alt

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η μέχρι τώρα παραγωγική πορεία του Αντώνη Φωστιέρη στην ευρεία περιοχή της ποιητικής δημιουργίας ορίζεται από σημαντικούς (και ρυθμιστικούς σε ό,τι αφορά τη διαμόρφωση των σύγχρονων ελληνικών λογοτεχνικών πραγμάτων) οδοδείκτες που αντιπροσωπεύουν οι ποιητικές συλλογές: Το μεγάλο ταξίδι (1971), Εσωτερικοί χώροι ή Τα είκοσι (1973), Σκοτεινός έρωτας (1977), Ποίηση μες στην ποίηση (1977), Ο διάβολος τραγούδησε σωστά (1981), Το θα και το να του θανάτου (1987), Η σκέψη ανήκει στο πένθος (1996), Πολύτιμη λήθη (2003), καθώς και η συγκεντρωτική (και σε ένα μικρό βαθμό επιλεκτική) έκδοση κειμένων των συλλογών αυτών με τον τίτλο Ποίηση 1970-2005 (2008).

altΟι συλλογές αυτές αποτυπώνουν την έναρξη της δημιουργικής περιπέτειας του Α. Φωστιέρη, την οργάνωση παραμέτρων για τη μετεξέλιξη της αντικειμενικής πραγματικότητας σε εσωτερικά τοπία, τη συσχέτιση ανάμεσα στο λεκτό και στο άλεκτο ή ανάμεσα στο ορατό και στο αόρατο, τη συνειδητή και πολυεπίπεδη σχέση του συγγραφέα με τη γλώσσα και με την τέχνη του λόγου, την ενιαία οργάνωση σημασιολογικών τόπων γύρω από έναν θετικό και έναν αρνητικό πόλο εννοιών και συναισθημάτων, την ανάκληση του περιεχομένου της μνήμης όπου ανήκουν όσα διατηρήθηκαν και διασώζονται όσα αποσιωπήθηκαν κατά τη ροή του χρόνου.

Πλούσια θεματική, σταθεροί άξονες

Λόγος άμεσος, πλήρης συναισθήματος, κριτικός και σαρκαστικός, ενίοτε παραβολικός και συνδηλωτικός

Στο πλαίσιο αυτό ο Α. Φωστιέρης ανέπτυξε μια πλούσια θεματική επάνω σε σταθερούς άξονες, όπως είναι η διαρκής και αμφίδρομη σχέση ζωής και θανάτου, η ανθρώπινη αντοχή, η επικοινωνία μνήμης και λήθης, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η φθορά, ο χρόνος, η φύση και η μεταφυσική ως βασικοί παράγοντες για τη συμπεριφορά του ανθρώπου: υλικό που διεκπεραιώνει λόγος άμεσος, πλήρης συναισθήματος, κριτικός και σαρκαστικός, ενίοτε παραβολικός και συνδηλωτικός, τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του οποίου προσδιορίζουν η μεταφορά, οι γραμματικές εικόνες, ο συνδυασμός παρηχήσεων και αφηγηματικής ροής, μέσα σε ποικίλα σχήματα σύνθεσης ελεύθερων στίχων.

Αυτό το υλικό σε ποικίλες εκδοχές αναγνωρίζεται καταρχήν στα σαράντα εννέα κείμενα της ποιητικής συλλογής του Α. Φωστιέρη με τον τίτλο Τοπία του Τίποτα, όπου πάντως η έμφαση εστιάζεται στην ίδια τη διαδικασία της δημιουργικής γραφής.

Πυκνή μάζα «σκοτεινής ύλης» 

Προς τον σκοπό αυτόν, ο Α. Φωστιέρης αξιοποιεί έννοιες, όπως: φαντασία, όνειρα, φόβος, υποκειμενική διάσταση του χρόνου, οργή, έρως, αισθήσεις, τα διφυή μνήμη-λήθη, ζωή-θάνατος, ορατό-αθέατο, υλικό-άυλο, επίσης: χρώματα (κόκκινο, κίτρινο, πράσινο, γκρι) και στοιχεία της φύσης (αέρας, ήλιος, θάλασσα, βράχια, ουρανός, λουλούδια, πουλιά, ζώα, έντομα), προκειμένου να αποδώσει τη σχέση του ανθρώπου με το σύμπαν, τον διάλογο αντικειμενικής και υποκειμενικής πραγματικότητας, τη θέση του εσωτερικού ανθρώπου απέναντι στα έργα της τέχνης. Κυρίως ο Α. Φωστιέρης επιμένει στις λεπτομέρειες (ακόμα και στις μικρότερες ή στις λιγότερο σημαντικές σε μια πρώτη προσέγγιση) που ορίζουν το περιεχόμενο αυτών των δεδομένων, καθώς και στα πλήρη σημασιών «κενά» που αποτελούν την απαραίτητη πυκνή μάζα «σκοτεινής ύλης» για την ολοκλήρωση των σημασιολογικών τόπων των κειμένων. Με τον τρόπο αυτόν εξασφαλίζονται ιδιαίτεροι προσανατολισμοί στη δημιουργική ανάγνωση, ενώ παράλληλα οδηγούμαστε και στην πρόσληψη του τίτλου Τοπία του Τίποτα.

altΑυτές οι προϋποθέσεις αποτελούν τη σταθερή βάση για την οργάνωση ποιημάτων σύντομων και ποιημάτων περισσότερο ή λιγότερο εκτενών, ως πολύμορφη σύνθεση ελεύθερων στίχων ποικίλης έκτασης, όπου παρεμβαίνουν ποικίλες επίσης παρηχήσεις σε συνδυασμό με το ρυθμό της αφηγηματικής ροής, με λόγο άμεσο, εντόνως παραστατικό, ενίοτε ειρωνικό και σαρκαστικό, συχνά αφοριστικό και παραβολικό, ενισχυμένο με την ευρεία χρήση της μεταφοράς (π.χ.: «Ο θρους των δέντρων/ Είναι βέβαια πράσινος», «Ο κόσμος/ Μες στου ήλιου σπαράζει/ Τη θηλιά/ Η μέρα στραγγαλισμένη/ Βγάζει τη γλώσσα της», «όλα βαθιά στο χώμα θάβονται του αέρα»).

Η εμφάνιση του ποιητή

Στο πλαίσιο αυτό παρεμβαίνει με ευρηματικό τρόπο η διατύπωση των προσωπικών απόψεων του Α. Φωστιέρη, οι οποίες αφορούν την αξιοποίηση της γλώσσας ως εργαλείου δημιουργικής παραγωγής, τη σχέση του δημιουργού με το έργο, τον συγγραφέα ως υποκείμενο και ως αντικείμενο, την επικοινωνία του συγγραφέα με τον αποδέκτη του έργου του, κυρίως την αυτοαναφορικότητα της δημιουργικής γραφής (π. χ. τα ποιήματα: «Το γραπτό», «Γράφω», «Θέλω να γράψω ένα ποίημα», «Το απόβαρο», «Τοπία του Τίποτα», «Υπερμνήμων λήθη», «Θηλιά από μετάξι», «Άγριος ίμερος», «Η ποίηση», «Το ποίημα», «Οι ποιητές»). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η δημιουργική συμπεριφορά του Α. Φωστιέρη αφενός απέναντι στα διακείμενα, τα οποία φαίνεται να αντιμετωπίζει ως στοιχεία εκλεκτικών συγγενειών, ως σημασιολογική τεκμηρίωση και ως πεδία διασταύρωσης σημαινομένων (π.χ. τα ποιήματα: «Εις εαυτόν», «Έτσι κι εμείς», «Κυναίγειρος», «Παλίντροπον», αλλά και «Οι χαρτοπαίκτες» όπου σχολιασμός εικαστικού έργου), και αφετέρου απέναντι σε δικά του προγενέστερα (εκδεδομένα ή ανέκδοτα) κείμενα (π.χ. τα ποιήματα: «Ξύλα οικόσιτα», «Υλικά οικοδομών-Υλικά κατεδαφίσεων»), τα οποία αξιοποιεί στη σύνθεση της παρούσας ποιητικής συλλογής δηλώνοντας πρόθεση ανάταξης ή επανεκτίμησης αυτών μέσα σε νέο/διαφορετικό σημασιολογικό τοπίο.

Καθώς ολοκληρώνεται η ποιητική συλλογή, ο Α. Φωστιέρης αποδίδει με ιδιαίτερο τρόπο τη βιωματική διάσταση της συγγραφικής του πορείας και της επικοινωνίας του με τους αποδέκτες του έργου του (το ποίημα «Πρώιμος αποχαιρετισμός»).

Είναι σαφές ότι το παρόν βιβλίο διευκολύνει την προσέγγιση της θεωρητικής πλευράς που διαθέτει η δημιουργική γραφή του Α. Φωστιέρη, και περαιτέρω, πράγμα σημαντικότερο, αποκαλύπτει τη διαδικασία που ο συγγραφέας εφαρμόζει προς έναν ολοκληρωμένο κανόνα ποιητικής σύμφωνα με την αντίληψή του για τις αρχές και την αισθητική της τέχνης του λόγου.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο της βιβλίο, η μελέτη «Ο δημιουργικός λόγος του Γιώργου Χειμωνά» (εκδ. Παρατηρητής).


altΤοπία του τίποτα
Αντώνης Φωστιέρης
Εκδ. Καστανιώτη 2013
Σελ. 96, τιμή € 12,78

alt                                  

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΦΩΣΤΙΕΡΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η αγρύπνια εντός μου, του Κώστα Λάνταβου

Η αγρύπνια εντός μου, του Κώστα Λάνταβου

Για τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Κώστα Λάνταβου «Η αγρύπνια εντός μου – Ποιήματα 1980-2020» (εκδ. Αρμός).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Μέσα στη συγχρονία της συγκεντρωτικής έκδοσης ακολουθούμε τη δημιουργική πορε...

Η φλόγα, του Λέοναρντ Κόεν

Η φλόγα, του Λέοναρντ Κόεν

Για την ανθολογία του Leonard Cohen «Η φλόγα – Ποιήματα, στίχοι και επιλογές από τα σημειωματάρια» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Gutenberg).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ξεκίνησε σαν ποιητής το 1956 (Let u...

Μετρό(ει) αυτή η λύπη, της Ελένης Καρρά

Μετρό(ει) αυτή η λύπη, της Ελένης Καρρά

Για την ποιητική συλλογή της Ελένης Καρρά «Μετρό(ει) αυτή η λύπη» (εκδ. Μελάνι).

Της Έλενας Χουζούρη

Μέχρι την έκδοση της πρώτης ποιητικής της συλλογής Μετρό(ει) αυτή η λύπη, η Ελένη Καρρά, σύμφωνα και με το βιογ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Χίλντα Παπαδημητρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφ...

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Κατερίνας Μαλακατέ

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Κατερίνας Μαλακατέ

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Κατερίνα Μαλακατέ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ