alt

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Λίλλη Αρλεκίνος (εκδ. Περισπωμένη).

Της Μυρένας Σερβιτζόγλου

Όταν γράφει κανείς, κάθε του πρόταση οφείλει να είναι γυριστή, να θυμίζει πολεμική λαβή προκειμένου να καταφέρει το καίριο χτύπημα, έλεγε ο Κωστής Παπαγιώργης. Απέτρεπε, δε, τους νεαρούς επίδοξους γραφιάδες να καταπιαστούν με την ποίηση, διότι διατηρούσε την πεποίθηση ότι η ποίηση είναι τόσο σπάνια, όσο ένα θαύμα. Το τελευταίο ποιητικό βιβλίο του Γιώργου Λίλλη απαρτίζεται από έξι ποιήματα, καθένα εξ αυτών δίχως τίτλο, μήτε αρίθμηση. Θα μπορούσαν να λογιστούν ως ένα ενιαίο σύνολο, με πέντε ενδιάμεσες παύσεις, ή βαθιές ανάσες. Οι λέξεις κι εκφράσεις που συνοψίζουν το βιβλίο είναι τρεις: “Άκουσέ με”, “Αρλεκίνος”, “στην διάρκεια”.

Ἄκουσέ με, δὲν ἔχει περιθώριο ἡ φωνὴ νὰ ἐπιστρέψει
πίσω.

Η έκκληση του Οδυσσέα Ελύτη στο Μονόγραμμα, διατυπωμένη υπό μορφήν ερώτησης Μ' ακούς;, στον Γιώργο Λίλλη επιστρέφει στην αρχέγονη καταγωγή της. Η αδίστακτη προτακτική με την οποία αρχίζει η ποιητική συλλογή, Άκουσέ με, καταλαμβάνει τον αναγνώστη εξαπίνης. Η έγκλιση που χρησιμοποιούν πρώτη τα παιδιά, οι πρωτόγονοι του σύγχρονου πολιτισμού μας, είναι η προστακτική, έγραφε ο Γιώργος Χειμωνάς. Η προστακτική αποτελεί το φυσικό ήθος της γλώσσας.

Ο λυρισμός του Αρλεκίνου έχει κάτι από τον ρομαντισμό του Νοβάλις στους Υμνους στη Νύχτα, οι οποίοι με την σειρά τους εκβάλλουν στον Σολωμό και τον Ελύτη.

Ο λυρισμός του Αρλεκίνου έχει κάτι από τον ρομαντισμό του Νοβάλις στους Υμνους στη Νύχτα, οι οποίοι με την σειρά τους εκβάλλουν στον Σολωμό και τον Ελύτη. Ο “Αρλεκίνος” είναι ένας μονόλογος προς την “Αγαπημένη”, χωρίς ουδέποτε ο ποιητής να την αποκαλεί με αυτό το όνομα. Ο Λίλλης δεν αρκείται, όπως οι προκάτοχοι, να “πληρώσει” την απουσία με τον λόγο. Επιθυμεί, απαιτεί, ο λόγος αυτός να εισακουσθεί.

Το βιβλίο είναι έμπλεο εικόνων, τόπων, ήχων, γεύσεων και οσμών. Κυρίαρχη είναι η φύση, όχι σαν απλή φυσιολατρία, αλλά ως προσωπικό ήθος, το μόνο δυνατό. Η φύση είναι το τέλος της ποίησης. Ο Χάιντεγκερ, όταν εξήντλησε τα πέρατα του Είναι και του Χρόνου, καταγίνηκε με την ποίηση. Αισθανόταν ότι πλέον τον αφορούσε μόνο η μέριμνα για το περιβάλλον. Ο Λίλλης πυρέσσει μέσα στην απουσία της Αγαπημένης, και η αγάπη του είναι παγανιστική. Το ερωμένο πρόσωπο υπάρχει μέσα σε κάθε κάλος ή ιδιοτροπία της φύσης.

Οι στίχοι και οι στροφές, θυμίζουν φίδια κυματιστά, που το σφύριγμά τους αποσκοπεί στο αποκάρωμα του θηράματος. Τον κυματισμό διακόπτουν αιφνιδίως τμήματα, τα οποία καταλαμβάνουν τον αναγνώστη ωσάν εμβατήρια. Τα αποσπάσματα καταφθάνουν σαν τάγματα:

“Νὰ σὲ ἀγγίζω καὶ νὰ πέφτει στὰ χέρια μου ἡ ἁγνότητα
Νὰ σὲ μυρίζω καὶ νὰ ἐλευθερώνεται θυμωμένος ὁ λίβας
Νὰ σὲ γεύομαι καὶ νὰ σουρουπώνουν τὰ χείλη μου.
Νὰ σὲ ἀκούω καὶ νὰ τρίζει τὸ στῆθος σὰν κατάρτι.
Νὰ σὲ βλέπω καὶ νὰ γεμίζουν οἱ δεξαμενὲς τῆς νοσταλγίας. “
“Νὰ κοιτάζω —ἐγωιστικά— τὶς σταγόνες τῆς βροχῆς
νὰ δημιουργοῦν μονοπάτια διάφανα
στὸ κατακόρυφο τζάμι μὲ τὸ προφίλ μου ἀτόφιο
νὰ φωτογραφίζεται ἀπὸ ἄγνωστους ἱερόσυλους.
Ἔτσι σὲ διαβαίνω, καιρέ. Μὲ λασπωμένα ἄρβυλα.
Ἔτσι σὲ διανύω, ἐαυτέ. Μὲ ὑπερθετικὴ μοναξιά.
Δοσμένος σ᾿ ἕνα ἔργο ποὺ δὲν τελειώνει ποτέ.”

Από μικρό παιδί με γοήτευαν οι Αρλεκίνοι, αυτοί οι φτωχοδιάβολοι που είχαν για προγόνους τους από τους δούλους του Αριστοφάνη, έως τους βυζαντινούς μίμους και τους θαυματοποιούς του Μεσαίωνα.

“Η ιδέα του Αρλεκίνου ξεκινά πολύ παλιά, το 1991, όταν αγόρασα το Innuendo, το τελευταίο άλμπουμ των Queen με τον Φρέντυ Μέρκιουρι εν ζωή. Το εξώφυλλο του δίσκου κοσμούσε μια γκραβούρα του Grandville (κατά κόσμον Jean Ignace Isidore Gérard), η οποία απεικόνιζε έναν Αρλεκίνο που έπαιζε σαν ζογκλέρ με τους πλανήτες. Από μικρό παιδί με γοήτευαν οι Αρλεκίνοι, αυτοί οι φτωχοδιάβολοι που είχαν για προγόνους τους από τους δούλους του Αριστοφάνη, έως τους βυζαντινούς μίμους και τους θαυματοποιούς του Μεσαίωνα. Σε μια εποχή που το σκοτάδι πύκνωνε γύρω μου αποφάσισα, ως ύστατη αντίδραση, να καταφύγω στον λυρισμό ― αναζήτησα τον δικό μου αρλεκίνο μέσα σ’ ένα ποίημα που έχει τις καταβολές του στον ρομαντισμό. Ο Αρλεκίνος δεν είναι μόνο ένα ερωτικό ποίημα· είναι μια ελεγεία για τις περίτεχνες αυταπάτες μου. Με θέτει ενώπιον του εαυτού μου. Αλλά και ενώπιον του κόσμου που με περιβάλλει.”

Αυτός είναι ο λόγος που ο ποιητής επέλεξε τον συγκεκριμένο τίτλο, και που από όλα τα πλάσματα της δημιουργίας του επέλεξε ως τίτλο τον εαυτό του.

“Δὲν ἔχει σημασία ποιὰ στέπα, ποιὸν ὠκεανὸ
ἢ ποιὸν ὁρίζοντα.
Σημασία ἔχει πὼς ἀπὸ τὰ φαράγγια τοῦ στήθους ἡ ἀνάσα
ξυπνᾶ τὸ ἡφαίστειο τῆς καρδιᾶς
ὡς τὴν σκοτεινιὰ τοῦ στέρνου καὶ τὴν ὑγρὴ
πολιτεία τῶν σπλάχνων.
Σημασία ἔχει πὼς ἀπὸ τὶς γόνδολες τῶν χειλιῶν ὡς
τὶς ἀπύθμενες
λίμνες τῆς ὅρασης
στρατιὲς ὀσμῶν καὶ γεύσεων
καταθέτουν στεφάνι στὴν θερμότητα
τῶν σωμάτων.
Τὰ δακτυλικά μας ἀποτυπώματα στὴν διάρκεια.”

Η τελευταία λέξη του Λίλλη, “στην διάρκεια”, αποτελεί ευσεβή πόθο και συνάμα κατάκτηση. Μόνο μετά από τη βάσανο της γραφής, χρίζεται δικαιωματικά Ιππότης και κάθεται στην Στρογγυλή Τράπεζα της διάρκειας, τον σκληρό πυρήνα του χρόνου. Αν συγκαταλέγεται ο Λίλλης μεταξύ αυτών που έχουν διατρέξει το μαύρο; Την απάντηση την δίνει ο ίδιος ο Ελύτης, στο δοκίμιο Η μαγεία του Παπαδιαμάντη, όπου και αποφαίνεται για τον Novalis: «ως την έσχατη άκρη του έτσι που να πατήσει από το άλλο μέρος πάλι στο λευκό».

Τὰ ἴχνη σου ψηλαφῶ μὲ τὶς ἄκρες τῶν δαχτύλων, τὴν
διαδρομὴ
τῶν χειλιῶν, σὰν σαλιγκάρι ποὺ ἀργὰ ἀλλὰ σταθερὰ
φτάνει
στὴν πηγὴ
ἰσορροπώντας στὸ λεπτὸ κλαδὶ τοῦ καρποῦ σου.
Ἐντός μου κοιμᾶσαι κι ἀνατέλλει ἀντίστροφα ὁ ἥλιος
ἀνάμεσα στὰ πόδια σου. Ἀπόψε δὲν θὰ σοῦ ψιθυρίσω
καμιὰ προφητεία, γνωρίζοντας ἤδη πὼς εἶμαι θεατῆς κι
ὄχι
συμμέτοχος.

* Η ΜΥΡΕΝΑ ΣΕΡΒΙΤΖΟΓΛΟΥ είναι Σύμβουλος Επικοινωνίας.

altΑρλεκίνος
Γιώργος Λίλλης
Περισπωμένη 2015
Σελ. 40, τιμή εκδότη €8,48

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΙΛΛΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με ποιήματα της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν «Άπαντα τα ποιήματα» (μτφρ. Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Διώνης Δημητριάδου

«H Μπάχμαν πάλευε με την ανεπάρ...

Η αγρύπνια εντός μου, του Κώστα Λάνταβου

Η αγρύπνια εντός μου, του Κώστα Λάνταβου

Για τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Κώστα Λάνταβου «Η αγρύπνια εντός μου – Ποιήματα 1980-2020» (εκδ. Αρμός).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Μέσα στη συγχρονία της συγκεντρωτικής έκδοσης ακολουθούμε τη δημιουργική πορε...

Η φλόγα, του Λέοναρντ Κόεν

Η φλόγα, του Λέοναρντ Κόεν

Για την ανθολογία του Leonard Cohen «Η φλόγα – Ποιήματα, στίχοι και επιλογές από τα σημειωματάρια» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Gutenberg).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ξεκίνησε σαν ποιητής το 1956 (Let u...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Ελιάνας Χουρμουζιάδου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Ελιάνας Χουρμουζιάδου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Ελιάνα Χουρμουζιάδου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφηση: Πάρις Κούτσικος - par...

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Χίλντα Παπαδημητρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφ...

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ