artlimited grey

Για την ποιητική συλλογή της Μαρίας Κουλούρη Ρολόγια και άλλοι χτύποι (εκδ. Μελάνι).

Της Λένας Καλλέργη

Στο δεύτερό της βιβλίο ποίησης, με τίτλο Ρολόγια και άλλοι χτύποι, η Μαρία Κουλούρη επεξεργάζεται τη σχέση της με τον χρόνο και εξερευνά την αλληλεπίδραση του χρόνου με τον άνθρωπο ως δημιουργό και παρατηρητή, τόσο του ίδιου το χρόνου όσο και του κόσμου γύρω του. Καταπιάνεται με τον χρόνο που υπάρχει και αυτόν που φτιάχνουμε με τα ρολόγια μας, αλλά και με τον χρόνο ως χτύπο, επανάληψη, ψευδαίσθηση, αντοχή και φθορά.

Το μέγεθος και η τοποθέτηση των ποιημάτων, ο εσωτερικός ρυθμός τους, δημιουργούν μια αίσθηση επανάληψης, σαν να είναι το βιβλίο ένα ρολόι, ένα ιδιαίτερο χρονόμετρο, και κάθε ποίημα ένας του χτύπος.

Το βιβλίο περιέχει 25 ποιήματα παρόμοιας έκτασης, τα οποία τοποθετούνται στη σελίδα με παρόμοιο τρόπο. Διαβάζοντας λοιπόν το βιβλίο, ο αναγνώστης συναντά τα ίδια πάνω-κάτω μορφικά χαρακτηριστικά, έχοντας κάθε φορά να αποκωδικοποιήσει το περιεχόμενο των ποιημάτων. Υπάρχει δηλαδή ένα γνώρισμα που επαναλαμβάνεται, που έχει επιλεγεί από την ποιήτρια ως το σχήμα που θέλει να δώσει στο μήνυμά της. Το σχήμα αυτό φέρει και έναν χαρακτηριστικό ρυθμό, έναν ήχο που η ποιήτρια διαλέγει και δίνει στα ποιήματά της. Το μέγεθος και η τοποθέτηση των ποιημάτων, ο εσωτερικός ρυθμός τους, δημιουργούν μια αίσθηση επανάληψης, σαν να είναι το βιβλίο ένα ρολόι, ένα ιδιαίτερο χρονόμετρο, και κάθε ποίημα ένας του χτύπος. Ένα ρολόι με εικοσιπέντε ώρες, όλες διαφορετικές, που μας μεταφέρουν σε ξεχωριστά χρονικά σημεία, μοιάζουν όμως να έχουν μια ισορροπία στη μεταξύ τους απόσταση, ή ίσως μια ισομετρία. Από αυτή την άποψη, το Ρολόγια και άλλοι χτύποι θα μπορούσε να είναι και ένα βιβλίο-μετρονόμος, κάθε χτύπος του οποίου είναι μια στάση σε μια μουσική σύνθεση. Διακρίνω λοιπόν την ισορροπία αυτή ως γνώρισμα ενός βιβλίου ποίησης δομημένου, ενός δημιουργήματος με συγκεκριμένο άξονα.

Πώς ακούγονται, λοιπόν, οι χτύποι αυτοί; Δεν είναι βροντεροί και εκκωφαντικοί, δεν φωνάζουν ούτε απαιτούν την προσοχή μας – δεν θα τους θεωρούσα, όμως, και χαμηλόφωνους. Τα ποιήματα στο βιβλίο αυτό δεν ξεκλειδώνουν εύκολα με την πρώτη ανάγνωση κι έτσι μπορεί να παραπλανήσουν τον αναγνώστη ως εσωστρεφή ή «ήσυχα». Δίνοντάς τους χρόνο (το ίδιο το υλικό που εξερευνούν), ανακαλύπτει κανείς μέσα τους μια ιδιαίτερη δύναμη, που μπορεί να μην είναι θορυβώδης ή θριαμβευτική, αλλά αντλεί την υπόστασή της από μία επίμονη ανθεκτικότητα. Κάθε ποίημα-χτύπος εμπεριέχει άλλοτε φθορά και κούραση, άλλοτε μάταιες αναζητήσεις, άλλοτε ελπίδα και όνειρο, πάντοτε όμως χτυπά μέσα στη ζωή. Κάθε ποίημα αντέχει. Αντέχει, κατά την ανάγνωσή μου, με τον τρόπο που συμβαίνουν και αντέχουν τα φυσικά πράγματα που μας περιβάλλουν.

Εντύπωσή μου είναι ότι η δύναμη και η αντοχή των ποιημάτων της Μαρίας Κουλούρη έρχεται από τα βάθη της θάλασσας και των δέντρων, τη σιγουριά των φύλλων και των κορμών, το μυστήριο των πετρωμάτων και των ορυκτών, τους ορίζοντες ενός ανθρώπου που γνωρίζει από παιδί να περπατά δίπλα στη φύση. Έρχεται επίσης από τη δύναμη της φαντασίας και την αγάπη για το ανθρώπινο σώμα, που είναι κι αυτό ένα ζωντανό στοιχείο της φύσης. Στο ποίημα «Δέρμα της γης» διαβάζουμε:

Στις ράθυμες πλαγιές των ηφαιστείων
Χέρια πεταλίδες γλιστρούν
Σε υγρά πετρώματα
Μάχες και παραβάσεις εκκρεμείς
Από τον βράχο στις ωμοπλάτες
Ανυπέρβλητοι αρμοί
Αναγγέλλουν κρατήρες και πτυχώσεις […]

Μαζί με τις λεπτομέρειες του σώματος, τις παράξενες εικόνες, κινήσεις και αντοχές του, το υλικό τις ποιήτριας αναδεικνύεται μαζί με τα τοπία που διαμόρφωσαν το βλέμμα της.

Ελάχιστα είναι τα ποιήματα που δεν συνδέονται οργανικά με τα φυσικά στοιχεία, την άμμο, το νερό, το χώμα, τις ρίζες, τα δέντρα, τον ουρανό. Εδώ δεν έχουμε μια ποίηση αστικής περιπλάνησης, ή αστικής μελαγχολίας, που συναντάμε συχνά σε ποιητές που ζουν στις μεγάλες πόλεις. Έχουμε μια ζωτική σύνδεση με την ιστορία της γης, της θάλασσας, και του ουρανού που φέρει η ποιήτρια μέσα της. Μαζί με τις λεπτομέρειες του σώματος, τις παράξενες εικόνες, κινήσεις και αντοχές του, το υλικό τις ποιήτριας αναδεικνύεται μαζί με τα τοπία που διαμόρφωσαν το βλέμμα της. Ο τρόπος που είδε τα πράγματα γύρω της και ο χώρος που τους έδωσε μέσα της μετασχηματίζονται μέσα στη γλώσσα. Οι αποσπασματικές εικόνες και σύντομες φράσεις δημιουργούν από κοινού την αίσθηση του ποιήματος-χτύπου, ο οποίος ταρακουνά τον αναγνώστη και τον βάζει μέσα στον κόσμο του δημιουργού.

Εκτός από τη δύναμη της ανθεκτικής ύπαρξης, που έχει αναπτύξει παράδοξους τρόπους να αντιλαμβάνεται τον κόσμο (στο ποίημα «Δημοτικό» βρίσκουμε τους στίχους: Μυρίζω με τη σπλήνα με τη χολή / Μυρίζω με τα μάτια, στα ποιήματα διακρίνονται και στιγμές επαναστατικής διάθεσης, όπως για παράδειγμα στο ποίημα «Ενάντια»: Φορώντας φύλλα / Ως απόδειξη των αισθημάτων μου / Ανατίναξα την πόλη, καθώς και δράσης που έχει τη δύναμη να αλλάζει το σκηνικό, όπως στο ποίημα «Ζωτικό ψεύδος»: Ανοίγω τα χέρια / Προσφέρω εκτάσεις να στρωθούν κρεβάτια / Κάτοπτρα για ευσεβείς / Καθυστερώ τη σίγουρη εκκίνηση της πτώσης. Διακρίνεται, επίσης, ένα ειρωνικό χιούμορ, όπως στο ποίημα «Ποιμενικό»: Προβλέπονται τραγωδίες στα κελάρια των εκκλησιών / Πιστοί και δόντια και εξαπτέρυγα / Εξορίζουν Χερουβείμ / […] / Ο ναός έχει καταληφθεί / Ένας θεός μόνο ξέρει. Όμως, αυτό που υπάρχει παντού στο βιβλίο, είναι η, αδυσώπητη σχεδόν, δύναμη της παρατήρησης. Η ποιητική φωνή δεν φωνάζει, δεν απαιτεί, μοιράζεται τον πόνο της χωρίς να είναι εξομολογητική, αλλά πάνω απ’ όλα βλέπει και παρατηρεί, και μας μεταφέρει τις επιλεγμένες λεπτομέρειες.

Η γλώσσα που επιλέγει διακινεί μοναδικές εικόνες και συνειρμούς, ενώ η δύναμη και η ανθεκτικότητα αναβλύζει από κάθε βήμα του ποιητικού υποκειμένου.

Από τη γλώσσα των ποιημάτων δεν περισσεύει τίποτα, όπως και τίποτα δεν εξηγείται. Η Κουλούρη τοποθετεί τους στίχους στο ποίημα με τρόπο που τους δίνει μια ισχυρή αυτοδυναμία. Έχουν τη δυνατότητα να αυτονομηθούν, σαν να θέλει να υπάρξει και καθένας ξεχωριστά, ή σε ζεύγη που ολοκληρώνουν μια φράση, και να πετάξει, δυνητικά, και μόνος του. Η αφήγηση, η ιστορία πίσω από κάθε ποίημα, υπονοείται σε τέτοιο βαθμό που σχεδόν μπορεί κανείς μόνο να τη φανταστεί. Εδώ κρύβεται και η γοητεία της πολυπρισματικής σύνθεσης: οι ψηφίδες της μας οδηγούν σε εικόνες ελεύθερες, αν και συγκεκριμένες. Όλο το βιβλίο είναι φτιαγμένο με αυτόν τον τρόπο: ξεκινά με τον επίλογο, ενισχύοντας έτσι τη δυνατότητα να διαβαστεί όχι γραμμικά, αλλά ακτινωτά: σαν μηνύματα που ξεκινούν από έναν άξονα και προχωρούν σε διαφορετικές κατευθύνσεις.

Η ανάγνωση, λοιπόν, των «Ρολογιών», επιφυλάσσει ιδιαίτερες συγκινήσεις στους φίλους της ποίησης. Κάθε ποίημα εξερευνά σε βάθος την παραλλαγή του θέματος που απασχολεί την ποιήτρια σε όλο το βιβλίο. Η γλώσσα που επιλέγει διακινεί μοναδικές εικόνες και συνειρμούς, ενώ η δύναμη και η ανθεκτικότητα αναβλύζει από κάθε βήμα του ποιητικού υποκειμένου. Το βιβλίο πάλλεται με τον υποδόριο χτύπο που μαρτυρά την ίδια τη ζωή (άλλωστε, είναι αφιερωμένο στους ζωντανούς). Η φωνή των ποιημάτων αυτών είναι μια φωνή που συμβαίνει με κάθε της παλμό/χτύπο/χρονική στιγμή, σαν φυσική δύναμη που ισορροπεί τους στήμονες μιας παπαρούνας, για να χρησιμοποιήσω έναν στίχο της Κουλούρη. Και, αν έπρεπε να ονομάσω ξανά το βιβλίο, θα μπορούσα να το πω Κλαδιά για τον υπαινιγμό μιας πτήσης, από το ποίημα «Βαλεριάνες». Γιατί φτιάχνει κάτι ανθεκτικό και ζωντανό που φέρει τη δυνατότητα, έστω και ως υπαινιγμό, για μια ουσιαστική απογείωση.

* Η ΛΕΝΑ ΚΑΛΛΕΡΓΗ είναι ποιήτρια.

altΡολόγια και άλλοι χτύποι
Μαρία Κουλούρη
Μελάνι 2015
Σελ. 40, τιμή εκδότη €8,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον βραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τιμήν...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ