γνωρίσει» ήδη η ψυχή, ως προϋπάρχον μόρφωμα στον κόσμο των ιδεών). Η γυναίκα αυτή, ένα καθολικό σύμβολο του θηλυκού κόσμου που συνοψίζει όλες τις γήινες διαδρομές, θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κεφάλαιο «Colias Croceus», αλλά ο Περιηγητής δεν έχει ακόμα συλλέξει τα βιώματα που θα του επιτρέψουν να τη διεκδικήσει.

Ως γνωστόν, η Σοφία Διονυσοπούλου είναι μεταφράστρια, έχει γράψει θεατρικά έργα με ποιητική μορφή (η Νυχτωδία της ήταν φτιαγμένη αποκλειστικά σχεδόν με δεκαπεντασύλλαβους) και τελευταία μας έδωσε το μυθιστόρημα Η κόρη του ξενοδόχου (Άγρα 2012). Όσον αφορά στο παρόν βιβλίο, δεν είναι ευδιάκριτες οι προθέσεις της σχετικά με το λογοτεχνικό είδος που έχει επιλέξει. Αν και βρισκόμαστε σε μια εποχή χαρακτηρισμένη από την οριστική συγχώνευση των λογοτεχνικών ειδών, προσωπικά αντιλαμβάνομαι αυτό το έργο πιο κοντά στην ποιητική σύνθεση, αφού η δομή του και η μουσικότητά του παραπέμπουν ευθέως στην ποιητική τέχνη. Η αφηγηματική του διάσταση, που σαφώς συμπράττει με τον γραμμικό χρόνο, παραμένει βεβαίως ένα στοιχείο χαρακτηριστικό. 

Αυτή ακριβώς η συντομία της φράσης, η «μικρή πρόταση» που έχει επιλέξει η συγγραφέας, δίνει έναν ιδιαίτερο τόνο στα κείμενα, φορτίζοντας ανάλογα και το συνολικό κλίμα του βιβλίου, καθώς έτσι δημιουργούνται επιμέρους αφηγηματικοί πυρήνες και επομένως, ξεχωριστές και αυτόνομες εικόνες και ψυχικές αποτυπώσεις.

Η γλώσσα σε αυτή τη σύντομη σύνθεση της Σοφίας Διονυσοπούλου είναι αρκετά ισχυρή, διαμοιρασμένη σωστά σε όλα τα επιμέρους κεφάλαια. Άλλοτε πιο πυκνή, αυστηρή και εσωστρεφής, άλλοτε χειμαρρώδης και σε σύμπραξη με τα θαύματα του εξωτερικού κόσμου. Το χαρακτηριστικό της, ότι εκτείνεται κομμένη σε πολλά κομμάτια, με στακάτες προτάσεις, σχεδόν αυτόνομες νοηματικά. Αυτή ακριβώς η συντομία της φράσης, η «μικρή πρόταση» που έχει επιλέξει η συγγραφέας, δίνει έναν ιδιαίτερο τόνο στα κείμενα, φορτίζοντας ανάλογα και το συνολικό κλίμα του βιβλίου, καθώς έτσι δημιουργούνται επιμέρους αφηγηματικοί πυρήνες (μικρότερα κείμενα, ενσωματωμένα στο κεντρικό) και επομένως, ξεχωριστές και αυτόνομες εικόνες και ψυχικές αποτυπώσεις. Στα αρνητικά των κειμένων ίσως θα έβαζα το παλιομοδίτικο ύφος, αλλά έχω την αίσθηση ότι με αυτόν τον τρόπο η Διονυσοπούλου προσπάθησε να έρθει πιο κοντά στην ιδιοσυγκρασία του ήρωά της.

Οι γυναίκες εφευρέθηκαν για να περιγράψουν τη ζωή ενός άντρα, σημειώνει η συγγραφέας ως μότο του παρόντος έργου (προφανώς αναποδογυρίζοντας τη γνωστή απόφανση «οι άνδρες συγγραφείς έχουν αναλάβει διαχρονικά τον ρόλο να περιγράψουν τη ζωή μιας γυναίκας»). Αισθάνομαι ότι η Σοφία Διονυσοπούλου υποστασιοποιεί εδώ τον «Συγγραφέα» (έξω από φύλα), δίνοντάς μας και ένα επιπλέον επεξηγηματικό κλειδί: υποδεικνύει τη σχέση της με τον κεντρικό ήρωα, προς χάριν του οποίου γράφτηκε το βιβλίο. Η ποιητική αφιέρωση αν και είναι «ανέφικτη» ως πράξη δωρεάς προς το συγκεκριμένο άλλο (μια και η γλώσσα ανήκει εξ αρχής σε όλους τους εν δυνάμει αναγνώστες), εντούτοις μας αποκαλύπτει πάντα ένα ειδικό συναισθηματικό στίγμα. Εν προκειμένω, ο έρωτας της Σοφίας Διονυσοπούλου μοιάζει να επιτυγχάνει την ταυτοποίησή της με το αγαπώμενο Άλλο, προσφέροντας μια διήγηση, όχι από την εξωτερική θέση του παρατηρητή, αλλά από την αγαπητική θέση μιας ταυτοπροσωπείας που καθιστά και την ίδια μυθιστορηματικό πρόσωπο. Είθε έρωτας πάντα να γεννά δημιουργικά έργα. 

* Η ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΛΥΜΠΕΡΗ είναι συγγραφέας.

altΨυχές στην ερημιά του
Σοφία Διονυσοπούλου
Το Ροδακιό 2016
Σελ. 40, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΔΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

Για την ποιητική συλλογή του Σωκράτη Καμπουρόπουλου «Μετείκασμα» (εκδ. Θράκα). Κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι.

Γράφει ο Μιχάλης Μακρόπουλος 

Ένα πρόσωπο σ’ ένα χώρο, ένα στιγμιότυ...

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (εκδ. Ιωλκός). Κεντρική εικόνα: O πίνακας του Jean Pierre Saint-Ours «Η επανένωση του Έρωτα και της Ψυχής».

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου

Ο Νίκος Παπάνας με την...

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

Για την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Ευθυμίου «Προτελευταία αλήθεια» (εκδ. Σαιξπηρικόν). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Berthe Morisot.  

Γράφει η Έλσα Κορνέτη  

Ο ποιητής διακατέχεται από ένα είδος πνευμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ