alt

Για τη δίγλωσση έκδοση των ερωτικών ποιημάτων του e.e. cummings Λοιπόν ας φιληθούμε (εκδ. Πατάκη).

Του Νίκου Ξένιου

Τα "Ερωτικά ποιήματα" (Λοιπόν, ας φιληθούμε) του κάμμινγκς, που ο Χάρης Βλαβιανός μετέφρασε μαζί με τον Γιάννη Δούκα για λογαριασμό των εκδόσεων Πατάκη, έρχονται να προστεθούν στον κατάλογο των μεταφράσεων του Χάρη Βλαβιανού: Τ.Σ.Έλιοτ, κάμμινγκς, Τζων Άσμπερι, Ουάλας Στήβενς, Άνν Κάρσον, Μπλαίηκ, Πεσσόα, Χέρμπερτ, Λόνγκλεϋ και Γκολντόνι.

Ο κάμμινγκς υπήρξε πολυγραφότατος: η συλλογή Τουλίπες και Καμινάδες κυκλοφόρησε το 1923, τα Ποιήματα XLI το 1925, το Είναι 5 το 1926, το  ViVa το 1931, το Όχι ευχαριστώ το 1935, τα 50 Ποιήματα το 1940, το 1 × 1 το 1944, το XAIPE: Εβδομήντα ένα ποιήματα το 1950, ενώ ακολούθησαν τρεις ατιτλοφόρητες συλλογές το 1954, το 1958 και το 1963. Τα Παραμύθια το 1965, το Και τα λοιπά: Τα αδημοσίευτα ποιήματα το 1983 και, τέλος, το σύνολο του έργου του κάμμινγκς από το 1904 έως το 1962, από τον εκδότη Τζωρτζ Φίρματζ για τις εκδόσεις «Liveright», το 1991.

O κρυπτικός ποιητής

Η γυμνή γυναίκα που κάνει έρωτα στα ποιήματα του κάμμινγκς ανάγεται σε σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας στις δύσκολες δεκαετίες της οικονομικής κρίσης ’20 και ’30.

Οι εκδότες του κάμμινγκς υπερτόνισαν την αντισυμβατική ορθογραφία της ποίησής του, τα μικρά αρχικά των κυρίων ονομάτων του, την απουσία στίξης, την τολμηρή θεματική του[1]. Κάποια από τα όψιμα ποιήματά του «θραύουν» τόσο έντονα τις συμβάσεις περί στιχουργικής, που ξεπερνούν τις πιο τολμηρές εκδοχές της συμβολιστικής (Μαλλαρμέ), της εικονικής ή ακόμα και της σχηματικής ποίησης και καταλήγουν σε μορφή χάι-κου, στα πλαίσια του οποίου μια κατάληξη όπως η –iness παίρνει τη βαρύτητα υπαρξιακής κατάστασης (μοναξιά: loneliness, αλλά και ανακάλυψη του Εγώ: I-ness, ή απλώς Ύπαρξη: -iness, ως συνώνυμο του Being).

Ο αναγνώστης της πρωτότυπης -και, τώρα, μεταφρασμένης- ποίησης του κάμμινγκς πρέπει να εισέλθει στην εσωτερική «διχοτομία» που υπάρχει στην καρδιά του ποιήματος. Να αγνοήσει τα «οπτικά» στοιχεία που τον παραπλανούν ώστε να φτάσει στον πυρήνα του, τον λεκτικό/σημασιολογικό εννοώ. Η αποσύνθεση των λέξεων σε ένα τέτοιο ποίημα και οι πολλαπλές αναφορές σε ήδη γνωστά ποιητικά σχήματα δεν είναι μια «αναποφάσιστη» στάση του ποιητή, αλλά μια συνειδητή επιλογή του: αφηρημένες λεκτικές αναπαραστάσεις του θηλυκού και του αρσενικού κορμιού παίρνουν σταδιακά σχήμα με συγκεκριμένες λεξιλογικές επιλογές, δηλαδή το πλάσιμο της ποιητικής εικόνας διέρχεται στάδια μεταμόρφωσης. Η πτώση ενός φύλλου το φθινόπωρο ή ενός ρούχου στο πάτωμα παράγει συγκεκριμένη, ημιτελή εικόνα που ο αναγνώστης καλείται να «συμπληρώσει», τρόπον τινά, επιδιδόμενος σ’ αυτήν την τόσο μελαγχολική εκφώνηση ενός -εκ πρώτης όψεως- δυσνόητου στιχουργήματος. Και, σε αυτό το σημείο, ο μελετητής της μοντέρνας αυτής ποίησης ανακαλύπτει έναν κόσμο ολόκληρο από κοινωνικές αναφορές, σε ύφος καταγγελτικό: η γυμνή γυναίκα που κάνει έρωτα στα ποιήματα του κάμμινγκς έχει συγκεκριμένη ταυτότητα, υπερβαίνει τη φαντασίωση και το προσωπικό βίωμα του δημιουργού και ανάγεται σε σύμβολο της αμερικανικής κοινωνίας στις δύσκολες δεκαετίες της οικονομικής κρίσης ’20 και ’30, όταν οι έννοιες του life style, του πλούτου και της κοινωνικής καταξίωσης αποκτούσαν ιδιαίτερη βαρύτητα στον αγγλοσαξονικό κόσμο, ακριβώς επειδή διακυβεύονταν. Στον κάμμινγκς η νεύρωση του πολιτισμού έχει παραχωρήσει τη θέση της σε κραυγή διαμαρτυρίας, με αποτέλεσμα το ποιητικό υποκείμενο ν’ αντιδιαστέλλεται στον γύρω κόσμο, ως περιθωριοποιημένη συνείδηση που διεκδικεί τη μοναδικότητά της. Αντίστοιχα, στο σεξ, η μονωμένη αυτή φωνή διεκδικεί το άγγιγμα, τον οργασμό, την αποκάλυψη των συγκεκαλυμμένων πτυχών του κορμιού, όχι με τον φετιχισμό της στερημένης ματιάς, αλλά με τη γενναιοδωρία ενός σχεδόν παγανιστικού Ερωτιδέα. Σαν μέσα από ένα διαφανή καθρέφτη, με τρόπο υπαινικτικό έως κρυπτικό, ο ποιητής καταγράφει τον αναστεναγμό των εραστών ως καταγγελία της ανεπάρκειας του ανθρώπινου περιβάλλοντος στο ζήτημα της πραγμάτωσης του έρωτα. Βαθύτατα ρομαντικός, ο κάμμινγκς ενσαρκώνει το ερωτικό φετίχ και υλοποιεί τη φαντασίωση των μαζών, χωρίς την παραμικρή αναστολή στο να αναφερθεί σε αποκλίνουσες μορφές ερωτισμού ή σε «προσβλητικές» -για τα ήθη της εποχής- ερωτικές στάσεις.

alt

Ενότητα θεματικής και στιχουργικής

Oι πρωτοποριακές στιχουργικές επιλογές του κάμμινγκς σπαράσσουν το ποίημα στα κομμάτια του και το καθιστούν πιο δραστικό.

Διασκελισμός, τμήση του στίχου, κατάργηση της στίξης, εσκεμμένη ανορθογραφία, ελλειπτικός στίχος. Οι πρωτοποριακές στιχουργικές επιλογές του κάμμινγκς σπαράσσουν το ποίημα στα κομμάτια του και το καθιστούν πιο δραστικό: κάποιοι το απέδωσαν στις ανεικονικές εκδοχές της ζωγραφικής που είχαν αρχίσει να επικρατούν στις γκαλερί του Νέου Κόσμου[2]. Άλλοι θεώρησαν ότι ο ποιητής προσπάθησε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο να καθιερώσει το ρήμα εις βάρος του ονόματος. Οι «ψυχαναλυτικοί» μίλησαν για «σύνθλιψη του Εαυτού» στους τετμημένους στίχους του ποιητή, οι αποδομιστές της σχολής Ντεριντά έφτασαν στο σημείο να χρησιμοποιούν τους στίχους του κάμμινγκς για να υποστηρίξουν τα δόγματά τους[3]. Στα πρώτα στάδια της λογοτεχνικής κριτικής που ακολούθησε της δημοσίευσης των ποιημάτων του, ο κάμμινγκς προσέφερε πλούσιο υλικό για ερμηνεία, που συχνά υπερέβη τους αισθητικούς στόχους που θα ’πρεπε να έχει η λογοτεχνική κριτική. Κατασκευάστηκε ένα οικοδόμημα ολόκληρο από «κλειδιά προσέγγισης» του κάμμινγκς, που ελάχιστα προήγαγε την απόλαυση της ποίησης. Αυτό, βέβαια, υποδήλωνε την έντονη επιρροή που τα έργα του ασκούσαν στο αμύητο κοινό, και δη στο νεανικό: δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πλειάδα ποιημάτων του κάμμινγκς αναφέρονται στο σεξ[4]. Οι εποχές του χρόνου, τα χρώματα της φθινοπωρινής βλάστησης, ο βλαστικός οργασμός της Άνοιξης[5], όλα διέρχονται τον ηθμό της ποιητικής ευαισθησίας και μετατρέπονται σε βαρύγδουπα σύμβολα δημιουργίας ή αναγέννησης της ζωής, φθοράς, επιθυμίας και θανάτου. Σε αυτό το πλαίσιο, το σεξουαλικό μοτίβο των ερωτικών ποιημάτων του δεν αναγιγνώσκεται μόνο στο πρώτο, το πορνογραφικό (ή απλά αισθησιακό) επίπεδο, παρά «περνά» και σε επίπεδο μετάπλασης σε σύμβολο.

alt
    Πίνακας του e.e cummings

Η ερωτική γυναίκα

Στη συγκεκριμένη συλλογή ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να απολαύσει την άμεση αντιπαραβολή του αγγλικού πρωτοτύπου δίπλα στη μετάφραση των δύο ποιητών μας. Η επιλογή της συλλογής αυτής υποκρύπτει την ίδια ανάγκη πρόκλησης αμφίρροπων συναισθημάτων στον αναγνώστη που αποδόθηκε στον ίδιο τον κάμμινγκς όταν πρωτοκυκλοφόρησε τα ποιήματα: για τον ένα ή τον άλλο λόγο, η συλλογή Λοιπόν, ας φιληθούμε εξακολουθεί στις μέρες μας να είναι προκλητική και ανατρεπτική, στον βαθμό στον οποίο η πορνογραφική προσέγγιση του σεξ και του γυναικείου κορμιού συνιστά εθισμό για τον σύγχρονο αναγνώστη, εθισμό τον οποίο πρέπει να υπερβεί και κεκτημένη ταχύτητα την οποία οφείλει να ανακόψει. Στόχος είναι να «βαδίσει» στον στίχο του κάμμινγκς με τους ρυθμούς που ο ίδιος ο κάμμινγκς επιλέγει για την περιδιάβαση αυτή: ο Χάρης Βλαβιανός και ο Γιάννης Δούκας, έχοντας  επίγνωση αυτής της ιδιαιτερότητας, μεταφράζουν το αγγλόφωνο ιδίωμα με λέξεις της Νεοελληνικής που δεν θίγουν την ατμόσφαιρα, το προσωπικό «κλίμα» των ποιημάτων και το ευρύτερο ηθογραφικό πλαίσιο στο οποίο αυτά κινούνται. Tο αποτέλεσμα είναι μια καλαίσθητη μετάφραση ενός corpus ποιημάτων που επιτρέπει στην εικόνα του γυμνού γυναικείου σώματος να εξελιχθεί: για τον κάμμινγκς η Γυναίκα είναι η σύντροφος του αφηγητή στο κρεβάτι, είναι πόρνη αλλά είναι και αγία, είναι νέα αλλά και μεσήλικας και ηλικιωμένη, είναι παρατηρούμενη και παρατηρήτρια, είναι συγκεκριμένη αλλά και αρχετυπική, είναι μητέρα και κόρη και αδελφή και προσωποποίηση της Φύσης ολόκληρης.

[1] Norman Friedman, E. E. Cummings: The Growth of a Writer (1922)
[2] Regis L Welch, "The Linguistic Paintings of E. E. Cummings, Painter-Poet." Language and Literature 9 (1984): 79-89.
[3] Maurice Lesemann, "The Poetry of E. E. Cummings." Poetry 29 (1926): 164-69.
[4] Slater Brown, «Review of Tulips and Chimneys» , Broom 6 (1924): 26-28.
[5]In just--
Spring, when the world is mud-
luscious, the little
lame balloon-man
whistles far and wee.

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ

alt

Ερωτικά ποιήματα
Λοιπόν ας φιληθούμε
e.e. cummings
Μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, Γιάννης Δούκας
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 168, τιμή € 10,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ e.e. cummings

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ