Για την ποιητική συλλογή «λοιπόν,» της Ευτυχίας Κατελανάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.
Γράφει η Νικολέτα Βανταράκη
Το λοιπόν, είναι η τρίτη ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Κατελανάκη, η οποία αποτελείται από 42 ποιήματα. Ποιήματα που γράφτηκαν τα τελευταία 2 χρόνια, «τακτοποιώντας» με έναν τρόπο τις σκέψεις της μέσα σε αυτά για όσα βιώνει κι αισθάνεται, αλληλεπιδρώντας με τον κόσμο γύρω μας, σε δύσκολους καιρούς. Διανύουμε μία δυστοπική πραγματικότητα, με συνθήκες αβεβαιότητας, κατάρρευσης των ανθρώπων και της ανθρωπιάς, μια εποχή στην οποία κυριαρχεί η βία, η εκμετάλλευση και οι ασθματικοί ρυθμοί της καθημερινότητας που μας καθιστούν πολύ συχνά ανήμπορες/ους να επεξεργαστούμε και να συνειδητοποιήσουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η αλήθεια και ο ρεαλισμός γεννούν τα ποιήματα της Ευτυχίας, που συνομιλούν τόσο με τις αναγνώστριες και τους αναγνώστες, όσο και με την κοινωνική πραγματικότητα και τα προβλήματά της, αφού γράφει από ανάγκη να υπάρξει, να είναι παρούσα εδώ και να συνδιαμορφώσει, μέσω της ποίησής της, τον κόσμο. Η ποίηση φαίνεται να είναι λυτρωτική στο λοιπόν,. Τα ποιήματα έχουν γραφτεί για να ξεπεράσουν προβλήματα, για να υπερβούν κάτι φαινομενικά ανυπέρβλητο, για να καταγγείλουν την αδικία και για να ξεπεράσουν τα υπαρξιακά αδιέξοδα που μας κυριεύουν.
Πώς προέκυψε η συλλογή
Ο τίτλος της συλλογής έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποτέλεσε έμπνευση από στιγμές διδασκαλίας της Ευτυχίας με τις μαθήτριες και τους μαθητές της. Κατά τη διάρκεια των μαθημάτων της επαναλαμβάνει διαρκώς και ασυνείδητα τη λέξη «λοιπόν», με αποτέλεσμα τα παιδιά της να αναρωτιούνται για τη σημασία της. Έτσι, όπως αναφέρει και η ίδια, συνειδητοποίησε ότι τη χρησιμοποιεί πολύ συχνά και αναρωτήθηκε και η ίδια για το βαθύτερο νόημά της. Το λοιπόν, είναι μία στιγμή αναστοχασμού, αφού περιλαμβάνει «συμμαζεύοντας» ό,τι έχει συμβεί, ό,τι έχει λεχθεί, ό,τι έχει υπάρξει, κάνοντάς μας να συνειδητοποιήσουμε το «τώρα» και να κινηθούμε με αποφασιστικότητα στο μέλλον, να δούμε πώς θα τα διαχειριστούμε όλα αυτά για να συνεχίσουμε. Το κόμμα κρύβει μια ανάσα, τη μικρή παύση που είναι απαραίτητη για όλη αυτή την ανασκόπηση, προκειμένου να είμαστε έτοιμες κι έτοιμοι να προχωρήσουμε στο μετά, να κάνουμε το επόμενο βήμα.
Το λοιπόν, συνομιλεί και με τις δύο προηγούμενες συλλογές της Ευτυχίας, υπάρχει μία νοηματική σύνδεση μεταξύ τους. Στη μηναυγή υπήρχε έντονη η αβεβαιότητα, το άγχος για το μετά, αν τελική η αυγή θα μπορέσει να φανερωθεί, αν η κεκαλυμμένη κραυγή θα μπορέσει να βγει, ή θα την πνίξει αυτό το «μην». Το ασθμαίνοντας υποδηλώνει ένα ασθματικό παρόν, στο οποίο όμως παραμένουμε, είτε γιατί δεν μπορούμε να απεγκλωβιστούμε, είτε γιατί αγωνιζόμαστε να το αλλάξουμε. Το λοιπόν, έρχεται να εκφράσει τη συνειδητοποίηση ότι αυτό έχουμε, αυτό κάνουμε, το καταγγέλλουμε και από δω και πέρα πάμε να δούμε πώς κινούμαστε. Δεν περιμένουμε να ακουστεί η κραυγή, ζούμε το παρόν και συνεχίζουμε αποφασιστικά, παίρνοντας τη ζωή στα χέρια μας.
Μέσα στην ποιητική αυτή συλλογή διαπλέκονται θέματα και ιδέες που είναι αλληλένδετα μεταξύ τους και συνδέονται πάντα με το κοινωνικό πλαίσιο.
Μέσα στην ποιητική αυτή συλλογή διαπλέκονται θέματα και ιδέες που είναι αλληλένδετα μεταξύ τους και συνδέονται πάντα με το κοινωνικό πλαίσιο. Η «κανονικότητα», η «τελειότητα» και το «ταίριασμα» είναι έννοιες που κατέχουν βασική θέση στα ποιήματα αυτά. Προσπαθούμε να ζήσουμε «κανονικά», χωρίς αυτό να είναι πάντα εφικτό, μέσα στις δυσκολίες, τα αδιέξοδα και τα εμπόδια που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε και χωρίς καν να ξέρουμε ποια είναι αυτή η «κανονικότητα», η οποία μάλλον δεν έχει οριστεί από εμάς. Η Ευτυχία γράφει «κι εμείς βιαστικές ψάχνουμε μανιωδώς την κανονικότητά μας». Κυνηγάμε την τελειότητα και «εθιζόμαστε να ταιριάζουμε», ακόμη κι εκεί που δεν χωράμε, σε καταστάσεις, σχέσεις και συνθήκες που το ταίριασμα είναι επιβεβλημένο και δεν αποτελεί επιλογή μας.
Ο έρωτας ως κύριο θέμα
Ο έρωτας είναι ένα θέμα που πρωταγωνιστεί σε κάποια από τα ποιήματα της συλλογής. Η Ευτυχία μιλά για ανθρώπους που ερωτεύονται, μοιράζονται, φτιάχνουν τον δικό τους κόσμο και συνδέονται βαθιά. Γράφει, όμως, και για το γκρέμισμα των προσδοκιών, για τον τοίχο που στέκεται ανάμεσα στα άτομα και για την απουσία που βιώνουμε όταν «κάθε τι όμορφο τελειώνει» και «αύριο ανατέλλουμε χωριστά». Η Ευτυχία πιστεύει πως ένα προσωπικό ποίημα είναι βαθιά κοινωνικό, αφού δημιουργείται κάτω από συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες σε έναν ορισμένο χώρο και χρόνο. Οι προσδοκίες, η λήθη και η αλήθεια είναι επίσης ιδέες που επαναλαμβάνονται στα ποιήματα αυτής της συλλογής. Η αλήθεια, μάλιστα, έχει κεντρικό ρόλο, αφού από τη μία αποτελεί το έναυσμα για την ύπαρξη της τέχνης και τη δημιουργία αυτών των ποιημάτων, από την άλλη, υπάρχει ένας διαρκής, αέναος και δύσκολος αγώνας για να προσεγγιστεί αυτή η αλήθεια και να αποτελέσει οδηγό στις πράξεις και στη διαμόρφωση του κόσμου μας. Τα ποιήματα του λοιπόν, υπηρετούν την αλήθεια, άλλοτε αναζητώντας την απεγνωσμένα, άλλοτε αναδεικνύοντάς την με έναν τρόπο αυθεντικό, κάποιες φορές σκληρό, αλλά βαθιά ανθρωποκεντρικό.
Ορισμένα από τα ποιήματα αναδεικνύουν το προσφυγικό θέμα αλλά και την ιδιότητα της Ευτυχίας ως εκπαιδευτικού, κάτι που είναι επόμενο, αφού η ταυτότητά της έχει επηρεάσει και την ταυτότητα της ποίησής της. Μιλά για «τα παιδιά της», πρόσφυγες και προσφύγισσες που δίνουν καθημερινές μάχες, βιώνουν τον πόνο και υφίστανται τον διαχωρισμό μέσα στην κοινωνία. Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Ευτυχίας τής δίνουν κουράγιο να συνεχίσει εκεί που όλα καταρρέουν, αφού, όπως γράφει στο ποίημα «στα παιδιά μου», «αυτά ονειρεύονται ζωντανά». Οι σχέσεις ζωής που έχει δημιουργήσει η Ευτυχία με αυτά τα παιδιά αποτυπώνονται έντονα στη γραφή της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ποίημα «15», από τα πιο συγκινητικά αυτής της συλλογής, αποδεικνύοντας πως όταν υπάρχει αληθινή αγάπη, ουσιαστικό νοιάξιμο και προσπάθεια, μπορούμε «να νικήσουμε τον χρόνο και τα σύνορα».
Το α' πληθυντικό πρόσωπο
Σε όλα τα ποιήματα της Ευτυχίας, όπως και στα ποιήματα του λοιπόν,, είναι έντονη η παρουσία του α’ πληθυντικού προσώπου, του «εμείς», φανερώνοντας πως πρόκειται για πολιτική ποίηση. Στο «εμείς» εντάσσονται όλες οι φωνές που χρειάζεται να ακουστούν ισάξια, οι μαχόμενοι άνθρωποι, αυτοί που δεν είναι «ίσοι» με τους «άλλους», αυτούς που ορίζουν τις δικές μας ζωές. Το «εμείς» περιλαμβάνει φωνές που υπερκαλύπτονται από την κυρίαρχη ομάδα, φωνές γυναικών, προσφύγων/ισσών, φωνές μη πλούσιων, φωνές διαδηλωτών/τριών, αλληλέγγυων ατόμων που δεν έχουν ίση πρόσβαση στον δημόσιο λόγο, που βρίσκονται σε υποδεέστερη θέση και αγωνίζονται να ακουστούν. Όπως αναφέρει η Ευτυχία, πολύ συχνά το «εγώ» και το «εσύ» καλούνται να γίνουν «εμείς», ώστε να μπορέσουμε να συνδιαμορφώσουμε και να ορίσουμε τις ζωές μας και «μαζί, να φωνάξουμε μέχρι τέλους».
Διαβάζοντας το λοιπόν, είναι πολύ πιθανό να νιώσουμε ένα σφίξιμο, ένα αίσθημα απογοήτευσης και ματαιότητας
Διαβάζοντας το λοιπόν, είναι πολύ πιθανό να νιώσουμε ένα σφίξιμο, ένα αίσθημα απογοήτευσης και ματαιότητας, καθώς μέσα από τα ποιήματά του ερχόμαστε αντιμέτωποι/ες και με μια πιο απαισιόδοξη διάσταση της ζωής, με συνθήκες και προβλήματα που μας δημιουργούν λύπη και απόγνωση, όμως παράλληλα μας κινητοποιούν να υπάρξουμε όσο καλύτερα μπορούμε, να αγωνιστούμε για την αλλαγή και να αγκαλιάσουμε τον άνθρωπο. Παρά την απαισιόδοξη με μια πρώτη ανάγνωση, αίσθηση, στα ποιήματα του λοιπόν, ενώ «τα περιθώρια μπορεί να στενεύουν», η παρουσία του φωτός είναι εμφανής σε όλη τη συλλογή, αφού οι ακτίνες του ήλιου εισχωρούν εκεί που φαίνεται να έρχεται ο εγκλωβισμός. Έτσι, η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, για έναν ομορφότερο κόσμο, είναι αυτή που τελικά επικρατεί, που νικά και γεννά την αισιοδοξία πως (στο τέλος) θα τα καταφέρουμε. Η Ευτυχία μπλέκει όλες τις αποχρώσεις στα ποιήματά της, φανερώνοντας πως «το μαύρο της ζωής» δεν αποτελεί μια μόνιμη κατάσταση, αφού, όπως γράφει «υπάρχει τόσο μοβ στην καρδιά» και «τόσο πράσινο στη φαντασία», οδηγώντας μας να συνειδητοποιήσουμε την ομορφιά, την αξία της ζωής, παρά τις δυσκολίες.
Κλείνοντας, το πιο αισιόδοξο είναι ότι το λοιπόν, είναι ένα βιβλίο γεμάτο συναισθήματα και αγωνιστικότητα, που υπηρετεί την ελευθερία, την αλήθεια, την ανθρωπιά.
* Η Νικολέτα Βανταράκη είναι φιλόλογος.
Δυο λόγια για την ποιήτρια
Η Ευτυχία Κατελανάκη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1993.
Είναι υποψήφια διδακτόρισσα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ. Ασχολείται με το προσφυγικό κι εργάζεται στη μη τυπική εκπαίδευση. Έχει κυκλοφορήσει δύο ποιητικές συλλογές από τις εκδόσεις Βακχικόν: μηναυγή (2018) και ασθμένοντας (2022). Επίσης, έχει συμμετάσχει στις ανθολογίες: The battle of words /Η πάλη των λέξεων (εκδόσεις Βακχικόν 2023), Σκοτεινός θάλαμος (εκδόσεις Μετρονόμος 2024) και Keywords of patrida (εκδόσεις ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού 2024). Μεταφράζει ποιήματα από την αραβική στην ελληνική γλώσσα. Ποιήματα και μεταφράσεις της έχουν δημοσιευθεί σε λογοτεχνικά περιοδικά και ιστότοπους. Το βιβλίο λοιπόν, είναι η τρίτη ποιητική συλλογή της.
