cummings2

Επανακυκλοφόρησε πρόσφατα, με νέο εξώφυλλο, η επιτυχημένη συλλογή ποιημάτων και κειμένων του αμερικανού ποιητή e.e. cummings σε μετάφραση Χάρη Βλαβιανού.

Του Νίκου Ξένιου

«Lovers alone wear sunlight» 

Στην κόψη του ξυραφιού, στο μεταίχμιο ανάμεσα στην παραδοσιακή ποίηση και το Μοντέρνο, ο e.e. cummings, ποιητής, ζωγράφος, δοκιμιογράφος, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας, εισάγοντας εσωτερική «διχοτομία» στην καρδιά των ποιημάτων του και αγνοώντας τα «οπτικά» στοιχεία που αποπροσανατολίζουν από τον θεματικό πυρήνα, καθιερώνει την περίφημη «αναποφάσιστη» στάση του ποιητή ως συνειδητή επιλογή. Ως λυρικός υμνεί ό,τι θα υμνούσε κάθε λυρικός, όμως οι εξάρσεις του συναισθήματος στην ποίησή του εμβαπτίζονται στο σαρκικό βίωμα, παράγοντας ποίηση με έντονο αισθησιασμό, που κάποιους μπορεί και να τους σοκάρει ακόμα. Ο Χάρης Βλαβιανός υπογράφει (πρώτη έκδοση: 2009, Νεφέλη) τη μετάφραση της συλλογής βασισμένος στην οριστική έκδοση των Απάντων του ποιητή (Complete Poems,1904-1962, George J. Firmage ed., Νέα Υόρκη, 1994) και στον τόμο E.E. Cummings, A Miscellany Revised, George J. Firmage ed., Νέα Υόρκη 1965). 

Κι ας κρατήσει ο έρωτας μια μέρα μόνο

Ο διασκελισμός, η τμήση του στίχου, η κατάργηση της στίξης, η εσκεμμένη ανορθογραφία και ο ελλειπτικός στίχος επιμερίζουν το ποίημα στα συστατικά του και το καθιστούν πιο δραστικό.

Ο διασκελισμός, η τμήση του στίχου, η κατάργηση της στίξης, η εσκεμμένη ανορθογραφία και ο ελλειπτικός στίχος επιμερίζουν το ποίημα στα συστατικά του και το καθιστούν πιο δραστικό: για παράδειγμα, η παρενθετική πρόταση though love be a day (μια μέρα κι αν διαρκεί ο έρωτας) εμπλουτίζει τη μουσικότητα «καθυστερώντας» την ολοκλήρωση του νοήματος της πρότασης, στην πλήρη παρενθετική της εκφορά (though love be a day and life be nothing, it shall not stop kissing). H «κατηφορική» δόμηση του στίχου στο Buffalo Bill δημιουργεί το απαιτούμενο κλίμα προσφώνησης του Θανάτου και η χρήση του στερητικού πρώτου προθήματος ή της αντίστοιχης κατάληξης των επιθέτων (unbeautiful, unscented, shapeless, cornerless) εντείνουν την υπερρεαλιστική δόμηση του ποιήματος the Cambridge ladies, ενώ οι λέξεις «πέφτουν» σαν καμπάνες στο ποίημα the hours rise up : Dawn= «ξημέρωσε» μεταφράζει δραστικά ο Χάρης Βλαβιανός. Wakes= Ξυπνά, and it is day: και είναι μέρα, μετά από καταιγισμό άλλων λέξεων, εκφράσεις απομονωμένες που ηχούν μεταλλικά:

«Οι ώρες ανατέλλουν σβήνοντας τ'αστέρια και
ξημέρωσε» (...)
« Στη γη ένα κερί
Σβήνει η πόλη
Ξυπνά»
(...) και βλέπω τα κτηνώδη πρόσωπα των
ανθρώπων ικανοποιημένα αποτρόπαια απελπισμένα βάναυσα ευτυχισμένα
Και είναι μέρα».

Η υπερβατικότητα ανάγεται σε κύριο στόχο της ποίησης αυτού του ακραίου αντικομφορμιστή, που σάρκασε τις συμβάσεις της εποχής του και, έμμεσα, και τις συμβάσεις της μηχανοποιημένης, αλλοτριωμένης, αποξενωτικής, πορνογραφικής σύγχρονης ζωής. 

Η σκληρή αντιμετώπιση του θανάτου υπερβαίνει την απλή θανατολαγνία και περιχωρείται σε φιλοσοφικά μονοπάτια, καθώς η απόδοση του Χάρου με νεανικά, σφριγηλά χαρακτηριστικά συνιστά τόσο καινοτομία και ρηξικέλευθη εικονοποιḯα, όσο και διάνοιξη της οδού για ένα Επέκεινα πολλά υποσχόμενο. Στη θεματική του cummings οι εποχές του χρόνου (π.χ. η Άνοιξη) συμμετέχουν στην ποιητική δημιουργία, εν είδει θεοτήτων που προικίζουν με τα αρώματα και τις εικόνες τους την κατά τα λοιπά ωμή απόδοση της πραγματικότητας από τον ποιητή: στις ελλειπτικές, υπαινικτικές του φράσεις η φαντασία του αναγνώστη συμπληρώνει τα κενά: το etcetera (και τα λοιπά) είναι ένα επίθετο που επιτρέπει την απόλυτη παρέμβαση του αναγνώστη και τη δική του εικονοπλασία με βάση τους υπαινιγμούς του ποιήματος. Και δεν πρόκειται μόνο για ένα-δύο hints: o ασαφής τοπικός προσδιορισμός somewhere είναι μια ευρύτατη τοπιογραφία, που αποδίδει το κλειστό ερωτικό ταξίδι του ζευγαριού : «κανείς, ούτε και η βροχή ακόμη, δεν έχει τόσο μικρά χέρια». Πρόκειται για το ανολοκλήρωτο ως ιχνηλάτηση της ψυχής του αποδέκτη. Η υπερβατικότητα ανάγεται σε κύριο στόχο της ποίησης αυτού του ακραίου αντικομφορμιστή, που σάρκασε τις συμβάσεις της εποχής του και, έμμεσα, και τις συμβάσεις της μηχανοποιημένης, αλλοτριωμένης, αποξενωτικής, πορνογραφικής σύγχρονης ζωής. Η ποίηση είναι η γλωσσική ενσάρκωση του αληθινού βιώματος του έρωτα, ως επικοινωνιακής πράξης και ως σωτηρίας από το λυκόφως του πολιτισμού. Εξ ού και η (σαιξπηρική, θα'λεγε κανείς) επιστράτευση του υπαρκτικού/συνδετικού ρήματος «είμαι», που στη μετάφραση Βλαβιανού ακολουθεί τη μοντερνιστική διάθεση Χειμωνά: αντί του «υπάρχω» ή του «ζω» επιστρατεύεται το «είμαι» για να είναι πληρέστερη η απόδοση νοήματος και η εκφορά του στίχου και για να εννοούνται τα απροσμέτρητα συντακτικά κατηγορούμενα: the pillow, dear, where our heads lived and were » Πάνω απ'όλα όμως για να παραμείνει κυρίαρχο το συναίσθημα in spite of everything:

«γιατί η ζωή δεν είναι παράγραφος
Κι ο θάνατος νομίζω δεν είναι παρένθεση».

Τα μικρά δοκίμια που περιλαμβάνονται στη συγκεκριμένη ανθολόγηση περιλαμβάνουν αποφάνσεις συμβουλευτικού χαρακτήρα προς νέους ποιητές, με επικέντρωση, και πάλι, στη γνησιότητα του συναισθήματος και στην αγάπη για τον απλό άνθρωπο. Όσο για τα quotes (θραύσματα δοκιμιακού χαρακτήρα) του cummings, είναι προκλητικά και παράγουν ένα μικρό σύμπαν «κίναιδου» θυμοσοφικού λόγου/παραδοξολογίας που το απολαμβάνει κανείς στις μέρες μας όσο τίποτε άλλο: «τίποτε δεν οπισθοχωρεί όσο η πρόοδος», «πολλοί γονείς δεν θα υπήρχαν αν τα παιδιά τους ήταν λίγο πιο προσεκτικά», «μπορεί να είναι φρικτό να είσαι γέρος αλλά είναι χειρότερο να μην είσαι νέος», «η τέχνη είναι το μυστήριο κάθε άνδρα και γυναίκας και παιδιού».

Μεταφράζοντας ένα συγγενή ποιητή

Παραθέτοντας το αγγλικό πρωτότυπο δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να εντοπίσει τα μοντερνιστικά στοιχεία: τη χρήση των ήχων αντί των νοημάτων ως συνεκτικού ιστού, την απόρριψη της περιττολογίας χάριν της φόρμας και της δομής, την άμβλυνση του δυσνόητου περιεχομένου.

Ο cummings σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και ανέπτυξε ενδιαφέρον για τη μοντέρνα ποίηση, η οποία περιφρονούσε τη συμβατική γραμματική και συντακτικό με στόχο μία δυναμικότερη χρήση της γλώσσας. Η ποιητική συλλογή του Τουλίπες και καμινάδες (Tulips and Chimneys) εκδόθηκε το 1923, καθιερώνοντας επινοήσεις στη χρήση της γραμματικής και του συντακτικού. Επηρεάστηκε από το υπερρεαλιστικό κίνημα, τον συμβολισμό και την αλληγορία, ενώ η μεταγενέστερη ποίησή του είναι πιο φωτεινή, πιο συγκινητική και πιο βαθιά από την ποιητική του παραγωγή των πρώτων χρόνων. Πολλά ποιήματά του διαθέτουν μία αναγνωρίσιμη δομή σονέτου 14 στίχων, με ένα περίπλοκο σύστημα ομοιοκαταληξιών. Χαρακτηριστική του στιλ του είναι η ασυνήθιστη (κάποιοι την χαρακτήρισαν και ιμπρεσιονιστική) σειρά των λέξεων.

Ο Χάρης Βλαβιανός έχει μεταφράσει έργα κορυφαίων ποιητών: Τ.Σ. Έλιοτ, Τζων Άσμπερι, Ουάλας Στήβενς, Άνν Κάρσον, Μπλαίηκ, Πεσσόα, Χέρμπερτ, Λόνγκλεϋ, Γκολντόνι, Ουίτμαν, Πάουντ, Πεσσόα. Ωστόσο, με τον cummings μοιάζε να τον συνδέει μια εσωτερική συγγένεια. Παραθέτοντας το αγγλικό πρωτότυπο δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να εντοπίσει τα μοντερνιστικά στοιχεία: τη χρήση των ήχων αντί των νοημάτων ως συνεκτικού ιστού, την απόρριψη της περιττολογίας χάριν της φόρμας και της δομής, την άμβλυνση του δυσνόητου περιεχομένου. Του δίνει, επίσης, την απολαυστική δυνατότητα να φανταστεί τη δική του, συμπληρωματική μετάφραση, γιατί προσεγγίζει τον ποιητή με σεβασμό: ιδού το πρωτότυπο, ιδού και η δική μου απόδοση: η ποίηση παραμένει ανοικτή στη διαπραγμάτευση- ιδίως οι στίχοι όπου ο διασκελισμός επιβάλλει τη μουσικότητα/ ελλειπτικότητα ενός ευφυολογήματος που αναδύεται πηγαία από το βίωμα, και όχι από την ανάγκη επίδειξης αγγλοσαξονικού φλέγματος:

«επειδή είναι
Άνοιξη
τα πράγματΑ
τολμούν να κάνουν ανθρώπους
(& όχι
αντί
στροφα) επειδή εί
ναι Α
πρίλης...»

*  Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

cummings-28033Χ3Χ33
Ποιήματα / δοκίμια / θραύσματα
e.e.cummings
Μτφρ. Χάρης Βλαβιανός
Νεφέλη 2015
Σελ. 128, τιμή εκδότη €13,50

politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ e.e.cummings

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

Για την ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Παναγιώτου «Μύθοι για το τέλος του κόσμου» (εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γκάι Ντένινγκ. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι ...

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)  – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική) – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Κρατήρας» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Επί σειρά ετών ο Θανάσης Χατζόπουλος με κείμενα πρωτότυπης δημιουργικής γραφής κυρί...

«Και του πουλιού ο εσπρέσος» του Δημήτρη Παπαδάκη (κριτική) – Κάνοντας το καθημερινό ποίηση

«Και του πουλιού ο εσπρέσος» του Δημήτρη Παπαδάκη (κριτική) – Κάνοντας το καθημερινό ποίηση

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Παπαδάκη «Και του πουλιού ο εσπρέσος» (εκδ. Ιωλκός). 

Γράφει η Νατάσα Όθωνος

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία, την Ουκρανία και τη Γεωργία, η Τσεχία είναι η επόμενη χώρα της Ευρώπης που θεσπίζει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία. Όλο και περισσότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει ο κλάδος του βιβλίου στην ανάπτυξη και στην πολιτισμική πολυμορφία. «Είμαστε επιτέλους στην ...

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Το διαδικτυακό περιοδικό Λόγου και Τέχνης Χάρτης (www.hartismag.gr) συνεχίζει για τρίτη χρονιά την απονομή ετήσιων βραβείων, με σκοπό την ανάδειξη των σημαντικότερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το περασμένο έτος. Η διάκριση αυτή προέρχεται από μια ευρεία ομάδα τακτικών συνεργατών του περιοδικού που, χωρίς δεσμεύσεις ή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ