alt

Του Μάριου Μιχαηλίδη

Ο ποιητής Νίκος Κατσαλίδας εξακολουθητικά μας εκπλήσσει. Πολύ νωρίς, οι κριτικοί μίλησαν για ένα αυθεντικό ποιητικό ταλέντο, πράγμα που φάνηκε από τα πρώτα έργα που εξέδωσε.

Στο ενεργητικό του συγκαταλέγονται δεκατρείς συλλογές. Ενδεικτικά αναφέρω τις πέντε τελευταίες, οι οποίες πιστεύω ότι εκπροσωπούν την πιο ώριμη φάση της ποιητικής του δημιουργίας. Αυτές είναι: Η σέλα της σελήνης (Τυπωθήτω, 2007) Τα εραλδικά της Κίχλης (εκδ. Καστανιώτης, 2008), Σημεία θλίψης (Εκδόσεις του Φοίνικα, 2009), Ηλιακά ρολόγια (Μανδραγόρας, 2011), και, το πιο πρόσφατο, Όφις οικουρός (Εκδόσεις του Φοίνικα, 2013).

Ο Όφις Οικουρός είναι μια πολυσέλιδη συλλογή (316 σελίδες) στην οποία αριθμούνται 303 τρίστιχα ποιήματα. Πρόκειται για ποιήματα-συνόψεις ή για απόπειρα ποιητικών χρησμοδοτήσεων, στις οποίες συνυπάρχουν -στους δύο πρώτους στίχους- ένα φαινομενικά εύκολο στην πρόσληψη νόημα μαζί με ποιητικές εκφορές αποφθεγματικού χαρακτήρα (στον τρίτο στίχο). Στα τρίστιχα της συλλογής διαχέεται η αίσθηση, άλλοτε ενός περισσότερο αυστηρού δεκαπεντασύλλαβου και άλλοτε ενός ελαφρού, παιγνιώδους και συνάμα αυτό-υπονομευτικού, με λανθάνοντα τον πόδα τομής και την ρυθμική τονικότητα του ιάμβου. Δύο αντίστοιχα παραδείγματα είναι τα ακόλουθα: (σελ. 14, 15)

Τα πατρικά της μνήμης 

Απόψε ψάχνω νοερά στα πατρικά της μνήμης/Τα ελατήρια που σιωπούν στα δρύινα συρτάρια./Λαμπύριζε στο έρεβος τα μάτια ο οικουρός μας.

Η αρχή του κόσμου 

Αβρό ακρόπρωρο σαλών εαρινών περιστεριών,/όστρακων, γλάρων, όστριας, οίστρων και άστρων./Η σελήνη υπνοβατεί λοστρόμος στο κατάστρωμα.

Σ’ αυτά τα παραδείγματα, εκτός των προηγουμένων, ανιχνεύονται και οι προθέσεις του ποιητή. Η αναζήτηση του πατρογονικού στίγματος πραγματοποιείται σε ώρα μεσονύχτιας σιγής. Παραδίπλα, συνεργός και ιχνηλάτης ο Οικουρός όφις, έτοιμος να διασκορπίσει τα ερέβη και να συρθεί μέχρις εκεί, όπου χτυπά η καρδιά και πάλλεται η ψυχή των πατέρων. Το ταξίδι στις υπώρειες της μνήμης αρχίζει με καλούς οιωνούς, υπέροχων θαλάσσιων παρηχήσεων που ενώνονται με ούριους ανέμους και αστρικές εκλάμψεις.

Το επόμενο παράδειγμα, αποκαλύπτει το πώς ο ποιητής αποδίδει το φυσικό σκηνικό. Ως μέσο χρησιμοποιεί λιτά ζεύγη λέξεων, στις οποίες συμπλέκονται λιασμένοι στίχοι από την βυζαντινή υμνογραφία αλλά και εκφορές υπερρεαλιστικού χαρακτήρα. (σελ. 48)

Η σκαλωσιά του ουρανού 

Μια σκάλα για ανάβαση στην οροφή των ουρανών,/να ξαναπιάσω τις παλιές σταλαματιές των άστρων./Μια σκάλα για διασκευή στα αετώματα της πούλιας.

Παρούσα στον πρώτο στίχο, η κλίμαξ η επουράνιος, η άγουσα από γης εις ουρανόν, αλλά εμφανέστατη είναι και η παρουσία του ποιητικού μοντερνισμού στον δεύτερο και τον τρίτο στίχο, όπου ο ποιητής, ως εντεταλμένος διαχειριστής του σύμπαντος, αναζητεί να επανενωθεί με το αρχέγονο φως. Η πρόθεσή του αποκαλύπτεται στον τρίτο και πλέον τολμηρό στίχο. Η επιζητούμενη δια της επουράνιας κλίμακας αστρική εμπειρία στοχεύει στη διασκευή των αετωμάτων της πούλιας. Εδώ ο ποιητικός λόγος διεκδικεί το ιδίωμα μιας μαστορικής, ικανής να αναδιαμορφώνει και να ανασυσταίνει τις μέχρι χτες αδιαφιλονίκητες αλήθειες. Γιατί οι καιροί επείγουν και τα αετώματα από μόνα τους υποβάλλουν αιτήματα για μια συνολική επανεξέταση των αισθητικών και ιδεολογικών τους συστατικών. Άλλωστε, από τις ανάγλυφες μορφές αρχαίων θεών, άλλες αποκολλώνται και άλλες θραύονται…

Ο Όφις Οικουρός αποτελεί μια πολύ επιτυχημένη ποιητική αφήγηση ξεχωριστών ψηφίδων της μνήμης

Θα έλεγε κανείς ότι ο Όφις Οικουρός αποτελεί μια πολύ επιτυχημένη ποιητική αφήγηση ξεχωριστών ψηφίδων της μνήμης, αλλά και ένα εγχείρημα να προβληθούν νέες αρχές, υπό το άγρυπνο βλέμμα του Οικουρού. Οι στίχοι του Κατσαλίδα, ορισμένως, ακούγονται σαν σύρσιμο του φιδιού-προστάτη που με πίκρα αναστοχάζεται και ομολογεί (σελ. 52):

Το σαράκι της φυλής 

Ο σκόρος ελατήριο τρυπάει τις χλαμύδες μας,/και ροκανίζει ρυθμικά τις σάπιες μας σανίδες./και το σαράκι της φυλής μιμείται τα τριζόνια.

Η εμμονή σε μια στείρα αρχαιολατρική αντίληψη παιδείας και πολιτικής ζωής προκάλεσε τέτοιας έκτασης σήψη στο σώμα της πατρίδας και του λαού, που, με τη σειρά της, αφάνισε το απατηλό ενδιαίτημα με τις πορφύρες και του μαιάνδρους. Μέσα σ’ αυτό στέναξαν και κατάπιαν το ρόγχο τους αμέτρητοι Έλληνες κι ανάμεσά τους χιλιάδες βορειοηπειρώτες.

Άλλωστε, ο ποιητής Νίκος Κατσαλίδας, είναι γνωστό ότι αντλεί από την απύθμενη δεξαμενή της βορειοηπειρώτικής του εμπειρίας, όπου φύση και άνθρωποι, παράδοση και επικοινωνία με τους προγόνους, παλαιότερους αλλά και -κυρίως- πρόσφατους, αποτελούν ένα εντελώς ξεχωριστό αμάλγαμα. Μια ζύμη καμωμένη από τη γιαγιά Όλγα την Κατσαλίδαινα, που μετά την έντονη παρουσία της στη συλλογή Τα εραλδικά της κίχλης, μας επισκέπτεται και εδώ, στον Οικουρό Όφι, όπου ο ποιητής προτάσσει ένα σημείωμα, απόσπασμα Από το συναξάρι της γιαγιάς μου, όπως ο ίδιος βεβαιώνει. Πρόκειται για υπομνήσεις και προοιμιακές εντολές της γιαγιάς Όλγας, ικανές -στο ξεκλείδωμά τους- να συνεισφέρουν στην ερμηνεία των ποιημάτων.

«Κι όπου βγει μπροστά σας: Στο παχνί, στο φράχτη της καλύβας, (…) στις σπασμένες πλάκες της αυλής (…) κάτω απ’ το σκαφίδι, στα κοτρώνια του μαντρότοιχου (…). Να ’χετε τη γνώμη σας, μη λάχει το πειράξετε, μαύρα μου γεννητούρια, φίδι που σας έφαγε, σας πιάνει η κατάρα, είν’ ο φύλακάς μας, πνεύμα το στοιχειό, ο οικουρός ο όφις των παππούδων (…) θέλει φιλοδωρήματα, γάλατα και γλυκύσματα, να κατεβαίνει άνετα τα βράδια από τα δοκάρια, να γλυκαίνεται (…) ο προστάτης του σπιτιού μας.

(Στο σημείο αυτό, θέλγομαι από τον πειρασμό μιας αρχινημένης με τον Νίκο Κατσαλίδα συζήτησης, όταν, ιδίαις χερσί, μου έτεινε τον Οικουρό όφι. Του αντέτεινα, θυμάμαι, μιαν ως τότε πρόχειρη και ατεκμηρίωτη θέση, για τον Οικουρό λαό-προστάτη της πατρίδας, που κι αυτός θέλει να γλυκαίνεται. Ο Νίκος με κοίταξε σιωπηλός και πρόσθεσε με αχνή φωνή: Θα ρωτήσω τη γιαγιά Όλγα. Έστω.)

ΜΑΡΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ

alt
Νίκος Κατσαλίδας
Όφις οικουρός
Εκδόσεις του Φοίνικα 2013
Σελ. 316, τιμή € 15,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΤΣΑΛΙΔΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

Για την ποιητική συλλογή της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη «Τα λόγια του ονείρου» (εκδ. Βακχικόν). 

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ένα μεγάλο στόμα
ανοίγει η ψυχή
μες από τα μάτια τα βαθιά του χάους
και κράζει
πεταλούδες το πρωί ...



«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης...

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου «Κυψέλες» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφία © Pierre Bourjo.

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα, ένατη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου φέρει τον μονολεκτικό, πολύσημο τίτλο Κυψέλες,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ