alt

Για τη δίγλωσση έκδοση των ερωτικών ποιημάτων του e.e. cummings Λοιπόν ας φιληθούμε (εκδ. Πατάκη).

Του Νίκου Ξένιου

Τα "Ερωτικά ποιήματα" (Λοιπόν, ας φιληθούμε) του κάμμινγκς, που ο Χάρης Βλαβιανός μετέφρασε μαζί με τον Γιάννη Δούκα για λογαριασμό των εκδόσεων Πατάκη, έρχονται να προστεθούν στον κατάλογο των μεταφράσεων του Χάρη Βλαβιανού: Τ.Σ.Έλιοτ, κάμμινγκς, Τζων Άσμπερι, Ουάλας Στήβενς, Άνν Κάρσον, Μπλαίηκ, Πεσσόα, Χέρμπερτ, Λόνγκλεϋ και Γκολντόνι.

Ο κάμμινγκς υπήρξε πολυγραφότατος: η συλλογή Τουλίπες και Καμινάδες κυκλοφόρησε το 1923, τα Ποιήματα XLI το 1925, το Είναι 5 το 1926, το  ViVa το 1931, το Όχι ευχαριστώ το 1935, τα 50 Ποιήματα το 1940, το 1 × 1 το 1944, το XAIPE: Εβδομήντα ένα ποιήματα το 1950, ενώ ακολούθησαν τρεις ατιτλοφόρητες συλλογές το 1954, το 1958 και το 1963. Τα Παραμύθια το 1965, το Και τα λοιπά: Τα αδημοσίευτα ποιήματα το 1983 και, τέλος, το σύνολο του έργου του κάμμινγκς από το 1904 έως το 1962, από τον εκδότη Τζωρτζ Φίρματζ για τις εκδόσεις «Liveright», το 1991.

O κρυπτικός ποιητής

Η γυμνή γυναίκα που κάνει έρωτα στα ποιήματα του κάμμινγκς ανάγεται σε σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας στις δύσκολες δεκαετίες της οικονομικής κρίσης ’20 και ’30.

Οι εκδότες του κάμμινγκς υπερτόνισαν την αντισυμβατική ορθογραφία της ποίησής του, τα μικρά αρχικά των κυρίων ονομάτων του, την απουσία στίξης, την τολμηρή θεματική του[1]. Κάποια από τα όψιμα ποιήματά του «θραύουν» τόσο έντονα τις συμβάσεις περί στιχουργικής, που ξεπερνούν τις πιο τολμηρές εκδοχές της συμβολιστικής (Μαλλαρμέ), της εικονικής ή ακόμα και της σχηματικής ποίησης και καταλήγουν σε μορφή χάι-κου, στα πλαίσια του οποίου μια κατάληξη όπως η –iness παίρνει τη βαρύτητα υπαρξιακής κατάστασης (μοναξιά: loneliness, αλλά και ανακάλυψη του Εγώ: I-ness, ή απλώς Ύπαρξη: -iness, ως συνώνυμο του Being).

Ο αναγνώστης της πρωτότυπης -και, τώρα, μεταφρασμένης- ποίησης του κάμμινγκς πρέπει να εισέλθει στην εσωτερική «διχοτομία» που υπάρχει στην καρδιά του ποιήματος. Να αγνοήσει τα «οπτικά» στοιχεία που τον παραπλανούν ώστε να φτάσει στον πυρήνα του, τον λεκτικό/σημασιολογικό εννοώ. Η αποσύνθεση των λέξεων σε ένα τέτοιο ποίημα και οι πολλαπλές αναφορές σε ήδη γνωστά ποιητικά σχήματα δεν είναι μια «αναποφάσιστη» στάση του ποιητή, αλλά μια συνειδητή επιλογή του: αφηρημένες λεκτικές αναπαραστάσεις του θηλυκού και του αρσενικού κορμιού παίρνουν σταδιακά σχήμα με συγκεκριμένες λεξιλογικές επιλογές, δηλαδή το πλάσιμο της ποιητικής εικόνας διέρχεται στάδια μεταμόρφωσης. Η πτώση ενός φύλλου το φθινόπωρο ή ενός ρούχου στο πάτωμα παράγει συγκεκριμένη, ημιτελή εικόνα που ο αναγνώστης καλείται να «συμπληρώσει», τρόπον τινά, επιδιδόμενος σ’ αυτήν την τόσο μελαγχολική εκφώνηση ενός -εκ πρώτης όψεως- δυσνόητου στιχουργήματος. Και, σε αυτό το σημείο, ο μελετητής της μοντέρνας αυτής ποίησης ανακαλύπτει έναν κόσμο ολόκληρο από κοινωνικές αναφορές, σε ύφος καταγγελτικό: η γυμνή γυναίκα που κάνει έρωτα στα ποιήματα του κάμμινγκς έχει συγκεκριμένη ταυτότητα, υπερβαίνει τη φαντασίωση και το προσωπικό βίωμα του δημιουργού και ανάγεται σε σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας στις δύσκολες δεκαετίες της οικονομικής κρίσης ’20 και ’30, όταν οι έννοιες του life style, του πλούτου και της κοινωνικής καταξίωσης αποκτούσαν ιδιαίτερη βαρύτητα στον αγγλοσαξονικό κόσμο, ακριβώς επειδή διακυβεύονταν. Στον κάμμινγκς η νεύρωση του πολιτισμού έχει παραχωρήσει τη θέση της σε κραυγή διαμαρτυρίας, με αποτέλεσμα το ποιητικό υποκείμενο ν’ αντιδιαστέλλεται στον γύρω κόσμο, ως περιθωριοποιημένη συνείδηση που διεκδικεί τη μοναδικότητά της. Αντίστοιχα, στο σεξ, η μονωμένη αυτή φωνή διεκδικεί το άγγιγμα, τον οργασμό, την αποκάλυψη των συγκεκαλυμμένων πτυχών του κορμιού, όχι με τον φετιχισμό της στερημένης ματιάς, αλλά με τη γενναιοδωρία ενός σχεδόν παγανιστικού Ερωτιδέα. Σαν μέσα από ένα διαφανή καθρέφτη, με τρόπο υπαινικτικό έως κρυπτικό, ο ποιητής καταγράφει τον αναστεναγμό των εραστών ως καταγγελία της ανεπάρκειας του ανθρώπινου περιβάλλοντος στο ζήτημα της πραγμάτωσης του έρωτα. Βαθύτατα ρομαντικός, ο κάμμινγκς ενσαρκώνει το ερωτικό φετίχ και υλοποιεί τη φαντασίωση των μαζών, χωρίς την παραμικρή αναστολή στο να αναφερθεί σε αποκλίνουσες μορφές ερωτισμού ή σε «προσβλητικές» -για τα ήθη της εποχής- ερωτικές στάσεις.

alt

Ενότητα θεματικής και στιχουργικής

Oι πρωτοποριακές στιχουργικές επιλογές του κάμμινγκς σπαράσσουν το ποίημα στα κομμάτια του και το καθιστούν πιο δραστικό.

Διασκελισμός, τμήση του στίχου, κατάργηση της στίξης, εσκεμμένη ανορθογραφία, ελλειπτικός στίχος. Οι πρωτοποριακές στιχουργικές επιλογές του κάμμινγκς σπαράσσουν το ποίημα στα κομμάτια του και το καθιστούν πιο δραστικό: κάποιοι το απέδωσαν στις ανεικονικές εκδοχές της ζωγραφικής που είχαν αρχίσει να επικρατούν στις γκαλερί του Νέου Κόσμου[2]. Άλλοι θεώρησαν ότι ο ποιητής προσπάθησε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο να καθιερώσει το ρήμα εις βάρος του ονόματος. Οι «ψυχαναλυτικοί» μίλησαν για «σύνθλιψη του Εαυτού» στους τετμημένους στίχους του ποιητή, οι αποδομιστές της σχολής Ντεριντά έφτασαν στο σημείο να χρησιμοποιούν τους στίχους του κάμμινγκς για να υποστηρίξουν τα δόγματά τους[3]. Στα πρώτα στάδια της λογοτεχνικής κριτικής που ακολούθησε της δημοσίευσης των ποιημάτων του, ο κάμμινγκς προσέφερε πλούσιο υλικό για ερμηνεία, που συχνά υπερέβη τους αισθητικούς στόχους που θα ’πρεπε να έχει η λογοτεχνική κριτική. Κατασκευάστηκε ένα οικοδόμημα ολόκληρο από «κλειδιά προσέγγισης» του κάμμινγκς, που ελάχιστα προήγαγε την απόλαυση της ποίησης. Αυτό, βέβαια, υποδήλωνε την έντονη επιρροή που τα έργα του ασκούσαν στο αμύητο κοινό, και δη στο νεανικό: δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πλειάδα ποιημάτων του κάμμινγκς αναφέρονται στο σεξ[4]. Οι εποχές του χρόνου, τα χρώματα της φθινοπωρινής βλάστησης, ο βλαστικός οργασμός της Άνοιξης[5], όλα διέρχονται τον ηθμό της ποιητικής ευαισθησίας και μετατρέπονται σε βαρύγδουπα σύμβολα δημιουργίας ή αναγέννησης της ζωής, φθοράς, επιθυμίας και θανάτου. Σε αυτό το πλαίσιο, το σεξουαλικό μοτίβο των ερωτικών ποιημάτων του δεν αναγιγνώσκεται μόνο στο πρώτο, το πορνογραφικό (ή απλά αισθησιακό) επίπεδο, παρά «περνά» και σε επίπεδο μετάπλασης σε σύμβολο.

alt
    Πίνακας του e.e cummings

Η ερωτική γυναίκα

Στη συγκεκριμένη συλλογή ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να απολαύσει την άμεση αντιπαραβολή του αγγλικού πρωτοτύπου δίπλα στη μετάφραση των δύο ποιητών μας. Η επιλογή της συλλογής αυτής υποκρύπτει την ίδια ανάγκη πρόκλησης αμφίρροπων συναισθημάτων στον αναγνώστη που αποδόθηκε στον ίδιο τον κάμμινγκς όταν πρωτοκυκλοφόρησε τα ποιήματα: για τον ένα ή τον άλλο λόγο, η συλλογή Λοιπόν, ας φιληθούμε εξακολουθεί στις μέρες μας να είναι προκλητική και ανατρεπτική, στον βαθμό στον οποίο η πορνογραφική προσέγγιση του σεξ και του γυναικείου κορμιού συνιστά εθισμό για τον σύγχρονο αναγνώστη, εθισμό τον οποίο πρέπει να υπερβεί και κεκτημένη ταχύτητα την οποία οφείλει να ανακόψει. Στόχος είναι να «βαδίσει» στον στίχο του κάμμινγκς με τους ρυθμούς που ο ίδιος ο κάμμινγκς επιλέγει για την περιδιάβαση αυτή: ο Χάρης Βλαβιανός και ο Γιάννης Δούκας, έχοντας  επίγνωση αυτής της ιδιαιτερότητας, μεταφράζουν το αγγλόφωνο ιδίωμα με λέξεις της Νεοελληνικής που δεν θίγουν την ατμόσφαιρα, το προσωπικό «κλίμα» των ποιημάτων και το ευρύτερο ηθογραφικό πλαίσιο στο οποίο αυτά κινούνται. Tο αποτέλεσμα είναι μια καλαίσθητη μετάφραση ενός corpus ποιημάτων που επιτρέπει στην εικόνα του γυμνού γυναικείου σώματος να εξελιχθεί: για τον κάμμινγκς η Γυναίκα είναι η σύντροφος του αφηγητή στο κρεβάτι, είναι πόρνη αλλά είναι και αγία, είναι νέα αλλά και μεσήλικας και ηλικιωμένη, είναι παρατηρούμενη και παρατηρήτρια, είναι συγκεκριμένη αλλά και αρχετυπική, είναι μητέρα και κόρη και αδελφή και προσωποποίηση της Φύσης ολόκληρης.

[1] Norman Friedman, E. E. Cummings: The Growth of a Writer (1922)
[2] Regis L Welch, "The Linguistic Paintings of E. E. Cummings, Painter-Poet." Language and Literature 9 (1984): 79-89.
[3] Maurice Lesemann, "The Poetry of E. E. Cummings." Poetry 29 (1926): 164-69.
[4] Slater Brown, «Review of Tulips and Chimneys» , Broom 6 (1924): 26-28.
[5]In just--
Spring, when the world is mud-
luscious, the little
lame balloon-man
whistles far and wee.

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ

alt

Ερωτικά ποιήματα
Λοιπόν ας φιληθούμε
e.e. cummings
Μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, Γιάννης Δούκας
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 168, τιμή € 10,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ e.e. cummings

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

Για τον τόμο του Ovidius (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.) «Ηρωίδες» (1-15) με εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχόλια από τους: Βάιο Βαϊόπουλο, Ανδρέα Μιχαλόπουλο και Χαρίλαο Μιχαλόπουλο (εκδ. Gutenberg).

Του Σπύρου Κιοσσέ

Μια από τις διαδικασίες που επηρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ