alt

Για την ποιητική συλλογή του Μανόλη Πρατικάκη Λιθοξόος (εκδ. Κέδρος).

Της Χρύσας Φάντη

Κάθομαι σε βραχάκι κατά Γιαλουράκη μεριά. Δροσίζει τα πόδια μου το κύμα.
Ξαφνικά έστρεψα στα νερά. Είπα: «Από δω άρχισαν όλα».
«Καταπρόσωπο στην Όστρια»

Ο Λιθοξόος είναι το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας που άρχισε με την Κιβωτό (2012) και ανήκει στον Φυσικό άξονα της ποίησης του Μανόλη Πρατικάκη. Ο άλλος είναι ο Ιστορικοκοινωνικός. Ο τόπος που μεταφορικά διαδραματίζεται το έργο είναι το Γαϊδουρονήσι. Ένα ακατοίκητο νησί, ένας τόπος ου τόπος, μακριά από την ερήμωση και την καθολική εξαχρείωση του σύγχρονου τεχνοκρατούμενου κόσμου.

Ο πλάνητας Οδυσσέας καταντά ένας πολυμήχανος Άλλος−αρχάγγελος των μηχανών: «μήπως δεν είμαι ο κλίβανος για το ξέπλυμα του διεφθαρμένου σου αισθήματος;» και ο κάτω κόσμος γεμίζει σκυλάδικα, μια ολόκληρη πόλη-πορνείο.

Οι δέκα πρώτες πεζόμορφες σελίδες είναι μια μορφή Νέκυιας. Ο πλάνητας Οδυσσέας καταντά ένας πολυμήχανος Άλλος−αρχάγγελος των μηχανών: «μήπως δεν είμαι ο κλίβανος για το ξέπλυμα του διεφθαρμένου σου αισθήματος;» και ο κάτω κόσμος γεμίζει σκυλάδικα, μια ολόκληρη πόλη-πορνείο, όπου σε μαντεμένιες μπάρες οι εκπορνευμένες γυναίκες «ρίχνουν ένα ένα κουρελάκια τα εσώρουχα στην άβυσσο» πρόστυχα στον Άξονα που δεν αντέχει (διακειμενικότητα με τον ποιητή Ουόλτερ Γέιτς). Οι σελίδες 15, 16, 17 και 18 αποτελούν μια παρωδία της ομηρικής Oδύσσειας και του σημερινού «κάτω κόσμου» του σήμερα, με τον ομηρικό Ελπήνορα να είναι ένα «τρελαμένο» πρεζόνι.

Στο ποίημα «Όχι θάνατος από πνιγμό αλλά ο σοφός αποσύρεται», γραμμένο αντιστικτικά με το «Θάνατος από πνιγμό» του Τ. Σ. Έλιοτ, εμπεριέχεται όλη η φιλοσοφία του Λάο Τσε στα ποιήματα του Τάο Τε Κιμ. Ο άνθρωπος της Δύσης το πολύ πολύ να πάει από το Εγώ στο Εμείς. Ο Ταοϊστής σοφός θα προχωρήσει από το Ταυτό του Γιουνγκ στην εξάλειψη του Εγώ και από κει στον αφανισμό του Εαυτού. Έτσι «Κανείς δεν τον βλέπει γιατί δεν έχει Εαυτό/ Κανείς δεν τον βλέπει γιατί έχει γίνει ένα/ με τον καθένα και το καθετί». Ο σοφός έχει κόψει την κλωστή του αποδημητικού πουλιού, επιτρέποντας την απελευθέρωση της Ατομικής Ψυχής (Άτμαν) και την ένωσή της με τη παγκόσμια ψυχή (Βράχμαν).

Σε ό,τι αφορά το ποίημα «Με τον τρόπο του Ράινε Μαρία Ρίλκε», πιστεύω πως θα χρειαστούν δοκίμια για να αναλυθεί σε βάθος το νόημα και η προοπτική του. Έχει αναφορές στο συνθετικό ποίημα του Ρίλκε «Η μελωδία του έρωτα και του θανάτου του σημαιοφόρου Χριστόφορου Ρίλκε» αδελφού του ποιητή. Αναφέρω επίσης τη διακειμενικότητα με τον Σολωμό (τον οποίο ονομάζει μεγαλομάρτυρα), τον Χαίντερλιγκ (Σκαρντανέλι) «εκεί που κίνδυνος εκεί και η σωτηρία φυτρώνει», τον Καβάφη «η ζωή ταπεινά του απονέμει τον έρωτα των άστρων και των θυμαριών».

Στο «Κρώξιμο των γλάρων» όπου ο στίχος αποτίνει φόρο τιμής στους ψαράδες που χάθηκαν στο Γαϊδουρονήσι «γιατί δεν άκουσαν το κρώξιμο των γλάρων (προαίσθημα) για κείνο που μίλια μακριά είχε ήδη ξεκινήσει να έρχεται».

Το ίδιο πνεύμα και βάθος παρατηρούμε και στο «Κρώξιμο των γλάρων» όπου ο στίχος αποτίνει φόρο τιμής στους ψαράδες που χάθηκαν στο Γαϊδουρονήσι «γιατί δεν άκουσαν το κρώξιμο των γλάρων (προαίσθημα) για κείνο που μίλια μακριά είχε ήδη ξεκινήσει να έρχεται», ενώ στη δεύτερη ενότητα περιγράφεται «η ακατοίκητη όψη της νήσου σαν αποκόλληση αμφιβληστροειδούς» και ταυτόχρονα μπαίνει το ερώτημα για το ποσοστό αθωότητας και γνησιότητας που έχει απομείνει στον άνθρωπο της νεωτερικότητας, καθώς «Τα παιδιά χάνονται μέσα σε κουρασμένους άντρες» και οι χαμένοι ψαράδες παρομοιάζονται με τον Φληβά τον Θαλασσινό του Έλιοτ «μιαν αστραπή πριν μπουν στη ρουφήχτρα». Και τους βλέπουμε: να τα μαργαριτάρια: τα μάτια τους, όπως γράφει ο Σαίξπηρ.

Στο «Άλογο», το καθαρόαιμο αυτό πλάσμα της γης, διαπερνά ως σύμβολο ολόκληρο το βιβλίο. Στο «Των Ανέμων», ο κέδρος-άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τα στοιχεία της φύσης. «Και πάλι το χαμένο κέντρο του κόσμου», και «το γεράκι (που) δεν ακούει πια τον δημιουργό του». Μια αέναη μάχη με τον θάνατο «αλλά η ζωή πλακούντας του αντιερέβους με νευρίδια τοσοδούλια αναθρώσκει κι ο πεσμένος ανορθώνεται». Στον «Ερυθρόδερμο Άνεμο», ο σοφός γέρος Ερυθρόδερμος, έχει κατοχυρώσει μια απόλυτη ταύτιση με τα φυσικά όντα σε μια κατάσταση τέτοιας απλότητας, όπως λέει ο Τ.Σ. Έλιοτ στα Τέσσερα Κουαρτέτα. Δεν μπορεί να ξεχωρίσει αυτό που βλέπει από αυτό που αισθάνεται. Έχει συμφιλιωθεί με τα πάντα. «Ο φόβος είναι φίλος και βλασταίνει», «Στης φωλιάς το πέτρινο τσουκάλι, γευματίζει με τσακάλι». Συνομιλεί με τις φωνές των προγόνων, σε μια αδιάσπαστη και ενιαία αντίληψη του χρόνου. «Ακούει την κραυγή της πέτρας να τρίβει στην μνήμη του την ακονόπετρα», «Ένα πέρασμα ειρηνικό στην άλλη όχθη, ο χορεύοντας με τους λύκους». (Από την ομώνυμη ταινία όπου άνθρωπος και λύκος χορεύουν γύρω από την ίδια φωτιά). Ο σοφός έχει φτάσει «στη στιγμή του φωτισμού», ένωση των αντιθέτων όπου δεν υπάρχει καλό και κακό, σημαντικό και ασήμαντο, εκεί που η ψυχή (Άτμαν) ενώνεται με τη παγκόσμια Ψυχή (Βράχμαν) (κατάργηση του δυισμού). «Και έτσι καθαρόαιμα τον φέρνουν στη ζωή και καθαρόαιμα τον παίρνουν» από τη ζωή, παραχωρώντας τη θέση τους σ’ αυτούς που περιμένουν.

alt
   Ο Μανόλης Πρατικάκης
 

Στα «Καλέ Γιωργάκης» και στο «Μαζί σου και με ενάντιους ανέμους ουριοδρομώ» αναδεικνύεται η μέθεξη και η αγιοσύνη του έρωτα. Οι ερωτευμένοι πασχίζουν «να βάλουν το βουβό δάκρυ και τους λυγμούς της λάβας στην εναρθροσύνη». Μια προσωπική κατάσταση Σατόρι είναι ολόκληρο το ποίημα «Στη μνήμη σας κτίζω το μνήμα μου» από τα πιο λιτά και ώριμα της συλλογής. Η ζωή του μοιράστηκε σωστά. Η γη ήταν μάνα του, κόρη του και μνηστή του. Πάνω από όλα η δικαιοσύνη σαν φυσικό και ανθρώπινο φαινόμενο και κατάσταση. Αισθάνεται γεμάτος γιατί «το ποτήρι της ζωής ξεχειλισμένο το πια». Ίσως είναι από τα πιο άρτια ποιήματα και όχι μόνο αυτής της συλλογής. Για το «Οι άγριες φάσεις ή Η οσία τετρακτύς» (και γι αυτό θα μπορούσαν να ειπωθούν πολλά), μια επισήμανση μόνο: Τα «αφημένα ήσυχα στη χλόη» είναι τίτλος προγενέστερης ποιητικής συλλογής του Πρατικάκη, και εννοεί πως αυτή η μαγνητική αγάπη κρατάει από παλιά τα αισθήματα, και τα λόγια συναιρούνται.

Σε όλα σχεδόν τα ποιήματα υπάρχει μια εξαιρετικά πλούσια, ποικιλότροπα ιδιότυπη και γόνιμη συνομιλία με άλλους συγγραφείς και στοχαστές, έργα ζωγράφων και μουσουργών αγαπημένων του ποιητή, ρήσεις και αποφθέγματα.

Σε όλα σχεδόν τα ποιήματα υπάρχει μια εξαιρετικά πλούσια, ποικιλότροπα ιδιότυπη και γόνιμη συνομιλία με άλλους συγγραφείς και στοχαστές, έργα ζωγράφων και μουσουργών αγαπημένων του ποιητή, ρήσεις και αποφθέγματα. Συνεχής διάλογος με δημιουργούς όλων των ειδών, συνειδητός και σκόπιμος, συχνά προεκτείνοντας μια σκέψη τους ή αναποδογυρίζοντάς την, όπως π.χ. στο «Η φωνή σου διευρύνει της ακοής μου το όστρακο ώσπου να γίνει σχολείο που έχει να δείξει πάμπολλες προτομές και ανθούσες νέες, για να μπορούν αμέριμνες να τρέχουν και να είναι παιδιά μελλοντικών ανθρώπων τα λόγια μας», σε συνομιλία, υπέρβαση και αντίστιξη του Σεφερικού «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας» όπου ο στίχος στοχεύει στον στοχασμό, ενώ στον Πρατικάκη αναδεικνύει τον Έρωτα ο οποίος δημιουργεί «Σχολείο». Στο ποίημα «Λιθοξόος», που είναι ταυτόχρονα ένα ερωτικό ποίημα και ένα ποίημα ποιητικής, ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από το φαινόμενο Μικελάντζελο, όπου αναφέρεται ότι ο μεγάλος γλύπτης είδε μέσα στην άμορφη πέτρα έναν φυλακισμένο άγγελο «και απλώς με τη σμίλη του τον απελευθέρωσε». Παρελθόν και Μέλλον δεν υπάρχουν γιατί στον αυθεντικό έρωτα ζεις μόνο «τον αιώνιο Ενεστώτα». Χτίζοντας με τη λάβα του «Αυτός, ο κλέφτης της φωτιάς» (Αναφορά στον Ρεμπώ) αποσπώντας μια τόση δα καμαρούλα από το Ανέκφραστο.

Έχει γραφτεί ότι ο Πρατικάκης υποσχέθηκε να γράψει για τα τέσσερα ριζώματα του Εμπεδοκλή, όπου στηρίζεται το σύμπαν (νερό, αέρας, χώμα, φωτιά) και σταμάτησε μόνο στο Νερό. Αν προσέξουν όμως περισσότερο θα διαπιστώσουν ότι στην «Κιβωτό», στα «Αφημένα ήσυχα στη χλόη», και στη «Λήκυθο», έχει καταγραφεί πολλές φορές και με πολλούς τρόπους το χώμα-γη-φυσικά όντα, και στον Λιθοξόο κατά κόρον ο Αέρας και η Φωτιά. Το απόσπασμα ΙV της σελίδας 18 και οι σελίδες 13 και 19 είναι η πεμπτουσία της Ανατολικής Φιλοσοφίας και ειδικά των Ουπανισάδων, και ταυτόχρονα μια κατάθεση για την κρίση που περνάμε σήμερα, που είναι πρωτίστως κρίση αξιών. 

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.

altΛιθοξόος
Μανόλης Πρατικάκης
Κέδρος 2016
Σελ. 88, τιμή εκδότη €9,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΠΡΑΤΙΚΑΚΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

Αντιγόνη, της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου: Τα αυλάκια της Ιστορίας

Αντιγόνη, της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου: Τα αυλάκια της Ιστορίας

Για την ποιητική συλλογή της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου «Αντιγόνη – Μια κόρη, μια χώρα» (εκδ. Άγρα).

Του Θάνου Κάππα

Το ποιητικό κείμενο της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου ξεκινά να επιβάλλει τον ρυθμό του ήδη από το εξώφυλλο. Τίτλος κ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ο κεντρικός πεζόδρομος έχει για τα καλά ησυχάσει. Μοναδική παραφωνία ο ήχος μιας πλαστικής σακούλας που σουσουρίζει δίπλα από τον σκουπιδοτενεκέ, παραδομένη στη δίνη μιας ξαφνικής ριπής ανέμου.

Της Χαράς Κούππα

Ο μήνας είναι Μάρτιος κι η ατμόσφαιρα ίσα ...

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ο «Γυάλινος Κόσμος» του Tennessee Williams, σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove, με την Isabelle Huppert, παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για μόνο 3 παραστάσεις στις 13 & 14 Νοεμβρίου.

Επιμέλεια: Book Press

Δυο σταρ του θεάτρου, ο Ίβο ...

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ