Guy denning

Για την ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Παναγιώτου «Μύθοι για το τέλος του κόσμου» (εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γκάι Ντένινγκ. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι Μύθοι για το τέλος του κόσμου (εκδ. Κέδρος), το τελευταίο ποιητικό βιβλίο της Ευτυχίας Παναγιώτου, φέρνει στην επιφάνεια το ζήτημα της αρχέγονης σχέσης ανάμεσα στην ποίηση και τη μυθολογία, σε δύο περιοχές δηλαδή της ανθρώπινης «πράξης» μέσα στις οποίες επιχειρείται η απόκρυψη και, ταυτόχρονα, η αποκάλυψη των δυνάμεων και των δυναμικών που σφραγίζουν την πορεία του κόσμου.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα προσέγγιση που θέτει στο κέντρο της την ανάγκη του ανθρώπου να προσεγγίσει τον φλεγόμενο πυρήνα της ύπαρξής του, την περιοχή εκείνη στην οποία συντελείται η θαυμαστή πραγματικά διεργασία που οδηγεί την άμορφη ψυχοπνευματική ύλη σε ένα σχήμα που αποτυπώνει αυτό που θα όριζε κανείς ως ατομικότητα.

Η Παναγιώτου, με τις συνθέσεις της αυτές που, όπως η ίδια δηλώνει προέκυψαν από συγκεκριμένα «σημεία», ανθρώπινα δηλαδή σημάδια και ίχνη αφημένα σε διάφορες γωνιές του περιβάλλοντος χωροχρόνου, αποπειράται να αναπαραστήσει, ουσιαστικά, την αέναη και ανακυκλούμενη διαδρομή γέννησης του ανθρώπου μέσα από το νέφος του παρελθόντος...

Στο σημείο αυτό αξίζει να διερευνηθεί βαθύτερα το θέμα. Η Παναγιώτου, με τις συνθέσεις της αυτές που, όπως η ίδια δηλώνει προέκυψαν από συγκεκριμένα «σημεία», ανθρώπινα δηλαδή σημάδια και ίχνη αφημένα σε διάφορες γωνιές του περιβάλλοντος χωροχρόνου, αποπειράται να αναπαραστήσει, ουσιαστικά, την αέναη και ανακυκλούμενη διαδρομή γέννησης του ανθρώπου μέσα από το νέφος του παρελθόντος, νοούμενου ως κίνηση της ανθρωπότητας προς ένα τέλος που θα είναι πάντα μια νέα αρχή.

Αυτή ακριβώς η διαδρομή, που θα μπορούσε να οριστεί ως αναζήτηση, διερεύνηση ή διερώτηση και που θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί υπό το πρίσμα μιας αμφίδρομης πορείας, προς τα εμπρός και προς τα πίσω, ταυτίζεται κατά τρόπο απόλυτο και σχεδόν συγκλονιστικό με τη διαδρομή από το άλογο ή άλεκτο προς το έλλογο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης.

eftychia panayiotou

Η Ευτυχία Παναγιώτου γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1980. Σπούδασε Φιλοσοφία και Νεοελληνική Φιλολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο King’s College London. Από το 2007 ζει μόνιμα στην Αθήνα και εργάζεται ως επιμελήτρια εκδόσεων. Έχει μεταφράσει Anne Carson, Eileen Myles, Anne Sexton, Lord Byron, William Blake και Percy Bysshe Shelley. Η διδακτορική διατριβή της φέρει τον τίτλο: «Ιστορικό βίωμα και ποιητικές ταυτότητες στη νεοελληνική ποίηση (1970-1990): Τζένη Μαστοράκη και Κατερίνα Γώγου» (2017). Έχει γράψει τα βιβλία ποίησης μέγας κηπουρός (Κοινωνία των (δε)κάτων, 2007), Μαύρη Μωραλίνα (Κέδρος, 2010), Χορευτές (Κέδρος, 2014) και Μύθοι για το τέλος του κόσμου (Κέδρος, 2023).

Λόγος και άνθρωπος 

Ο λόγος εδώ δεν αναδεικνύεται μόνο σε μέσο και εργαλείο για τη διάνοιξη του δρόμου προς την ανακάλυψη της ανθρώπινης ουσίας, αναδεικνύεται στην ίδια την ανθρώπινη ουσία, ταυτίζεται δηλαδή με τον άνθρωπο για να συγκροτήσει την υπόστασή του. Η δημιουργία του ανθρώπου είναι η δημιουργία του λόγου και, από αυτήν την άποψη, το πιο σημαντικό στοιχείο ίσως του βιβλίου αυτού, είναι ότι συνιστά, κατά βάση, μια εξεικόνιση του τρόπου με τον οποίο το λεκτικό υλικό γίνεται ποίηση.

H Παναγιώτου δεν συνθέτει τα ποιήματά της έχοντας ως θέμα την ίδια την ποίηση, όπως παραδοσιακά συμβαίνει, αλλά αφήνει να διαφανεί ο τρόπος και η μεθόδευση της συγγραφής.

Θα μπορούσε να κάνει κανείς λόγο για ποίηση ποιητικής, μόνο που η Παναγιώτου δεν συνθέτει τα ποιήματά της έχοντας ως θέμα την ίδια την ποίηση, όπως παραδοσιακά συμβαίνει, αλλά αφήνει να διαφανεί ο τρόπος και η μεθόδευση της συγγραφής, η γέννηση του ποιήματος ή, καλύτερα, η εξαγωγή του μέσα από μια λεκτική ύλη που προσφέρεται για το φιλτράρισμα και την κρυστάλλωσή της. Αφήνει, επίσης, να φανεί ο σκελετός του ποιήματος που δεν είναι άλλος από τον «μύθο», όχι όπως παραδοσιακά νοείται η αρχετυπική αφήγηση, αλλά ως σώμα που κλείνει μέσα του τις βασικές αλήθειες της ζωής οι οποίες, για να λάμψουν, πρέπει να βρουν το καλούπι τους. Πρέπει να βρουν το ποίημα τους: 

Σε αυτή την ελλιπή και πάντα αινιγματική πορεία/ κάποιοι κατορθώνουν να τεντώσουν τον χρόνο,
παραδίδοντας στον βραχύβιο κόσμο μια λάμψη.

Θα την ονομάσουν χρυσό ή αθανασία
-ως τώρα στα φαινόμενα χαρίζαμε ένα όνομα ή φτερά-
καθώς το ποίημα είναι η σπίθα που διεκδίκησε τη δόξα
της φλόγας, όταν αναδύθηκε από το θεωρούμενο τίποτα. («Ρεπορτάζ»)

Λογο-γέννηση

Πρόκειται, στην κυριολεξία, για μια λογο-γέννηση, πάνω στο πρότυπο της κοσμογέννησης, για μια καταβύθιση στο πέλαγος του λόγου προκειμένου να ανασυρθούν από το βυθό σπαράγματα σκέψεων που ακτινοβολούν και καταυγάζουν την αντοχή τους μέσα στον χρόνο, κυρίως όμως μέσα στον άνθρωπο, μέσα στο εσωτερικό του σύμπαν. Αυτό εξηγεί, σε μεγάλο βαθμό, και την συχνά «σπαραγματική» μορφή που προσλαμβάνουν οι συνθέσεις της Παναγιώτου και που ευθύνεται για αυτό το ιδιαίτερο κλίμα και την ατμόσφαιρα της ποίησής της.

Οι μύθοι της Παναγιώτου είναι τα ίδια τα ποιήματά της στο μέτρο και στον βαθμό που απεκδύονται το συγκεκριμένο, το αναγνωρίσιμο, το εστιασμένο.

Παρατηρείται μάλιστα το εξής παράδοξο: αυτή η αποσπασματικότητα δεν μένει να λιμνάζει και να σφραγίζει κατά τρόπο ανεξίτηλο το ποίημα. Αντίθετα, τίθεται κάτω από τη σκέπη της απαίτησης για μια συμπαγή και πυρηνική μορφή που εναγκαλίζεται τις αποσπασματικές λέξεις, φράσεις, σκέψεις για να τις εντάξει σε ένα δίκτυο σημασιών και σημάνσεων που δίνουν ζωή στο ποίημα ως σώμα που έρχεται για να κερδίσει τη δική του ύπαρξη, τη δική του πνοή, τη δική του εκφραστική δυναμική:

όπως αρμόζει στην εφηβεία
να είναι ανθισμένη

δίχως άμυνες θεαματική.

kedros panagiotou mythoi gia to telos tou kosmouΟι μύθοι, λοιπόν, της Παναγιώτου είναι τα ίδια τα ποιήματά της στο μέτρο και στον βαθμό που απεκδύονται το συγκεκριμένο, το αναγνωρίσιμο, το εστιασμένο για να αναχθούν σε ένα επίπεδο που περιλαμβάνει όλες τις επιμέρους περιπτώσεις, τις συγχωνεύει και τις κλείνει μέσα σε αρχετυπικά σχήματα και σχηματισμούς. Όπως ακριβώς κάνουν και ανέκαθεν έκαναν οι μύθοι.

Το νόημα και της ουσία της ιστορίας

Έτσι, η δημιουργός κατορθώνει να μιλήσει για το νόημα και την ουσία της ιστορίας χωρίς να «ιστορικολογεί», για την ανθρώπινη συνθήκη χωρίς να «ανθρωπολογεί», για τις διαχρονικές αλήθειες χωρίς να «θεωρητικολογεί», για τα αρχέτυπα χωρίς να «μυθολογεί».

Αντίθετα, περιηγείται μέσα σε τόπους και τοπία κληροδοτημένα από ανθρώπους για να επιδοθεί στο έργο της ανάπλασης, της αναπαλαίωσης, της επαναφοράς τους στο παρόν και τη συγχρονία ως πυρήνων του νέου κόσμου, ως της μήτρας εκείνης που θα κυοφορήσει τη νέα εποχή. Οι μύθοι για το τέλος του κόσμου δεν είναι άλλο από τις υποσχέσεις που δόθηκαν κάποτε, από τον λόγο του ανθρώπου να αποτελεί πάντα μια νέα δημιουργική αρχή.


* Η ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΔΗΜΟΥ είναι ποιήτρια και φιλόλογος.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...
«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

Για το βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη «Ποιήματα και τραγούδια» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη με τίτλο: «Δύο άντρες με φτερά πεταλούδας» © Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη. 

Γράφει ο Γιώργος Γκόζης

…ή αλλιώς, περί του υμνογραφι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου: H Αμερικανίδα Kάρα Χόφμαν και «Οι κράχτες» της απόψε στο Πατάρι του Gutenberg

Παρουσίαση βιβλίου: H Αμερικανίδα Kάρα Χόφμαν και «Οι κράχτες» της απόψε στο Πατάρι του Gutenberg

H Αμερικανίδα συγγραφέας Cara Hoffman θα βρεθεί σήμερα (7.30 μ.μ.) στο Πατάρι του βιβλιοπωλείου των εκδόσεων Gutenberg (Διδότου 37) και θα συνομιλήσει με τον μεταφραστή του βιβλίου της «Οι Κράχτες» (εκδ. Gutenberg), Παναγιώτη Κεχαγιά, με αφορμή την πρόσφατη έκδοσή του. 

Επιμέλεια: Book Press ...

5 λεπτά με την Νάγια Δαλακούρα

5 λεπτά με την Νάγια Δαλακούρα

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, με την Νάγια Δαλακούρα με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Ο χορός του ανέμου» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Κεντρική εικόνα: © Αντώνης Κεκιδάκης. 

Επιμέλεια: Book Press

Κάποιοι λέν...

20η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης: Φιλόδοξο και φέτος το Επαγγελματικό Διεθνές Πρόγραμμα

20η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης: Φιλόδοξο και φέτος το Επαγγελματικό Διεθνές Πρόγραμμα

Το επαγγελματικό πρόγραμμα της 20ή Δ.Ε.Β.Θ. περιλαμβάνει διεθνείς αγορές βιβλίου, audio books, τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνικούς πράκτορες από 30 χώρες στο «Κέντρο Δικαιωμάτων Διάλογος / Dialogue Rights Centre».

Επιμέλεια: Book Press

Το επαγγε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ