alt

Για την ποιητική συλλογή του Μανόλη Πρατικάκη Λιθοξόος (εκδ. Κέδρος).

Της Χρύσας Φάντη

Κάθομαι σε βραχάκι κατά Γιαλουράκη μεριά. Δροσίζει τα πόδια μου το κύμα.
Ξαφνικά έστρεψα στα νερά. Είπα: «Από δω άρχισαν όλα».
«Καταπρόσωπο στην Όστρια»

Ο Λιθοξόος είναι το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας που άρχισε με την Κιβωτό (2012) και ανήκει στον Φυσικό άξονα της ποίησης του Μανόλη Πρατικάκη. Ο άλλος είναι ο Ιστορικοκοινωνικός. Ο τόπος που μεταφορικά διαδραματίζεται το έργο είναι το Γαϊδουρονήσι. Ένα ακατοίκητο νησί, ένας τόπος ου τόπος, μακριά από την ερήμωση και την καθολική εξαχρείωση του σύγχρονου τεχνοκρατούμενου κόσμου.

Ο πλάνητας Οδυσσέας καταντά ένας πολυμήχανος Άλλος−αρχάγγελος των μηχανών: «μήπως δεν είμαι ο κλίβανος για το ξέπλυμα του διεφθαρμένου σου αισθήματος;» και ο κάτω κόσμος γεμίζει σκυλάδικα, μια ολόκληρη πόλη-πορνείο.

Οι δέκα πρώτες πεζόμορφες σελίδες είναι μια μορφή Νέκυιας. Ο πλάνητας Οδυσσέας καταντά ένας πολυμήχανος Άλλος−αρχάγγελος των μηχανών: «μήπως δεν είμαι ο κλίβανος για το ξέπλυμα του διεφθαρμένου σου αισθήματος;» και ο κάτω κόσμος γεμίζει σκυλάδικα, μια ολόκληρη πόλη-πορνείο, όπου σε μαντεμένιες μπάρες οι εκπορνευμένες γυναίκες «ρίχνουν ένα ένα κουρελάκια τα εσώρουχα στην άβυσσο» πρόστυχα στον Άξονα που δεν αντέχει (διακειμενικότητα με τον ποιητή Ουόλτερ Γέιτς). Οι σελίδες 15, 16, 17 και 18 αποτελούν μια παρωδία της ομηρικής Oδύσσειας και του σημερινού «κάτω κόσμου» του σήμερα, με τον ομηρικό Ελπήνορα να είναι ένα «τρελαμένο» πρεζόνι.

Στο ποίημα «Όχι θάνατος από πνιγμό αλλά ο σοφός αποσύρεται», γραμμένο αντιστικτικά με το «Θάνατος από πνιγμό» του Τ. Σ. Έλιοτ, εμπεριέχεται όλη η φιλοσοφία του Λάο Τσε στα ποιήματα του Τάο Τε Κιμ. Ο άνθρωπος της Δύσης το πολύ πολύ να πάει από το Εγώ στο Εμείς. Ο Ταοϊστής σοφός θα προχωρήσει από το Ταυτό του Γιουνγκ στην εξάλειψη του Εγώ και από κει στον αφανισμό του Εαυτού. Έτσι «Κανείς δεν τον βλέπει γιατί δεν έχει Εαυτό/ Κανείς δεν τον βλέπει γιατί έχει γίνει ένα/ με τον καθένα και το καθετί». Ο σοφός έχει κόψει την κλωστή του αποδημητικού πουλιού, επιτρέποντας την απελευθέρωση της Ατομικής Ψυχής (Άτμαν) και την ένωσή της με τη παγκόσμια ψυχή (Βράχμαν).

Σε ό,τι αφορά το ποίημα «Με τον τρόπο του Ράινε Μαρία Ρίλκε», πιστεύω πως θα χρειαστούν δοκίμια για να αναλυθεί σε βάθος το νόημα και η προοπτική του. Έχει αναφορές στο συνθετικό ποίημα του Ρίλκε «Η μελωδία του έρωτα και του θανάτου του σημαιοφόρου Χριστόφορου Ρίλκε» αδελφού του ποιητή. Αναφέρω επίσης τη διακειμενικότητα με τον Σολωμό (τον οποίο ονομάζει μεγαλομάρτυρα), τον Χαίντερλιγκ (Σκαρντανέλι) «εκεί που κίνδυνος εκεί και η σωτηρία φυτρώνει», τον Καβάφη «η ζωή ταπεινά του απονέμει τον έρωτα των άστρων και των θυμαριών».

Στο «Κρώξιμο των γλάρων» όπου ο στίχος αποτίνει φόρο τιμής στους ψαράδες που χάθηκαν στο Γαϊδουρονήσι «γιατί δεν άκουσαν το κρώξιμο των γλάρων (προαίσθημα) για κείνο που μίλια μακριά είχε ήδη ξεκινήσει να έρχεται».

Το ίδιο πνεύμα και βάθος παρατηρούμε και στο «Κρώξιμο των γλάρων» όπου ο στίχος αποτίνει φόρο τιμής στους ψαράδες που χάθηκαν στο Γαϊδουρονήσι «γιατί δεν άκουσαν το κρώξιμο των γλάρων (προαίσθημα) για κείνο που μίλια μακριά είχε ήδη ξεκινήσει να έρχεται», ενώ στη δεύτερη ενότητα περιγράφεται «η ακατοίκητη όψη της νήσου σαν αποκόλληση αμφιβληστροειδούς» και ταυτόχρονα μπαίνει το ερώτημα για το ποσοστό αθωότητας και γνησιότητας που έχει απομείνει στον άνθρωπο της νεωτερικότητας, καθώς «Τα παιδιά χάνονται μέσα σε κουρασμένους άντρες» και οι χαμένοι ψαράδες παρομοιάζονται με τον Φληβά τον Θαλασσινό του Έλιοτ «μιαν αστραπή πριν μπουν στη ρουφήχτρα». Και τους βλέπουμε: να τα μαργαριτάρια: τα μάτια τους, όπως γράφει ο Σαίξπηρ.

Στο «Άλογο», το καθαρόαιμο αυτό πλάσμα της γης, διαπερνά ως σύμβολο ολόκληρο το βιβλίο. Στο «Των Ανέμων», ο κέδρος-άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τα στοιχεία της φύσης. «Και πάλι το χαμένο κέντρο του κόσμου», και «το γεράκι (που) δεν ακούει πια τον δημιουργό του». Μια αέναη μάχη με τον θάνατο «αλλά η ζωή πλακούντας του αντιερέβους με νευρίδια τοσοδούλια αναθρώσκει κι ο πεσμένος ανορθώνεται». Στον «Ερυθρόδερμο Άνεμο», ο σοφός γέρος Ερυθρόδερμος, έχει κατοχυρώσει μια απόλυτη ταύτιση με τα φυσικά όντα σε μια κατάσταση τέτοιας απλότητας, όπως λέει ο Τ.Σ. Έλιοτ στα Τέσσερα Κουαρτέτα. Δεν μπορεί να ξεχωρίσει αυτό που βλέπει από αυτό που αισθάνεται. Έχει συμφιλιωθεί με τα πάντα. «Ο φόβος είναι φίλος και βλασταίνει», «Στης φωλιάς το πέτρινο τσουκάλι, γευματίζει με τσακάλι». Συνομιλεί με τις φωνές των προγόνων, σε μια αδιάσπαστη και ενιαία αντίληψη του χρόνου. «Ακούει την κραυγή της πέτρας να τρίβει στην μνήμη του την ακονόπετρα», «Ένα πέρασμα ειρηνικό στην άλλη όχθη, ο χορεύοντας με τους λύκους». (Από την ομώνυμη ταινία όπου άνθρωπος και λύκος χορεύουν γύρω από την ίδια φωτιά). Ο σοφός έχει φτάσει «στη στιγμή του φωτισμού», ένωση των αντιθέτων όπου δεν υπάρχει καλό και κακό, σημαντικό και ασήμαντο, εκεί που η ψυχή (Άτμαν) ενώνεται με τη παγκόσμια Ψυχή (Βράχμαν) (κατάργηση του δυισμού). «Και έτσι καθαρόαιμα τον φέρνουν στη ζωή και καθαρόαιμα τον παίρνουν» από τη ζωή, παραχωρώντας τη θέση τους σ’ αυτούς που περιμένουν.

alt
   Ο Μανόλης Πρατικάκης
 

Στα «Καλέ Γιωργάκης» και στο «Μαζί σου και με ενάντιους ανέμους ουριοδρομώ» αναδεικνύεται η μέθεξη και η αγιοσύνη του έρωτα. Οι ερωτευμένοι πασχίζουν «να βάλουν το βουβό δάκρυ και τους λυγμούς της λάβας στην εναρθροσύνη». Μια προσωπική κατάσταση Σατόρι είναι ολόκληρο το ποίημα «Στη μνήμη σας κτίζω το μνήμα μου» από τα πιο λιτά και ώριμα της συλλογής. Η ζωή του μοιράστηκε σωστά. Η γη ήταν μάνα του, κόρη του και μνηστή του. Πάνω από όλα η δικαιοσύνη σαν φυσικό και ανθρώπινο φαινόμενο και κατάσταση. Αισθάνεται γεμάτος γιατί «το ποτήρι της ζωής ξεχειλισμένο το πια». Ίσως είναι από τα πιο άρτια ποιήματα και όχι μόνο αυτής της συλλογής. Για το «Οι άγριες φάσεις ή Η οσία τετρακτύς» (και γι αυτό θα μπορούσαν να ειπωθούν πολλά), μια επισήμανση μόνο: Τα «αφημένα ήσυχα στη χλόη» είναι τίτλος προγενέστερης ποιητικής συλλογής του Πρατικάκη, και εννοεί πως αυτή η μαγνητική αγάπη κρατάει από παλιά τα αισθήματα, και τα λόγια συναιρούνται.

Σε όλα σχεδόν τα ποιήματα υπάρχει μια εξαιρετικά πλούσια, ποικιλότροπα ιδιότυπη και γόνιμη συνομιλία με άλλους συγγραφείς και στοχαστές, έργα ζωγράφων και μουσουργών αγαπημένων του ποιητή, ρήσεις και αποφθέγματα.

Σε όλα σχεδόν τα ποιήματα υπάρχει μια εξαιρετικά πλούσια, ποικιλότροπα ιδιότυπη και γόνιμη συνομιλία με άλλους συγγραφείς και στοχαστές, έργα ζωγράφων και μουσουργών αγαπημένων του ποιητή, ρήσεις και αποφθέγματα. Συνεχής διάλογος με δημιουργούς όλων των ειδών, συνειδητός και σκόπιμος, συχνά προεκτείνοντας μια σκέψη τους ή αναποδογυρίζοντάς την, όπως π.χ. στο «Η φωνή σου διευρύνει της ακοής μου το όστρακο ώσπου να γίνει σχολείο που έχει να δείξει πάμπολλες προτομές και ανθούσες νέες, για να μπορούν αμέριμνες να τρέχουν και να είναι παιδιά μελλοντικών ανθρώπων τα λόγια μας», σε συνομιλία, υπέρβαση και αντίστιξη του Σεφερικού «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας» όπου ο στίχος στοχεύει στον στοχασμό, ενώ στον Πρατικάκη αναδεικνύει τον Έρωτα ο οποίος δημιουργεί «Σχολείο». Στο ποίημα «Λιθοξόος», που είναι ταυτόχρονα ένα ερωτικό ποίημα και ένα ποίημα ποιητικής, ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από το φαινόμενο Μικελάντζελο, όπου αναφέρεται ότι ο μεγάλος γλύπτης είδε μέσα στην άμορφη πέτρα έναν φυλακισμένο άγγελο «και απλώς με τη σμίλη του τον απελευθέρωσε». Παρελθόν και Μέλλον δεν υπάρχουν γιατί στον αυθεντικό έρωτα ζεις μόνο «τον αιώνιο Ενεστώτα». Χτίζοντας με τη λάβα του «Αυτός, ο κλέφτης της φωτιάς» (Αναφορά στον Ρεμπώ) αποσπώντας μια τόση δα καμαρούλα από το Ανέκφραστο.

Έχει γραφτεί ότι ο Πρατικάκης υποσχέθηκε να γράψει για τα τέσσερα ριζώματα του Εμπεδοκλή, όπου στηρίζεται το σύμπαν (νερό, αέρας, χώμα, φωτιά) και σταμάτησε μόνο στο Νερό. Αν προσέξουν όμως περισσότερο θα διαπιστώσουν ότι στην «Κιβωτό», στα «Αφημένα ήσυχα στη χλόη», και στη «Λήκυθο», έχει καταγραφεί πολλές φορές και με πολλούς τρόπους το χώμα-γη-φυσικά όντα, και στον Λιθοξόο κατά κόρον ο Αέρας και η Φωτιά. Το απόσπασμα ΙV της σελίδας 18 και οι σελίδες 13 και 19 είναι η πεμπτουσία της Ανατολικής Φιλοσοφίας και ειδικά των Ουπανισάδων, και ταυτόχρονα μια κατάθεση για την κρίση που περνάμε σήμερα, που είναι πρωτίστως κρίση αξιών. 

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.

altΛιθοξόος
Μανόλης Πρατικάκης
Κέδρος 2016
Σελ. 88, τιμή εκδότη €9,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΠΡΑΤΙΚΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον πολυβραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τ...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ