alt

Για τη δίγλωσση έκδοση των ερωτικών ποιημάτων του e.e. cummings Λοιπόν ας φιληθούμε (εκδ. Πατάκη).

Του Νίκου Ξένιου

Τα "Ερωτικά ποιήματα" (Λοιπόν, ας φιληθούμε) του κάμμινγκς, που ο Χάρης Βλαβιανός μετέφρασε μαζί με τον Γιάννη Δούκα για λογαριασμό των εκδόσεων Πατάκη, έρχονται να προστεθούν στον κατάλογο των μεταφράσεων του Χάρη Βλαβιανού: Τ.Σ.Έλιοτ, κάμμινγκς, Τζων Άσμπερι, Ουάλας Στήβενς, Άνν Κάρσον, Μπλαίηκ, Πεσσόα, Χέρμπερτ, Λόνγκλεϋ και Γκολντόνι.

Ο κάμμινγκς υπήρξε πολυγραφότατος: η συλλογή Τουλίπες και Καμινάδες κυκλοφόρησε το 1923, τα Ποιήματα XLI το 1925, το Είναι 5 το 1926, το  ViVa το 1931, το Όχι ευχαριστώ το 1935, τα 50 Ποιήματα το 1940, το 1 × 1 το 1944, το XAIPE: Εβδομήντα ένα ποιήματα το 1950, ενώ ακολούθησαν τρεις ατιτλοφόρητες συλλογές το 1954, το 1958 και το 1963. Τα Παραμύθια το 1965, το Και τα λοιπά: Τα αδημοσίευτα ποιήματα το 1983 και, τέλος, το σύνολο του έργου του κάμμινγκς από το 1904 έως το 1962, από τον εκδότη Τζωρτζ Φίρματζ για τις εκδόσεις «Liveright», το 1991.

O κρυπτικός ποιητής

Η γυμνή γυναίκα που κάνει έρωτα στα ποιήματα του κάμμινγκς ανάγεται σε σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας στις δύσκολες δεκαετίες της οικονομικής κρίσης ’20 και ’30.

Οι εκδότες του κάμμινγκς υπερτόνισαν την αντισυμβατική ορθογραφία της ποίησής του, τα μικρά αρχικά των κυρίων ονομάτων του, την απουσία στίξης, την τολμηρή θεματική του[1]. Κάποια από τα όψιμα ποιήματά του «θραύουν» τόσο έντονα τις συμβάσεις περί στιχουργικής, που ξεπερνούν τις πιο τολμηρές εκδοχές της συμβολιστικής (Μαλλαρμέ), της εικονικής ή ακόμα και της σχηματικής ποίησης και καταλήγουν σε μορφή χάι-κου, στα πλαίσια του οποίου μια κατάληξη όπως η –iness παίρνει τη βαρύτητα υπαρξιακής κατάστασης (μοναξιά: loneliness, αλλά και ανακάλυψη του Εγώ: I-ness, ή απλώς Ύπαρξη: -iness, ως συνώνυμο του Being).

Ο αναγνώστης της πρωτότυπης -και, τώρα, μεταφρασμένης- ποίησης του κάμμινγκς πρέπει να εισέλθει στην εσωτερική «διχοτομία» που υπάρχει στην καρδιά του ποιήματος. Να αγνοήσει τα «οπτικά» στοιχεία που τον παραπλανούν ώστε να φτάσει στον πυρήνα του, τον λεκτικό/σημασιολογικό εννοώ. Η αποσύνθεση των λέξεων σε ένα τέτοιο ποίημα και οι πολλαπλές αναφορές σε ήδη γνωστά ποιητικά σχήματα δεν είναι μια «αναποφάσιστη» στάση του ποιητή, αλλά μια συνειδητή επιλογή του: αφηρημένες λεκτικές αναπαραστάσεις του θηλυκού και του αρσενικού κορμιού παίρνουν σταδιακά σχήμα με συγκεκριμένες λεξιλογικές επιλογές, δηλαδή το πλάσιμο της ποιητικής εικόνας διέρχεται στάδια μεταμόρφωσης. Η πτώση ενός φύλλου το φθινόπωρο ή ενός ρούχου στο πάτωμα παράγει συγκεκριμένη, ημιτελή εικόνα που ο αναγνώστης καλείται να «συμπληρώσει», τρόπον τινά, επιδιδόμενος σ’ αυτήν την τόσο μελαγχολική εκφώνηση ενός -εκ πρώτης όψεως- δυσνόητου στιχουργήματος. Και, σε αυτό το σημείο, ο μελετητής της μοντέρνας αυτής ποίησης ανακαλύπτει έναν κόσμο ολόκληρο από κοινωνικές αναφορές, σε ύφος καταγγελτικό: η γυμνή γυναίκα που κάνει έρωτα στα ποιήματα του κάμμινγκς έχει συγκεκριμένη ταυτότητα, υπερβαίνει τη φαντασίωση και το προσωπικό βίωμα του δημιουργού και ανάγεται σε σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας στις δύσκολες δεκαετίες της οικονομικής κρίσης ’20 και ’30, όταν οι έννοιες του life style, του πλούτου και της κοινωνικής καταξίωσης αποκτούσαν ιδιαίτερη βαρύτητα στον αγγλοσαξονικό κόσμο, ακριβώς επειδή διακυβεύονταν. Στον κάμμινγκς η νεύρωση του πολιτισμού έχει παραχωρήσει τη θέση της σε κραυγή διαμαρτυρίας, με αποτέλεσμα το ποιητικό υποκείμενο ν’ αντιδιαστέλλεται στον γύρω κόσμο, ως περιθωριοποιημένη συνείδηση που διεκδικεί τη μοναδικότητά της. Αντίστοιχα, στο σεξ, η μονωμένη αυτή φωνή διεκδικεί το άγγιγμα, τον οργασμό, την αποκάλυψη των συγκεκαλυμμένων πτυχών του κορμιού, όχι με τον φετιχισμό της στερημένης ματιάς, αλλά με τη γενναιοδωρία ενός σχεδόν παγανιστικού Ερωτιδέα. Σαν μέσα από ένα διαφανή καθρέφτη, με τρόπο υπαινικτικό έως κρυπτικό, ο ποιητής καταγράφει τον αναστεναγμό των εραστών ως καταγγελία της ανεπάρκειας του ανθρώπινου περιβάλλοντος στο ζήτημα της πραγμάτωσης του έρωτα. Βαθύτατα ρομαντικός, ο κάμμινγκς ενσαρκώνει το ερωτικό φετίχ και υλοποιεί τη φαντασίωση των μαζών, χωρίς την παραμικρή αναστολή στο να αναφερθεί σε αποκλίνουσες μορφές ερωτισμού ή σε «προσβλητικές» -για τα ήθη της εποχής- ερωτικές στάσεις.

alt

Ενότητα θεματικής και στιχουργικής

Oι πρωτοποριακές στιχουργικές επιλογές του κάμμινγκς σπαράσσουν το ποίημα στα κομμάτια του και το καθιστούν πιο δραστικό.

Διασκελισμός, τμήση του στίχου, κατάργηση της στίξης, εσκεμμένη ανορθογραφία, ελλειπτικός στίχος. Οι πρωτοποριακές στιχουργικές επιλογές του κάμμινγκς σπαράσσουν το ποίημα στα κομμάτια του και το καθιστούν πιο δραστικό: κάποιοι το απέδωσαν στις ανεικονικές εκδοχές της ζωγραφικής που είχαν αρχίσει να επικρατούν στις γκαλερί του Νέου Κόσμου[2]. Άλλοι θεώρησαν ότι ο ποιητής προσπάθησε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο να καθιερώσει το ρήμα εις βάρος του ονόματος. Οι «ψυχαναλυτικοί» μίλησαν για «σύνθλιψη του Εαυτού» στους τετμημένους στίχους του ποιητή, οι αποδομιστές της σχολής Ντεριντά έφτασαν στο σημείο να χρησιμοποιούν τους στίχους του κάμμινγκς για να υποστηρίξουν τα δόγματά τους[3]. Στα πρώτα στάδια της λογοτεχνικής κριτικής που ακολούθησε της δημοσίευσης των ποιημάτων του, ο κάμμινγκς προσέφερε πλούσιο υλικό για ερμηνεία, που συχνά υπερέβη τους αισθητικούς στόχους που θα ’πρεπε να έχει η λογοτεχνική κριτική. Κατασκευάστηκε ένα οικοδόμημα ολόκληρο από «κλειδιά προσέγγισης» του κάμμινγκς, που ελάχιστα προήγαγε την απόλαυση της ποίησης. Αυτό, βέβαια, υποδήλωνε την έντονη επιρροή που τα έργα του ασκούσαν στο αμύητο κοινό, και δη στο νεανικό: δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πλειάδα ποιημάτων του κάμμινγκς αναφέρονται στο σεξ[4]. Οι εποχές του χρόνου, τα χρώματα της φθινοπωρινής βλάστησης, ο βλαστικός οργασμός της Άνοιξης[5], όλα διέρχονται τον ηθμό της ποιητικής ευαισθησίας και μετατρέπονται σε βαρύγδουπα σύμβολα δημιουργίας ή αναγέννησης της ζωής, φθοράς, επιθυμίας και θανάτου. Σε αυτό το πλαίσιο, το σεξουαλικό μοτίβο των ερωτικών ποιημάτων του δεν αναγιγνώσκεται μόνο στο πρώτο, το πορνογραφικό (ή απλά αισθησιακό) επίπεδο, παρά «περνά» και σε επίπεδο μετάπλασης σε σύμβολο.

alt
    Πίνακας του e.e cummings

Η ερωτική γυναίκα

Στη συγκεκριμένη συλλογή ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να απολαύσει την άμεση αντιπαραβολή του αγγλικού πρωτοτύπου δίπλα στη μετάφραση των δύο ποιητών μας. Η επιλογή της συλλογής αυτής υποκρύπτει την ίδια ανάγκη πρόκλησης αμφίρροπων συναισθημάτων στον αναγνώστη που αποδόθηκε στον ίδιο τον κάμμινγκς όταν πρωτοκυκλοφόρησε τα ποιήματα: για τον ένα ή τον άλλο λόγο, η συλλογή Λοιπόν, ας φιληθούμε εξακολουθεί στις μέρες μας να είναι προκλητική και ανατρεπτική, στον βαθμό στον οποίο η πορνογραφική προσέγγιση του σεξ και του γυναικείου κορμιού συνιστά εθισμό για τον σύγχρονο αναγνώστη, εθισμό τον οποίο πρέπει να υπερβεί και κεκτημένη ταχύτητα την οποία οφείλει να ανακόψει. Στόχος είναι να «βαδίσει» στον στίχο του κάμμινγκς με τους ρυθμούς που ο ίδιος ο κάμμινγκς επιλέγει για την περιδιάβαση αυτή: ο Χάρης Βλαβιανός και ο Γιάννης Δούκας, έχοντας  επίγνωση αυτής της ιδιαιτερότητας, μεταφράζουν το αγγλόφωνο ιδίωμα με λέξεις της Νεοελληνικής που δεν θίγουν την ατμόσφαιρα, το προσωπικό «κλίμα» των ποιημάτων και το ευρύτερο ηθογραφικό πλαίσιο στο οποίο αυτά κινούνται. Tο αποτέλεσμα είναι μια καλαίσθητη μετάφραση ενός corpus ποιημάτων που επιτρέπει στην εικόνα του γυμνού γυναικείου σώματος να εξελιχθεί: για τον κάμμινγκς η Γυναίκα είναι η σύντροφος του αφηγητή στο κρεβάτι, είναι πόρνη αλλά είναι και αγία, είναι νέα αλλά και μεσήλικας και ηλικιωμένη, είναι παρατηρούμενη και παρατηρήτρια, είναι συγκεκριμένη αλλά και αρχετυπική, είναι μητέρα και κόρη και αδελφή και προσωποποίηση της Φύσης ολόκληρης.

[1] Norman Friedman, E. E. Cummings: The Growth of a Writer (1922)
[2] Regis L Welch, "The Linguistic Paintings of E. E. Cummings, Painter-Poet." Language and Literature 9 (1984): 79-89.
[3] Maurice Lesemann, "The Poetry of E. E. Cummings." Poetry 29 (1926): 164-69.
[4] Slater Brown, «Review of Tulips and Chimneys» , Broom 6 (1924): 26-28.
[5]In just--
Spring, when the world is mud-
luscious, the little
lame balloon-man
whistles far and wee.

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ

alt

Ερωτικά ποιήματα
Λοιπόν ας φιληθούμε
e.e. cummings
Μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, Γιάννης Δούκας
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 168, τιμή € 10,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ e.e. cummings

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ