rorris pinakas

Για την ποιητική συλλογή της Θεώνης Κοτίνης «Με το σώμα» (εκδ. Ενύπνιο). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Γιώργου Ρόρρη. 

Γράφει ο Γιώργος Βέης

Τα χέρια μου / Τα εργατικά μου ζώα. (από το βιβλίο, σελ. 69)

Πρόκειται για την έβδομη ποιητική συλλογή της κειμενικά ιδιαίτερα έμπειρης, Θεώνης Κοτίνη ( 1967 - ). Τέσσερις ενότητες απαρτίζουν το έργο. Οι εξής κατά σειρά: «Μακριά», «Συνήθεις έρωτες», «Ταυτότητες» και «Σπασμένος καιρός».

enypio kotini me to soma

Μέτρο των επιμέρους ρηματικών αναπτύξεων φρονώ ότι μας παρέχει το δέκατο τέταρτο, εμφανώς κρίσιμο ποίημα της προαναφερόμενης, τρίτης ενότητας. Φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Γίνε το σώμα σου». Το παραθέτω αυτούσιο για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής:

Τις μέρες που επιστρέφεις πάμφτωχος στο σπίτι
ζήτα το σώμα σου,
γύρνα στην ύλη της στιγμής που το ανέθρεψε.
Σκέψου,
ζυμάρι στα δάχτυλα που αβγαταίνει ζωντανό στην αφή,
σταρένιο δέρμα του ψωμιού όταν το κόβεις στο τραπέζι
να σε χορταίνει πρωινή εγκαρδίωση,
τη συστολή σου μπρος
στην ανθισμένη λύση του ροδόδεντρου,
το χέρι του, απλωμένο απέραντα στον ύπνο.
Θυμήσου,
γαλάζιο χείλος φλιτζανιού γεμάτο γάλα,
άξαφνη μπόρα ξημερώματα κι εσύ σε δροσερά σεντόνια,
το πορτοκάλι ρέοντας στον ουρανό του στόματος
όπως αργός αστερισμός στη φωτεινή του δύση,
καρπούς που ανέβηκαν σαν αναγνώριση στα χείλη.
Τις μέρες που ρακοφορείς
μουντό το φως του δειλινού μες στο γραφείο,
γίνε το σώμα σου,
μάτια
και δέρμα
κι ακοή,
η ηδονή του άπληστου κυττάρου

Η αυτοπραγμάτωση, πάση θυσία, της αναστοχαζόμενης ύπαρξης παραμένει και στην προκειμένη περίπτωση σταθερό, αδιαπραγμάτευτο μάλιστα αίτημα. Η γραφή επείγεται να αποδελτιώσει τις όποιες πρόσφορες συνθήκες, έχοντας υπόψη της τις δυσκολίες του εγχειρήματος.

To προαπαιτούμενο της απόλαυσης 

Ένα ανώτερο επίπεδο συνειδητού βίου κρίνεται, ως εκ των πραγμάτων, απαραίτητο. Η Απόλαυση συνιστά, εν τω μεταξύ, προαπαιτούμενο όρο της πλήρους απαρτίωσης του ποιητικού εγώ. Από την άποψη αυτή, το με το σώμα αποτελεί λειτουργικό εγχειρίδιο ερωτικού λόγου. Λαμβάνοντας μάλιστα υπόψιν τις τρέχουσες συνθήκες ζωής, η ποίηση της συγκεκριμένης ειδολογικής απόκλισης διεκδικεί, εκτός των άλλων, και τη διερμηνεία της ταυτότητας του ίδιου του σώματος του ανθρώπου. Η διαρκής, η ασφαλής διατήρηση της ακεραιότητάς του είναι άλλωστε το διαχρονικό έμβλημά της.

theoni kotini

H Θεώνη Κοτίνη γεννήθηκε στη Μυρσίνη Ηλείας το 1967. Σπούδασε ελληνική φιλολογία και θεατρολογία στο ΕΚΠΑ. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα ως φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση. Έχει εκδώσει έξι ποιητικές συλλογές: Μικρογραφία, Πλανόδιον 1999, Αθώα τη νύχτα, Πλανόδιον 2003, Ανίδεοι πάλι, Πλανόδιον 2006 (βραβείο «Διαβάζω»), Θεός ή Αγάπη, Γαβριηλίδης 2010, Ωσεί κήπος, Γαβριηλίδης 2014, Ο χρόνος είναι, Μελάνι, 2020, καθώς και την ανθολογία Ζωή Καρέλλη. Κάθεται μοναχός ο διπλός τούτος άνθρωπος, Γαβριηλίδης, 2019. Ασχολείται με την κριτική ποίησης στο λογοτεχνικό περιοδικό Νέον Πλανόδιον. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και του Κύκλου Ποιητών.

Να θυμίσω τι απαντά σήμερα στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, απομονώνοντας ενδεικτικά τα παρακάτω πορίσματα κατά λέξη: «Το να ισχυριζόμαστε, όπως κάνουν κάποιοι πανεπιστημιακοί ακτιβιστές, ότι το σώμα είναι μια “κοινωνική κατασκευή” αυτό σημαίνει ότι τασσόμαστε, όπως γράφει η κοινωνιολόγος Ναταλί Εῑνίκ (Natalie Heinich) υπέρ του κορυφαίου στην ιεραρχία “ψευδοεπιστημονικού συνθήματος”.

Εξάλλου, μήπως η ιατρική μπορεί να κάνει τα πάντα, ακόμη και να απαντήσει καταφατικά σε αιτήματα που υπόκεινται σε μια ιδεολογία; Μια ιατρική που λαμβάνει υπόψη μόνο το σύνθημα ενός ασθενή, ο οποίος ζητά επιτακτικά επιθετικές πράξεις, παραπέμπει σε επιθυμία παντοδυναμίας του ίδιου του ασθενή». (Βλ. Καρολίν Ελιασέφ – Σελίν Μασόν, Η κατασκευή του διεμφυλικού παιδιού, μετάφραση: Μαρίνα Κουντζή, θεώρηση μετάφρασης: Ελισάβετ Κούκη, εκδόσεις Κουκκίδα, σελ.194).

Στους αντίποδες της ως άνω λεγόμενης κοινωνικής κατασκευής, η οποία δήθεν συνιστά σώμα, η ποιητική αλήθεια της Θεώνης Κοτίνη ενεργεί με τη δέουσα ρηματική συνέπεια.

Παραβάλλω τα εξής:

«Το σώμα
τραυματικά υπάρχοντας
στην περατότητά του
αγωνίζεται να γίνει άλλο.
Σε παίρνει μαζί του στο μόχθο του χρόνου
να πληρωθεί ταυτοτικά γαλήνιο
ή να παροξυνθεί οριακά στο άγνωστο.
Γι’ αυτό και τόσο αγαπημένο
στη μοναξιά, στη συντροφιά,
στην τόση φθορά του.
Ας πούμε,
όλα τα πράγματα που γίνεται ένα χάδι:
το χέρι
και η μικρή του κίνηση στο μάγουλο,
η σιγανή ρωγμή σε όλα τα άλλοθι,
μνήμη μόλις κομμένου τριαντάφυλλου
αβάσταχτα κόκκινου, η φιλότητα της στιγμής.
(Βλ. δεύτερη ενότητα, «Σώμα», σελ. 45).

Κοντολογίς, το σώμα αντιλαμβάνεται, ακούει ποίηση με το σώμα. Η καθόλα εμπράγματη αυτή αίσθηση, γειωμένη στο πεδίο του εξ αντικειμένου πραγματικού, δικαιώνει απολύτως την αρχική πρόθεση της ποιήτριας. Εξ ου και η ομολογούμενη απόλαυση της απρόσκοπτης πρόσληψης. Διαπιστώνω ότι κατατίθενται ορισμένα αναπάντητα ερωτήματα.

Μερικά ποιήματα, όπως φέρ’ ειπείν το τελευταίο του βιβλίου, κλείνουν εμφατικά με ερωτηματικό. Η ανάγνωση καλείται προφανώς να συμμετάσχει στο παρόν σημασιολογικό παιχνίδι.

Μερικά δε ποιήματα, όπως φέρ’ ειπείν το τελευταίο του βιβλίου, κλείνουν εμφατικά με ερωτηματικό. Η ανάγνωση καλείται προφανώς να συμμετάσχει στο παρόν σημασιολογικό παιχνίδι. Η ώσμωση επιταχύνεται: οι στίχοι δρουν εδώ ως να ήταν εφαλτήρια ουσιαστικής επίγνωσης.

Βέβαια γνωρίζουμε ήδη από το ευρύτερο πνευματικό μας παρελθόν, ότι «ο ανθρώπινος Λόγος έχει σε ένα είδος των γνώσεων του τούτη την ιδιαίτερη μοίρα: να βαρύνεται από ερωτήματα που δεν μπορεί να τα αποφύγει˙ διότι του υπαγορεύονται από την ίδια τη φύση του Λόγου χωρίς όμως και να μπορεί να τα απαντήσει, επειδή υπερβαίνουν κάθε ικανότητα του ανθρώπινου λόγου». (Βλ. Ιμμάνουελ Καντ, Κριτική του καθαρού Λόγου, μετάφραση: Α. Γιανναράς- Μ. Φ. Δημητρακόπουλος, εκδόσεις Παπαζήση, 1977-79).

Η κοινωνική διάσταση είναι, το τονίζω, παρούσα. Πότε εμμέσως, πότε με την κυριολεξία των συνισταμένων της. Όπως συμβαίνει π. χ. στο ένατο κομμάτι της τελευταίας ενότητας. Τιτλοφορείται «Το ψωμί».

Το αντιγράφω, για ευνόητους λόγους, ολόκληρο. Ήτοι:

Παλιά στο σπίτι δεν πετάγαμε ψωμί.
Αν έπεφτε κομμάτι καταγής
έπρεπε να το φιλήσουμε
πριν το αποθέσουμε στον κάδο.
Είναι αμαρτία, έλεγε η μάνα,
το σώμα του Χριστού μες στ’ απορρίμματα.
Παράξενη συνήθεια και ξεχάστηκε
απομεινάρι από τον καιρό της Κατοχής.
Παιδιά της πείνας ήταν άλλωστε οι γέροι μας.
Τώρα που το ψωμί λιγόστεψε και πάλι
παιδιά ψάχνουνε στα σκουπίδια
για κείνο το καρβέλι που πετάξαμε
στα χρόνια που ήρθανε μετά
της αφθονίας τα χρόνια.
Σκύβουνε και το βάζουνε στο στόμα τους
δίνοντας ίσως
το ξεχασμένο εκείνο φίλημα συγγνώμης
στο σκορπισμένο μόχθο των χεριών.
Τώρα, χρόνια μετά
που έγινε πάλι το ψωμί
πεφιλημένος άρτος
το ευλογεί όχι ο Θεός,
μα του ανθρώπου πάντα η γνώση
και η πείνα.

Ο όποιος εμφανής και ηθικά αναγκαίος καταγγελτικός τόνος δεν υπερβάλλει, δεν φωνασκεί. Είναι αρμονικά προσαρμοσμένος στο όλο κλίμα των αισθητικών συγκερασμών. Η εσωτερική ρυθμολογία δεν παύει να υποστηρίζει αποτελεσματικά τη λυσιτελή διαχείριση του συγκινησιακού υλικού.

Σεβόμενη συστηματικά τις πάγιες κειμενικές αρχές της, η στρατηγική των στίχων αποτυπώνει, εκτός των άλλων, τις πλέον σημαίνουσες λεπτομέρειες των ψυχοσωματικών κραδασμών. Η δε ετερότητα προσεγγίζεται με τη δέουσα λεπτότητα ενός σαφώς αλληλέγγυου ανθρωπισμού. Η αυθεντικότητα της προσέγγισης του Άλλου τεκμηριώνεται ευθέως στις αντίστοιχες στιχικές μαρτυρίες. Οι τελευταίες προσδίδουν ιδιαίτερη εννοιολογική αξία στην τελική έκφανση. Συμπέρασμα: από τα αρτιότερα ποιητικά διαβήματα των ημερών μας.

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή κειμένων «Καταυλισμός» (εκδ. Ύψιλον).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (εκδ. Ιωλκός). Κεντρική εικόνα: O πίνακας του Jean Pierre Saint-Ours «Η επανένωση του Έρωτα και της Ψυχής».

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου

Ο Νίκος Παπάνας με την...

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

Για την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Ευθυμίου «Προτελευταία αλήθεια» (εκδ. Σαιξπηρικόν). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Berthe Morisot.  

Γράφει η Έλσα Κορνέτη  

Ο ποιητής διακατέχεται από ένα είδος πνευμ...

«Γη μήτηρ» της Ιουλίτας Ηλιοπούλου (κριτική) – Η μακρόσυρτη μουσική της σιωπής

«Γη μήτηρ» της Ιουλίτας Ηλιοπούλου (κριτική) – Η μακρόσυρτη μουσική της σιωπής

Για την ποιητική συλλογή της Ιουλίτας Ηλιοπούλου «Γη μήτηρ» (εκδ. Ύψιλον). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του James Abbott McNeill Whistler «Arrangement in Grey and Black: Portrait of the Artist’s Mother» (1881) / Philadelphia Museum of Art.

Γράφει η Paola Maria Minucci

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ