douatzis giorgos

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Δουατζή «Οχυρά» (εκδ. Στίξις). 

Γράφει η Κατερίνα Δασκαλάκη

Κάποτε έδιναν το όνομα «πεζοτράγουδα» σε ένα παρεμφερές είδος ποιητικής γραφής, αλλά, στην συγκεκριμένη περίπτωση, η λέξη δεν λέει ακριβώς αυτό για το οποίο πρόκειται. Θα ήταν πιο δόκιμο, ίσως, να χαρακτηρίσει κανείς τα συγκεκριμένα ποιήματα του Γιώργου Δουατζή κάτι σαν στοχαστικές ασκήσεις ποιητικού βηματισμού σε μονοπάτια πεζού λόγου.

Ο ποιητής τούς έδωσε το όνομα Οχυρά (εκδ. Στίξις), έτσι σηματοδοτώντας αυτήν την ποιητική συλλογή που συγκεντρώνει σαρανταεννέα άκρως ποιητικά πεζογραφήματα –ή πεζά ποιήματα, όπως θέλετε–, με πλήρη επίγνωση πως, όσα «οχυρά» κι αν προσπαθήσουν να ορθώσουν γύρω τους, οι ποιητές θα μένουν πάντοτε ανοχύρωτοι. Το παραδέχεται κιόλας κατά κάποιον τρόπο όταν γράφει: «Ξεχνούσε, όλο και πιο συχνά, πως οχυρά απόρθητα δεν φτιάχτηκαν ποτέ».

Με το τελευταίο τούτο πόνημα, ο πολυγραφότατος συγγραφέας και ποιητής (κάποτε και δημοσιογράφος στην πρώτη γραμμή: ας μην παραβλέπεται και τούτος ο καθοριστικός παράγοντας στα αντανακλαστικά κάποιων που άλλοτε, σε διαφορετικούς καιρούς, υπηρέτησαν τη γραφή κι απ’ αυτό το μετερίζι) κάνει ένα σαφές βήμα παραπέρα.

Απελευθέρωση 

Είναι σαν να απελευθερώνεται από κάποια «καλούπια», έτσι όπως εκθέτει σε κοινή θέα και κατά κάποιον τρόπο τα κατονομάζει κιόλας τα δικά του «οχυρά», που θα μπορούσε κανείς πολύ εύκολα να τα δει και σαν αναχώματα απέναντι σε μια όλο και πιο πεζή, όλο και πιο γκρίζα, όλο και λιγότερο ποιητική πραγματικότητα.

Αναχώματα, λοιπόν; Και ναι, και όχι. Με δεδομένο ότι για την ποίηση και για τον ποιητή μείζον αίτημα παραμένει εκείνο το πασίγνωστο –και όχι πάντοτε σωστά ερμηνευμένο– να πει «τι βλέπει στον αιώνα του», εδώ ο αναγνώστης, πέρα από την διεισδυτική ματιά και το αιμάσσον αποτύπωμα της εποχής, διότι εντέλει περί αυτού πρόκειται, θα συναντήσει και την εναγώνια ποιητική απόπειρα κάποιων απαντήσεων. Κι αν αυτές δεν εμφανίζονται εκ πρώτης όψεως ούτε ιλαρές, ούτε αισιόδοξες (καμιά φορά ούτε εφικτές), είναι ωστόσο κατά κάποιον παράδοξο τρόπο ενθαρρυντικές.

Αυτό που διακρίνει ο ποιητής δεν είναι άλλο από τη βία της εποχής, τα «πυρά των μικρόψυχων», τον «πόλεμο», τους « δυστυχείς επιτυχημένους που ξέχασαν την ευτυχία».

Αυτό που διακρίνει ο ποιητής δεν είναι άλλο από τη βία της εποχής, τα «πυρά των μικρόψυχων», τον «πόλεμο», τους « δυστυχείς επιτυχημένους που ξέχασαν την ευτυχία», αλλά ακόμη κι έναν «εαυτό» σαν «μέγα ανταγωνιστή», τις «αδιέξοδες στιγμές», που μπορεί και να αποδεικνύονται εντέλει και οι πλέον παραγωγικές.

Λοιπόν, πού βρίσκεται το ενθαρρυντικό; Μα, ακριβώς στην εμμονή της ποιητικής δημιουργίας που εύκολα αναγνωρίζεται ως το μέγα, το κατεξοχήν οχυρό, της έτσι κι αλλιώς ανοχύρωτης ζωής μας. Του καθενός μας της ζωής, και πάνω απ’ όλα εκείνων που δεν την υποψιάζονται τέτοια. Όχι, δεν είναι ανάγκη να γεννιέται κανείς ποιητής για να μπορεί να επικαλείται τα οχυρά της ποίησης. Την ίδια «οχύρωση» μπορεί να αναζητήσει ο οποιοσδήποτε ευαισθητοποιημένος και ανικανοποίητος, ο κάθε παραγωγικά ανήσυχος, αναζητώντας καταφύγιο ακριβώς στο έργο των ποιητών.

Έστω κι αν ο κόσμος μας μοιάζει όλο και περισσότερο να στερεύει από ποιητικότητα. Στην σελίδα 30 της νέας αυτής ποιητικής του συλλογής, ο Γιώργος Δουατζής αποτολμά ένα «Πιστεύω» που απευθύνεται «σ’εκείνον τον άνθρωπο» που... Είναι δεκατέσσερα, μετρημένα ένα προς ένα, αυτά τα «που» – έτσι όπως τα αξιώνει ο ποιητής. Ένα δείγμα:

«-που δεν είναι οπαδός αλλά συνοδοιπόρος, δεν έχει είδωλα αλλά ιδανικά, δεν προσκυνά, δεν σκύβει, σκάβει τη γη με τη ματιά στον ουρανό [...]
-που μένει ορθός σε καταιγίδες, αγωνίζεται για έναν καλύτερο κόσμο ανιδιοτελώς, μάχεται για την αξιοπρέπεια του πολίτη, λειτουργεί ισομερώς ανάμεσα σε λογική και συναίσθημα [...]
-που δεν ζει με βεβαιότητες, δέχεται το ευάλωτο κάθε αλήθειας και την αναθεώρησή της, αρνούμενος το αλάθητο και τη μοναδικότητα της άποψής του [...]
-που μάχεται τη λογική του ισχυρότερου, της ζούγκλας, του πολέμου, με ανιδιοτέλεια και δίψα για ειρήνη»

Εν κατακλείδι, αυτή η «ομολογία της πίστεως» απευθύνεται: «στον άνθρωπο της αυτοκριτικής, της ενδοσκόπησης, των απολογισμών, των άφοβων μπροστά στις αναμνήσεις, που δεν νοσταλγούν παρά το μέλλον, όσο αυτό τους χαρίζεται».

Ακόμα κι αν διακρίνει κανείς στο σημείο αυτό ένα μικρό κλείσιμο ματιού στον, προσφιλή στον ποιητή, Κώστα Αξελό, θα πρέπει να σκεφτεί ότι η δική του «νοσταλγία για το μέλλον» προβαλλόταν σε όλο το μάκρος χρόνου του πεπερασμένου κόσμου μας και δεν ήταν ανθρωποκεντρική. Αντίθετα, ο ποιητής, βάζοντας τόσο ψηλά τον «πήχυ» στον άνθρωπο, κάνει να μοιάζει σχεδόν πιο εύκολη η πίστη σε έναν ή στον Θεό.

O ανθρωπισμός

Κατά κάποιον τρόπο, εκεί τοποθετείται ίσως και το κέντρο αυτής της εγνωσμένης ποίησης: σε έναν απέλπιδα σχεδόν ανθρωπισμό, στην αναζήτηση ενός ανθρώπου που δεν υπάρχει (ως προς τούτο ο ποιητής δεν τρέφει αυταπάτες, δίνει όμως τόπο σ’ ενός είδους προσδοκία), αλλά του οποίου προβάλλονται με (ουτοπική;) ενάργεια οι ιδανικές προδιαγραφές. Το ίδιο όπως – καταγγελτικά – προβάλλονται και οι μικρότητές του, οι κακίες του, οι εγωϊσμοί του, οι ματαιότητές του, όπως και οι ματαιώσεις του:

«Απολαύστε όσο είναι καιρός την κατανάλωση, την απληστία στις απρόσωπες οικονομίες της αγοράς, με μόνους ρυθμιστές ζωής την προσφορά, τη ζήτηση. Αυτορυθμίζεται η αγορά, η ζωή αυτορυθμίζεται, είπαν».

Κι αυτά όλα – και άλλα πολλά σχετικά – συμβαίνουν σαν κανείς να μην συλλογίζεται ότι

«Έρχεται η ώρα, η στιγμή, που κάποιος θα είναι ο τελευταίος άνθρωπος σε τούτον τον πλανήτη».

Η συγκεκριμένη βεβαιότητα ακολουθείται πάραυτα από μια (ρητορική μάλλον) «αναρώτηση»:

«αν είναι στη φύση του ανθρώπου να αφαιρεί ζωή ομοειδών, να τραυματίζει τον πλανήτη, σ’ένα σαρκίο να χωρά τα πάντα, ποιητές, αρένες, γκιλοτίνες, Άουσβιτς, έρωτες, δολοφονίες, θρησκείες, φονικές σταυροφορίες, πλουτισμό, ανέστιους, χαμέρπεια, αξιοπρέπεια, εγώ, ανυπαρξία, υποταγή και προδοσία».

Λοιπόν, τι; Ακόμη κι αν η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη, ακόμη κι αν υπάρχουν περισσότεροι από ένας τρόποι για να προσεγγίσει κανείς την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης που μοιάζει τόσο να τυραννεί στην ωριμότητά του τον ποιητή, θα ήταν λάθος αν κατέληγε κανείς στο συμπέρασμα ότι από το βιβλίο αυτό λείπουν οι προτάσεις και οι ασφαλιστικές δικλείδες.

stixis douatzis ochyra

Ο έρωτας και η αγάπη

Ή καλύτερα, η πρόταση (που δεν προβάλλεται ξεκάθαρα, αλλά που διατρέχει τις σελίδες του από την αρχή μέχρι το τέλος, τις περισσότερες φορές μ’ έναν ποιητικότατο και άρρητο τρόπο. Κι αυτή δεν είναι άλλη από τον έρωτα, την αγάπη. Ο ποιητής μπορεί να την διαλαλεί σε κάθε στιγμή, ακόμη και ανοίγοντας «τον σκελετό μιας εγκαταλειμμένης ομπρέλας» περπατώντας σ’ έναν «νέο δρόμο» που του δείχνει «το ολόγιομο φεγγάρι» και να ομολογεί:

«Προτιμώ...
Να σε κοιτάζω βαθιά στα μάτια, να στοχάζομαι, να ονειρεύομαι ευτυχισμένος,
παρά πετυχημένος να μετρώ ευρώ»

Επειδή οι λέξεις χρωματίζονται κι αυτές απ’ την αγάπη, γίνονται «πορφυρές στην αγκαλιά του έρωτα» και «φτάνουν στο ολόλευκο όταν κοπάσει η έκσταση»: οι λέξεις όπου «αγκαλιάζονται γλώσσα και βίωμα μέσα σε μία φράση».

Κι αν η εποχή μοιάζει να χάνει την ποιητική της μνήμη, κι αν η καθημερινότητα δείχνει να αναιρεί κάθε ποιητικότητα της ζωής, οι λέξεις δείχνουν μια παράδοξη εμμονή: Μια δοξαριά στον άνεμο η γραφή, μα μην ανησυχείς, φτάνει σε εκείνους που ζητούν προσκέφαλα ποιητικά κι έναν αθώο ύπνο.


Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Και του πουλιού ο εσπρέσος» του Δημήτρη Παπαδάκη (κριτική) – Κάνοντας το καθημερινό ποίηση

«Και του πουλιού ο εσπρέσος» του Δημήτρη Παπαδάκη (κριτική) – Κάνοντας το καθημερινό ποίηση

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Παπαδάκη «Και του πουλιού ο εσπρέσος» (εκδ. Ιωλκός). 

Γράφει η Νατάσα Όθωνος

Η ποιητική συλλογή ...

«Το αλλού των λέξεων» της Ανίς Κολτζ – Μια σπουδαία ποιήτρια που αναμετρήθηκε με τη γλώσσα

«Το αλλού των λέξεων» της Ανίς Κολτζ – Μια σπουδαία ποιήτρια που αναμετρήθηκε με τη γλώσσα

Για την ανθολογία ποιημάτων της Ανίς Κολτζ [Anise Klotz] «Το αλλού των λέξεων» (μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του Στέφανου Ρόκου. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Χαρακτηρισμένη ως «η μεγάλη ...

«Άπαντα τα ποιήματα» του Πέτερ Χάντκε (κριτική) – Το ποιητικό πρόσωπο του Νομπελίστα συγγραφέα

«Άπαντα τα ποιήματα» του Πέτερ Χάντκε (κριτική) – Το ποιητικό πρόσωπο του Νομπελίστα συγγραφέα

Για την ποιητική συλλογή του Πέτερ Χάντκε [Peter Handke] «Άπαντα τα ποιήματα» (μτφρ. Ιωάννα Διαμαντοπούλου-Νότντουρφτ, εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Δεν είμαι ποιητής». Με την κατηγορηματικότητα που τον χα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ