alt

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Στέλιος Λουκάς, εδώ και μια εικοσαετία, παρουσιάζει τη μακροβιότερη τηλεοπτική εκπομπή για το βιβλίο, προσεγγίζοντας με ευαισθησία, ευγένεια και διακριτικότητα εκατοντάδες τίτλους (λογοτεχνικούς και μη) σημαντικών δημιουργών.

Η γκάμα τών υπό παρουσίαση βιβλίων ποικίλει, πολλές φορές εντυπωσιακά. Στο τηλεοπτικό του στούντιο παρέλασαν συχνά από συγγραφείς ιστορικών μυθιστορημάτων για τη Μακεδονία (Μπέσπαρης, Δαγκλή κ. ά.) μέχρι εκφραστές άκρας νεωτερικότητας (π.χ. Σερέφας), κι από υψηλές μορφές του πνεύματος (Αρβελέρ, Καστοριάδης, Αξελός) μέχρι πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές και πεζογράφοι της πόλης ή της ευρύτερης μακεδονικής περιφέρειας. Αυτό δεν αναιρεί την αξία της εκπομπής του ή τα δικά του αισθητικά κριτήρια, αφού, αφενός ο ίδιος δεν δηλώνει κριτικός λογοτεχνίας για να θέτει αυστηρά και συγκεκριμένα κριτήρια επιλογής βιβλίων (βασιζόμενος σε λογοτεχνικές θεωρίες) –και ευτυχώς, εδώ που τα λέμε–, αφ’ ετέρου το δικαίωμα στην ενημέρωση και την πληροφόρηση το έχουν όλοι οι άνθρωποι της συμπρωτεύουσας (ή μέχρι εκεί όπου έχει εμβέλεια η εκπομπή του) είτε αρέσκονται σε πατριωτικά, ιστορικά, παραδοσιακά κείμενα, είτε εμβαθύνουν στα σύγχρονα ρεύματα, στις νέες τάσεις γραφής και έχουν προχωρήσει στη λογοτεχνία, από το εθνικό και το τοπικό, στο παγκόσμιο και το οικουμενικό. 

 Παράλληλα, ο Σ.Λ. τυπώνει και ποιητικά βιβλία, με πρώτο σημαντικό ποιητικό του εγχείρημα το «Η πιο μεγάλη χώρα» (Καλλέντης, 2001). Έγραψα, κάποτε, γι’ αυτό το βιβλίο πως σε όλα τα ποιήματα της συλλογής (ο ποιητής) «αφουγκράζεται εκστασιασμένος τη Σιωπή, ανιχνεύοντας σ’ ένα κοντράστ σκότους-φωτός το μυστήριο της ζωής και προσδιορίζοντας την ύπαρξή του». Ο θεσπέσιος ήχος της σιωπής και το άρωμα του γιασεμιού που ανέδιδαν κάποια από εκείνα τα ποιήματά του, μου άφησαν, επί μακρόν, ένα ήρεμο αίσθημα πληρότητας και ευδαιμονίας.

Το επόμενο λογοτεχνικό του βήμα, «Η παρακμή της μνήμης» (Κέδρος, 2007) υπήρξε σαφώς ωριμότερο ποιητικό βιβλίο, αξιόπιστο δείγμα μιας προόδου και μιας εξέλιξης, που ήρθε αβίαστα και αναμενόμενα. Η Μνήμη, κομβικό σημείο και συνισταμένη των ποιημάτων της συλλογής, ως λέξη και έννοια πλατιά, βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα ποιήματα. Ο Λ., εδώ, μας συστήνει μια άλλη θέαση της ζωής, αναδεικνύοντας την αξία τής ομορφιάς και τη δύναμη τής αθωότητας. Ποιήματα μικρά σε έκταση, κατανοητά, πλημμυρισμένα με διακριτικό λυρισμό και ευγένεια ψυχής. Ευδιάκριτος ένας συγκερασμός λυρικού, θρησκευτικού και φυσιολατρικού στοιχείου, που παραπέμπει ευθέως στους μεγάλους δημιουργούς του παρελθόντος, από τους οποίους αρδεύει: Βαφόπουλος, Καρέλλη, Βαρβιτσιώτης, Βρεττάκος και γάλλοι συμβολιστές ποιητές.

Στο «Αμύθητος κήπος» (Κέδρος, 2011), το όλο ποιητικό σκηνικό δεν διαφοροποιείται αισθητά, νομίζω όμως πως οι στίχοι του Λ. έχουν γίνει πιο ευθύβολοι, πιο αφαιρετικοί και παράλληλα πιο δραστικοί. Υπάρχει τολμηρή εικονοποιία (Η σταγόνα της βροχής, Μια πεταλούδα κ. ά.), πάλι αναφορά στο δίπολο μνήμη-λήθη, που, φαίνεται, εξακολουθεί να τον απασχολεί βασανιστικά (Το μέλλον, Ο επόμενος θάνατος, Η μνήμη είναι συνήθως ανυπάκουη, Άφησε τη μνήμη κ. ά.), δύο ποιήματα (από τα καλύτερά του) αναφέρονται σε δύο εξέχουσες μορφές της λογοτεχνικής Θεσσαλονίκης (εδώ ο Λ. αξιοποιεί το βίωμα της γνωριμίας του –θητείας, να πω καλύτερα– με το έργο του Βαφόπουλου και της Ζωής Καρέλλη), ενώ  κυρίαρχα μοτίβα άλλων ποιημάτων του αποτελούν: ο χρόνος, ο θάνατος, η θάλασσα, η φύση, η δημιουργική επίδραση της λύπης, ο φόβος, η στέρηση, η μουσική, η ποιητική αγωνία. Δείγμα γραφής:

Τα βράδια ονειρεύομαι κήπους

Καλλιεργώ την ουτοπία

Φυτεύω παντού αυταπάτες

Επινοώ νέους τρόπους επιβίωσης

Επεκτείνω τα όνειρα

Να μη μείνουν οι κήποι

Τραγική ψευδαίσθηση

(ποίημα: Τα βράδια ονειρεύομαι κήπους)

Ο Λ. σ’ όλο του το βιβλίο (για να μην πω σε όλο του το έργο) γράφει για τα υψηλά της ψυχής και του νου, για ακριβά κι εκλεπτυσμένα αισθήματα, αδιαφορώντας κατά κάποιο τρόπο για τα ευτελή, τα φτηνά, τα πρόσκαιρα και τα ασήμαντα (για τα οποία, βέβαια, μιλά ένα άλλο μεγάλο κομμάτι της λογοτεχνίας μας, που εστιάζει αντίρροπα της οπτικής γωνίας τού ποιητή). Φαίνεται πως το ποιητικό παιχνίδι, οι αισθήσεις, οι ιδέες, οι λέξεις-σύμβολα λειτουργούν ιαματικά και δημιουργικά, και τον οδηγούν σε κάποιο ξέφωτο ζωής, μακριά από την ασχήμια, τη σαπίλα και τη σκουριά της καθημερινότητας, που απεχθάνεται. Όλο αυτό είναι ένας δρόμος, που τον ακολουθεί με καθαρότητα, εντιμότητα και συνέπεια, και που, μέχρι στιγμής, τον δικαιώνει απολύτως τόσο σε καλλιτεχνικό όσο και σε ανθρώπινο επίπεδο. Η λέξη «κήπος» ή «κήποι», στην εν λόγω συλλογή, λειτουργεί ως σύμβολο που επιδέχεται ποικίλων ερμηνειών. Ο ίδιος ο ποιητής στο ποίημά του Κήπος είναι μάς αποκαλύπτει σε τι αναφέρεται. Ο τίτλος της συλλογής θυμίζει αρκετά το «Η πιο μεγάλη χώρα», όπου εκεί υπονοούνταν το μεγαλείο της Σιωπής. Εδώ, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί πως ο ποιητής υπαινίσσεται την ομορφιά ή την αθωότητα ή, γενικά, έναν άλλο, καλύτερο, ανθρωπινότερο κόσμο. Ίσως και την ίδια τη γραφή. Είναι υπαρκτός εντέλει ο «Αμύθητος κήπος» του Λουκά ή νοητός; Προσβάσιμος ή απροσπέλαστος;
Πιστεύω πως αναζητώντας απεγνωσμένα τέτοιου τύπου ερμηνείες, αδικούμε τόσο τον ποιητή όσο και τα ποιήματά του. Ας αφήσουμε τον τίτλο ανερμήνευτο κι ας παρασυρθούμε από την ειλικρίνεια και τη μουσικότητα των στίχων του. Κυρίως από το ιδιαίτερο βλέμμα του. Νομίζω πως αυτά αρκούν, και με το παραπάνω, για μια ευδαιμονική περιπλάνηση, για μια ιαματική περιδιάβαση στον Αμύθητο κήπο του.
Και ένα καταληκτικό σχόλιο για το εξώφυλλο του βιβλίου. Το έργο του Paul Clee «Νότιοι κήποι» πιστεύω πως είναι απολύτως συμβατό με το περιεχόμενο του βιβλίου. Ως προς το θέμα του και ως προς το ύφος του. Ο Paul Clee σε πολλά του έργα ζωγραφίζει όπως θα ζωγράφιζε ένα μικρό παιδί. Έτσι και τα ποιήματα του Λουκά κρύβουν μέσα τους κάτι από την αθωότητα και το βλέμμα ενός μικρού παιδιού, που ψηλαφεί για πρώτη φορά αυτόν τον κόσμο, τον Μικρό, τον Μέγα.

 

alt

Αμύθητος κήπος
Στέλιος Λουκάς
Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2011
Τιμή € 12,00, σελ. 79 

politeia_order

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κ.Π. Καβάφης: Ποιήματα» – Η ποίηση του Αλεξανδρινού ξανά από την αρχή

«Κ.Π. Καβάφης: Ποιήματα» – Η ποίηση του Αλεξανδρινού ξανά από την αρχή

Για τη δίτομη έκδοση «Κ.Π. Καβάφης: Ποιήματα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. Εικόνα: Ο Καβάφης σε εκδήλωση στην Αλεξάνδρεια (από το Αρχείο Καβάφη του Ιδρύματος Ωνάση). 

Γράφει ο Τάκης Καγιαλής 

Θα ...

«Μηλιά μου αμίλητη» του Παντελή Μπουκάλα (κριτική) – Πολυφωνική τραγωδία που αναθεωρεί τους παραδοσιακούς ρόλους

«Μηλιά μου αμίλητη» του Παντελή Μπουκάλα (κριτική) – Πολυφωνική τραγωδία που αναθεωρεί τους παραδοσιακούς ρόλους

Για το ποιητικό βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα «Μηλιά μου αμίλητη – Ένας λόγος σε έξι φωνές» (εκδ. Άγρα). Εικόνα: Από την παράσταση «Αμίλητη – Ένα σύγχρονο χορικό», βασισμένη στο κείμενο του Μπουκάλα.

Γράφει ο Παναγιώτης Χριστοδούλου

...
«Ακόμα κρύβομαι» της Ακριβής Κακλαμάνη (κριτική) – Το φαντασιακό συνομιλεί με το πραγματικό

«Ακόμα κρύβομαι» της Ακριβής Κακλαμάνη (κριτική) – Το φαντασιακό συνομιλεί με το πραγματικό

Για την ποιητική συλλογή της Ακριβής Κακλαμάνη «Ακόμα κρύβομαι» (εκδ. Σμίλη). Εικόνα: Πίνακας του Φρίντριχ Έντουαρντ Μεγιερχάιμ. 

Γράφει ο Γιώργος Βέης 

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βασίλης Τσαουσίδης: «Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς να αποδομήσουμε την εργασία και την αξιοκρατία»

Βασίλης Τσαουσίδης: «Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς να αποδομήσουμε την εργασία και την αξιοκρατία»

«Όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, δεν θα χαρακτήριζα την Τεχνητή Νοημοσύνη «εφεύρεση». Η ιδέα της υπάρχει ήδη από τον Alan Turing το 1950 και ο όρος καθιερώθηκε το 1956. Μόλις πρόσφατα όμως ανακαλύψαμε τις δυνατότητες της ΤΝ, η οποία αποτελεί μια τεχνολογία-πλατφόρμα που ενσωματώνει και συνδυάζει πολλές άλλες τεχνολογί...

«Το αθέατο εγχειρίδιο – Διπλωματική σκέψη και πράξη του Ιωάννη Καποδίστρια (1815-1826)» του Αναστάσιου-Ιωάννη Μεταξά (κριτική)

«Το αθέατο εγχειρίδιο – Διπλωματική σκέψη και πράξη του Ιωάννη Καποδίστρια (1815-1826)» του Αναστάσιου-Ιωάννη Μεταξά (κριτική)

Για τη μελέτη του Αναστάσιου-Ιωάννη Μεταξά «Το αθέατο εγχειρίδιο – Διπλωματική σκέψη και πράξη του Ιωάννη Καποδίστρια (1815-1826)» (εκδ. Εστία). Εικόνα: Ο πίνακας του Διονύσιου Tσόκου «H δολοφονία του Kαποδίστρια».

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη ...

«Τα μάτια της Μόνα» του Τοµά Σλεσσέρ (κριτική) – Μυθιστόρημα μύησης στην Ιστορία της Τέχνης

«Τα μάτια της Μόνα» του Τοµά Σλεσσέρ (κριτική) – Μυθιστόρημα μύησης στην Ιστορία της Τέχνης

Για το μυθιστόρημα του Τοµά Σλεσσέρ (Thomas Schlesser) «Τα μάτια της Μόνα» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη). Εικόνα: Από την ταινία «Girl with a pearl earring».

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το μυθιστόρημα ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαλίνα» της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν (προδημοσίευση)

«Μαλίνα» της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν [Ingeborg Bachmann] «Μαλίνα» (Εισαγωγή – Μτφρ – Επίμετρο – Σημειώσεις: Αλέξανδρος Κυπριώτης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις πότλατς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«2052, Το μυθιστόρημα των τριών» των Μάνου Στεφανίδη, Γιώργου Αριστηνού & Joe (a.k.a. A.I.) (προδημοσίευση)

«2052, Το μυθιστόρημα των τριών» των Μάνου Στεφανίδη, Γιώργου Αριστηνού & Joe (a.k.a. A.I.) (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο των Μάνου Στεφανίδη, Γιώργου Αριστηνού & Joe (a.k.a. A.I.) «2052, Το μυθιστόρημα των τριών», το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν καν...

«Συναίνεση» της Βανεσά Σπρινγκορά (προδημοσίευση)

«Συναίνεση» της Βανεσά Σπρινγκορά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Βανεσά Σπρινγκορά [Vanessa Springora] «Συναίνεση» (μτφρ. Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης, επιμέλεια μτφρ. Μιρέλα Διαλέτη), το οποίο αναμένεται να κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Μετρονόμος.

Επιμέλεια: Κώστας ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αστυνομικά, νουάρ, ψυχολογικά θρίλερ: Τα 25 καλύτερα του 2025

Αστυνομικά, νουάρ, ψυχολογικά θρίλερ: Τα 25 καλύτερα του 2025

Δεκάξι μεταφρασμένα και εννιά ελληνικά -αστυνομικά, νουάρ ή ψυχολογικά θρίλερ-, επιλεγμένα από τα πολλά περισσότερα καλά βιβλία του είδους που κυκλοφόρησαν το 2025 στη χώρα μας. Ανακαλύψτε τα!

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Παλιότεροι κλασικοί όπως η ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2025 – Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2025 – Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ελληνικά και μεταφρασμένα. Σύγχρονη και κλασική πεζογραφία. Αλλά και επιλογές από θεατρικά και συγκεντρωτικές εκδόσεις ποίησης. Εκατό καλά λογοτεχνικά βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2025 και ξεχωρίσαμε οι συντάκτες της Book Press, από τα πολλά περισσότερα καλά βιβλία που έπεσαν στα χέ...

Ιστορία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός: 50 βιβλία του 2025 που μας ανοίγουν νέους ορίζοντες

Ιστορία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός: 50 βιβλία του 2025 που μας ανοίγουν νέους ορίζοντες

Πενήντα βιβλία επιλεγμένα από την πλούσια βιβλιοπαραγωγή του 2025, βιβλία που ανοίγουν νέους ορίζοντες σε πολλά και διαφορετικά πεδία γνώσης και στοχασμού.

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Πενήντα βιβλία σύγχρονης ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας, κοινωνι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ