Ντόρτια

Του Κώστα Δρουγαλά

«Λέξη λέξη/ Νοικοκυρεύω το ποίημα/ Έχει μεγάλη σημασία, βλέπεις,/ Η εκφορά της απόγνωσης».

Έπειτα από οχτώ βιβλία πεζογραφίας κυκλοφορεί η πρώτη ποιητική συλλογή του Θεσσαλονικιού συγγραφέα Παναγιώτη Γούτα (1962) με τίτλο Ντόρτια (εκδ. Ποιήματα των Φίλων).

Στον σύντομο πρόλογο εξηγείται ο ιδιόρρυθμος -τουλάχιστον για ποιητική συλλογή- τίτλος: ντόρτια είναι φυσικά οι «τεσσάρες» στο τάβλι, μια ζαριά που αναλόγως του παιχνιδιού και της εξέλιξής του, μπορεί να αποβεί εξίσου ευεργετική και καταστροφική. Τα ντόρτια όμως με την αλλαγή ενός γράμματος μπορούν πολύ εύκολα να γίνουν ντέρτια, όπως λέμε μελαγχολία, μπλουζ, φάντος.

Η συλλογή του Γούτα χωρίζεται σε οχτώ ενότητες, των οποίων ο τίτλος είναι αντίστοιχος με τη θεματική τους: έτσι, στην ενότητα «Επέτειοι», εθνικές επέτειοι, επέτειοι γάμου, αλλά και θανάτου δίνουν τροφή για (ποιητική) σκέψη· από αυτά ξεχωρίζει το ποίημα «Επέτειος γάμου», όπου ο καρδιοκατακτητής επαναστάτης φοιτητής της Νομικής μεγαλώνοντας χώνεται βαθιά στον μικροαστισμό της καθημερινότητας που αποτασσόταν – τουλάχιστον όσο κυκλοφορούσε μέσα του ζεστό το αίμα και γύρω του τα κορίτσια-θαυμάστριες.

Στην ενότητα «Κολόμβου» ξεχωρίζει το «Λύκειο», καθώς έχουμε μια ειρωνική καταγραφή της ανώριμης μαθητικής επαναστατικότητας από έναν δάσκαλο-παρατηρητή· το ποίημα «Για καπνίζοντες» φέρνει στον νου την ποίηση του Χρίστου Λάσκαρη −με τον οποίον ο Γούτας μοιάζει να έχει μια εκλεκτική συγγένεια− και πιο συγκεκριμένα με το ποίημα «Στο βιβλιοπωλείο».

Από τα ποιήματα του «Τρία» ξεχωρίζουν οι «Αδικαίωτοι έρωτες» με τον αποφθεγματικό του χαρακτήρα· οι βασανισμένες μνήμες από τις χαμένες ευκαιρίες με γυναίκες του παρελθόντος επιστρέφουν – αυτή τη φορά με τη μορφή θηλυκού δαίμονα.

Στη «Λάβα» μεταφερόμαστε στο νησί της Σαντορίνης και σε όλα εκείνα τα (μαγματικά) υλικά που την έκαναν πασίγνωστη· εδώ όμως το ηλιοβασίλεμα δηλώνει πάντα κάτι πιο προσωπικό από το σύνηθες φυσικό φαινόμενο, που αφήνει αδιάφορο τον πρωταγωνιστή, όπως κάνουν και τα δύο σκυλιά στο ποίημα «Τα σκυλιά το ηλιοβασίλεμα», που γυρνούν επιδεικτικά την πλάτη τους· το διάσημο ναυάγιο του κρουαζιερόπλοιου Sea Diamond δεν συγκρίνεται με το ερωτικό ναυάγιο, ενώ στο «Αποκαΐδι» ο εφιδρωμένος, μεσήλικας αφηγητής πασχίζει να παραβγεί στο τρέξιμο μια νεαρότερη Σκανδιναβή αθλήτρια.

Στο «Ψυχοσάββατο» συναντούμε σκέψεις για τον θάνατο μαζί με συγκινητικές αποτυπώσεις από τις μνήμες του παππού και της προγιαγιάς του Παναγιώτη Γούτα· το ομώνυμο ποίημα και το συγκινητικό «Εκείνο το κορίτσι» είναι από τα πιο δυνατά ποιήματα ολάκερης της συλλογής.

Στον «Αύγουστο» έχουμε αποκλειστικά καλοκαιρινά ποιήματα, τα οποία είναι και τα πιο μελαγχολικά, αφού στο έντονο καλοκαιρινό φως γίνονται πιο διακριτές οι απουσίες, η συνήθεια ως στοιχείο μιας αιώνιας επιστροφής στα γήινα και το αμείλικτο πέρασμα του χρόνου.

Τα 21 ολιγόστιχα ποιήματα που συνθέτουν την ενότητα «Σαράκι», μοιάζουν με μικρούς αφορισμούς: όλα τους έχουν ως κέντρο την τέχνη της ποίησης, και αφορούν τη χαρά της δημιουργίας, την επιβεβαίωση της μοναξιάς, αλλά και τη συντριβή μιας ολόκληρης ζωής.

Στο «Σινάφι» που κλείνει τη συλλογή, ο Γούτας ασχολείται αποκλειστικά με τις λογοτεχνικές και ακαδημαϊκές συντεχνίες της χώρας· η υποκρισία είναι το χαρακτηριστικό που κυριαρχεί στα ποιήματα αυτής της ενότητας, αφού πίσω από τις –επιφανειακά και μόνο –καλλιτεχνικές προθέσεις, κρύβεται η ματαιοδοξία και η ανάγκη για πλατιά αναγνώριση.

Τα πεζολογικά στοιχεία που συναντά κανείς σε ολόκληρη τη συλλογή Ντόρτια δεν είναι το μοναδικό κοινό στοιχείο με τα μυθιστορήματα και τις συλλογές διηγημάτων του Παναγιώτη Γούτα· κυρίως είναι το αίσθημα της οικειότητας που προκαλείται στον σταθερό αναγνώστη του Γούτα βιβλίο με το βιβλίο, σαν να συναντάς μια στο τόσο έναν παλιό φίλο: εκείνη η γραφή που μπορεί να την κάνει κτήμα του ο καθένας και που είναι γεμάτη αναπόληση, ειρωνεία, ευτυχία και πολλά, μα πάρα πολλά ντέρτια.

Τα Ντόρτια δεν διεκδικούν δάφνες πρωτοτυπίας με το περιεχόμενό τους· ούτε η μορφή των ποιημάτων χαράσσει μια δική της αυτόφωτη πορεία – δεν είναι άλλωστε αυτός ο στόχος του Γούτα· επισημάναμε άλλωστε πιο πάνω και την επίδραση του Λάσκαρη στο έργο του Θεσσαλονικιού συγγραφέα. Αυτό που ενδιαφέρει τον ποιητή είναι η αποτύπωση εκείνων των μικρών, καθημερινών στιγμών, που όμως μέσα τους κρύβεται μια ποιητικότητα –αλλά μόνο για αυτούς που μπορούν να τη διακρίνουν– και που ξεχωρίζουν από τη σωρό των εφήμερων καταστάσεων. Εκεί όμως που τα ποιήματα του Γούτα διακρίνονται, είναι στην ανάδειξη μιας βαθύτερης αλήθειας, την οποία προστατεύουν από κάθε εξωτερικό εχθρό: είναι εκεί για να υπενθυμίσουν πως η ατομική ευτυχία περνάει πάντοτε από το πρόσωπο του άλλου και πως το ρητό «η κόλαση είναι οι άλλοι» απλώς αποδεικνύει τη σαρτρική ισοπέδωση της πραγματικότητας.