butterflies

Για την ποιητική συλλογή της Σοφίας Διονυσοπούλου Ψυχές στην ερημιά του (εκδ. Το Ροδακιό).

Της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Σε πτήσεις όρασης και ακοής, το ύψιστο μάτι
και το βαθύτερο αυτί.
Wallace Stevens

 

Ζωή σημαίνει να χάνεις χρόνο· τίποτε δεν μπορούμε να αποκτήσουμε, τίποτε να φυλάξουμε, εκτός κι αν έχει τη μορφή της αιωνιότητας, γράφει ο ισπανός φιλόσοφος Χόρκε Σανταγιάνα. Γι’ αυτή τη μορφή της αιωνιότητας μοιάζει να ενδιαφέρεται η Σοφία Διονυσοπούλου στο παρόν βιβλίο, καθώς υπηρετεί μια ύψιστη επιθυμία: Να εκταθεί προς εκείνη τη διαδρομή, η οποία περιγράφει την ολοκληρωτική έξοδο από τον εαυτό της και τη διεύρυνσή της, μέσα από την αισθηματική περιπέτεια μιας άλλης ύπαρξης. Γι’ αυτή την προέκταση είναι αναγκαία μια ειδική συνθήκη: o αληθινός έρωτας.

Το ταξίδι, η ερωτική πράξη, το σώμα, η εγκατάλειψη, η περιπλάνηση, η καινούργια αναζήτηση. Συνθέτουν άραγε όλα αυτά την υπαρξιακή κίνηση κάποιου, ο οποίος οδηγείται βήμα βήμα στην τελική αναμέτρηση με τον προορισμό του;

Τι ψάχνει ο Περιηγητής διασχίζοντας βαριά γήινα τοπία, ερήμους, βουνά, σκοτεινά μπαρ, μαύρες λίμνες, συναντώντας γυναίκες-πεταλούδες, στήθη, μέλη, ονομασίες της επιθυμίας, χθόνιες ερωτικές ορέξεις; Το ταξίδι, η ερωτική πράξη, το σώμα, η εγκατάλειψη, η περιπλάνηση, η καινούργια αναζήτηση. Συνθέτουν άραγε όλα αυτά την υπαρξιακή κίνηση κάποιου, ο οποίος οδηγείται βήμα βήμα στην τελική αναμέτρηση με τον προορισμό του; Και είναι ο προορισμός του το «άλλο» (μια συγκεκριμένη γυναίκα), που συνάδει με το τέλος του ταξιδιού και την αρχή ανίχνευσης ενός νέου, μη χαρτογραφημένου εαυτού;

Η Σοφία Διονυσοπούλου, ως σύγχρονος ραψωδός, αναλαμβάνει να γράψει για τα έργα και τις ημέρες των ερωτικών παθών ενός άντρα, πράγμα που της επιτρέπει εκτός από την κατάθεση μιας ιστορίας, να προσεταιριστεί η ίδια, διαμέσου της γραφής, την πιο βαθιά, την πιο μυστική ζωή του ήρωά της. Έτσι, καταθέτει δεκαπέντε ποιητικές σκηνές που αντιστοιχούν στις συναντήσεις του Περιηγητή με ισάριθμες γυναίκες, οι οποίες, αισθάνομαι, δεν ανήκουν στη σφαίρα του φαντασιακού αλλά στο πολύ απτό ανθρώπινο βίωμα. Γυναίκες-πεταλούδες (ψυχές) με ονόματα της τάξης των λεπιδοπτέρων, ίσως για να συμβολίσουν τη λεπτή και εύθραυστη ισορροπία που συνέχει τη σχέση των δυο φύλων, την έλξη, την προσέγγιση, την ανταλλαγή, ή ακόμα για να επισημάνουν το θνησιγενές της επιδερμικής επαφής, και άρα το ανέφικτο της αληθινής συνάντησης.

Με ποικίλους γήινους τόνους χτίζεται και το συναισθηματικό κλίμα του βιβλίου, καθώς η συγγραφέας φέρνει στην επιφάνεια το ζωικό στοιχείο, τον αισθησιασμό, τη σαρκική χαρά, τις οσμές, τα υγρά, την ένταση του πάθους, αλλά και τη θανάσιμη γοητεία του πρωταρχικού μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το παρόν έργο στηρίζεται σε μια πολυδιάστατη εικονοποιία, που τοποθετείται επιτυχημένα μέσα στο γήινο πλαίσιο, τονίζοντας πολλές λεπτομέρειες φυσικών τοπίων. Αδρές γραμμές, εναλλαγές πλάνων, πλούσιες χρωματικές γκάμες, ζωντανή φύση. Με ποικίλους γήινους τόνους χτίζεται και το συναισθηματικό κλίμα του βιβλίου, καθώς η συγγραφέας φέρνει στην επιφάνεια το ζωικό στοιχείο, τον αισθησιασμό, τη σαρκική χαρά, τις οσμές, τα υγρά, την ένταση του πάθους, αλλά και τη θανάσιμη γοητεία του πρωταρχικού μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης. Ερωτοτροπίες και αλχημείες.

Εντούτοις υπάρχουν και κείμενα στηριγμένα σε πιο αχνές ατμόσφαιρες, όπου το ονειρικό κλίμα πρωτοστατεί. Σε αυτά τα κομμάτια η συγγραφέας είναι πιο υπαινικτική, αποφεύγοντας να συγκεκριμενοποιήσει το περιεχόμενο της αφήγησής της. Ο Περιηγητής περιηγείται τον φυσικό χώρο, αλλά και το ανθρώπινο σώμα, ως συλλέκτης ερωτικών στιγμών, ζει σωματικά, και συγχρόνως μέσα στην άφατη γοητεία που του ασκούν φευγαλέες μορφές, χωρίς όμως να ενδιαφέρεται να «συναντήσει» βαθύτερα τα πρόσωπα με τα οποία συνευρίσκεται. Για εκείνον, οι πεταλούδες-γυναίκες είναι «ψυχές στην ερημιά του», παροδικές συγκινήσεις, ή ονειροφαντασίες. Όλες εκτός από την τελευταία.

alt
Η Σοφία Διονυσοπούλου
 

Πάνω σε αυτή την τελευταία πεταλούδα –τη μοιραία γυναίκα Colias Croceus, στην οποία αφιερώνονται δυό κεφάλαια, το μέσον και το πέρας της ερωτικής διαδρομής–­, η συγγραφική πρόθεση ακουμπάει το θρίαμβο της τελικής συνάντησης: τη μαγεία του πραγματικού έρωτα. Εκεί ακριβώς μας αποκαλύπτεται και ο βαθύτερος εσωτερικός χώρος του Περιηγητή, ο τόπος όπου φύονται τα μαργαριτάρια της ομορφιάς και της ποίησης. Η ερημιά του έχει διαρραγεί από την προοπτική της αγάπης. Η Σοφία Διονυσοπούλου επιλέγει για το τέλος του βιβλίου της ένα ποίημα-ψυχικό σημείο, το οποίο και αποσπά από τον ήρωά της, για να μιλήσει η ίδια κατευθείαν από τον πυρήνα του αγαπώμενου προσώπου. Η αληθινή συνάντηση έχει επιτευχθεί.

Το «να αναγνωρίσεις αυτήν που έχεις ξαναδεί» (Να θυμηθεί /Να θυμηθεί /Την έχει ξαναδεί: /“Colias Croceus;”/ “Ναι».) ίσως περιγράφει εκείνη την κατάσταση που υπερασπίζεται η πλατωνική σοφία (την ιδέα της αρχέτυπης γυναίκας, και, ως συνεκδοχή, το αρχετυπικό νόημα της αληθινής αγάπης και συντροφικότητας, το οποίο έχει «γνωρίσει» ήδη η ψυχή, ως προϋπάρχον μόρφωμα στον κόσμο των ιδεών). Η γυναίκα αυτή, ένα καθολικό σύμβολο του θηλυκού κόσμου που συνοψίζει όλες τις γήινες διαδρομές, θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κεφάλαιο «Colias Croceus», αλλά ο Περιηγητής δεν έχει ακόμα συλλέξει τα βιώματα που θα του επιτρέψουν να τη διεκδικήσει.

Ως γνωστόν, η Σοφία Διονυσοπούλου είναι μεταφράστρια, έχει γράψει θεατρικά έργα με ποιητική μορφή (η Νυχτωδία της ήταν φτιαγμένη αποκλειστικά σχεδόν με δεκαπεντασύλλαβους) και τελευταία μας έδωσε το μυθιστόρημα Η κόρη του ξενοδόχου (Άγρα 2012). Όσον αφορά στο παρόν βιβλίο, δεν είναι ευδιάκριτες οι προθέσεις της σχετικά με το λογοτεχνικό είδος που έχει επιλέξει. Αν και βρισκόμαστε σε μια εποχή χαρακτηρισμένη από την οριστική συγχώνευση των λογοτεχνικών ειδών, προσωπικά αντιλαμβάνομαι αυτό το έργο πιο κοντά στην ποιητική σύνθεση, αφού η δομή του και η μουσικότητά του παραπέμπουν ευθέως στην ποιητική τέχνη. Η αφηγηματική του διάσταση, που σαφώς συμπράττει με τον γραμμικό χρόνο, παραμένει βεβαίως ένα στοιχείο χαρακτηριστικό. 

Αυτή ακριβώς η συντομία της φράσης, η «μικρή πρόταση» που έχει επιλέξει η συγγραφέας, δίνει έναν ιδιαίτερο τόνο στα κείμενα, φορτίζοντας ανάλογα και το συνολικό κλίμα του βιβλίου, καθώς έτσι δημιουργούνται επιμέρους αφηγηματικοί πυρήνες και επομένως, ξεχωριστές και αυτόνομες εικόνες και ψυχικές αποτυπώσεις.

Η γλώσσα σε αυτή τη σύντομη σύνθεση της Σοφίας Διονυσοπούλου είναι αρκετά ισχυρή, διαμοιρασμένη σωστά σε όλα τα επιμέρους κεφάλαια. Άλλοτε πιο πυκνή, αυστηρή και εσωστρεφής, άλλοτε χειμαρρώδης και σε σύμπραξη με τα θαύματα του εξωτερικού κόσμου. Το χαρακτηριστικό της, ότι εκτείνεται κομμένη σε πολλά κομμάτια, με στακάτες προτάσεις, σχεδόν αυτόνομες νοηματικά. Αυτή ακριβώς η συντομία της φράσης, η «μικρή πρόταση» που έχει επιλέξει η συγγραφέας, δίνει έναν ιδιαίτερο τόνο στα κείμενα, φορτίζοντας ανάλογα και το συνολικό κλίμα του βιβλίου, καθώς έτσι δημιουργούνται επιμέρους αφηγηματικοί πυρήνες (μικρότερα κείμενα, ενσωματωμένα στο κεντρικό) και επομένως, ξεχωριστές και αυτόνομες εικόνες και ψυχικές αποτυπώσεις. Στα αρνητικά των κειμένων ίσως θα έβαζα το παλιομοδίτικο ύφος, αλλά έχω την αίσθηση ότι με αυτόν τον τρόπο η Διονυσοπούλου προσπάθησε να έρθει πιο κοντά στην ιδιοσυγκρασία του ήρωά της.

Οι γυναίκες εφευρέθηκαν για να περιγράψουν τη ζωή ενός άντρα, σημειώνει η συγγραφέας ως μότο του παρόντος έργου (προφανώς αναποδογυρίζοντας τη γνωστή απόφανση «οι άνδρες συγγραφείς έχουν αναλάβει διαχρονικά τον ρόλο να περιγράψουν τη ζωή μιας γυναίκας»). Αισθάνομαι ότι η Σοφία Διονυσοπούλου υποστασιοποιεί εδώ τον «Συγγραφέα» (έξω από φύλα), δίνοντάς μας και ένα επιπλέον επεξηγηματικό κλειδί: υποδεικνύει τη σχέση της με τον κεντρικό ήρωα, προς χάριν του οποίου γράφτηκε το βιβλίο. Η ποιητική αφιέρωση αν και είναι «ανέφικτη» ως πράξη δωρεάς προς το συγκεκριμένο άλλο (μια και η γλώσσα ανήκει εξ αρχής σε όλους τους εν δυνάμει αναγνώστες), εντούτοις μας αποκαλύπτει πάντα ένα ειδικό συναισθηματικό στίγμα. Εν προκειμένω, ο έρωτας της Σοφίας Διονυσοπούλου μοιάζει να επιτυγχάνει την ταυτοποίησή της με το αγαπώμενο Άλλο, προσφέροντας μια διήγηση, όχι από την εξωτερική θέση του παρατηρητή, αλλά από την αγαπητική θέση μιας ταυτοπροσωπείας που καθιστά και την ίδια μυθιστορηματικό πρόσωπο. Είθε έρωτας πάντα να γεννά δημιουργικά έργα. 

* Η ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΛΥΜΠΕΡΗ είναι συγγραφέας.

altΨυχές στην ερημιά του
Σοφία Διονυσοπούλου
Το Ροδακιό 2016
Σελ. 40, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΔΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ