douatzis giorgos

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Δουατζή «Οχυρά» (εκδ. Στίξις). 

Γράφει η Κατερίνα Δασκαλάκη

Κάποτε έδιναν το όνομα «πεζοτράγουδα» σε ένα παρεμφερές είδος ποιητικής γραφής, αλλά, στην συγκεκριμένη περίπτωση, η λέξη δεν λέει ακριβώς αυτό για το οποίο πρόκειται. Θα ήταν πιο δόκιμο, ίσως, να χαρακτηρίσει κανείς τα συγκεκριμένα ποιήματα του Γιώργου Δουατζή κάτι σαν στοχαστικές ασκήσεις ποιητικού βηματισμού σε μονοπάτια πεζού λόγου.

Ο ποιητής τούς έδωσε το όνομα Οχυρά (εκδ. Στίξις), έτσι σηματοδοτώντας αυτήν την ποιητική συλλογή που συγκεντρώνει σαρανταεννέα άκρως ποιητικά πεζογραφήματα –ή πεζά ποιήματα, όπως θέλετε–, με πλήρη επίγνωση πως, όσα «οχυρά» κι αν προσπαθήσουν να ορθώσουν γύρω τους, οι ποιητές θα μένουν πάντοτε ανοχύρωτοι. Το παραδέχεται κιόλας κατά κάποιον τρόπο όταν γράφει: «Ξεχνούσε, όλο και πιο συχνά, πως οχυρά απόρθητα δεν φτιάχτηκαν ποτέ».

Με το τελευταίο τούτο πόνημα, ο πολυγραφότατος συγγραφέας και ποιητής (κάποτε και δημοσιογράφος στην πρώτη γραμμή: ας μην παραβλέπεται και τούτος ο καθοριστικός παράγοντας στα αντανακλαστικά κάποιων που άλλοτε, σε διαφορετικούς καιρούς, υπηρέτησαν τη γραφή κι απ’ αυτό το μετερίζι) κάνει ένα σαφές βήμα παραπέρα.

Απελευθέρωση 

Είναι σαν να απελευθερώνεται από κάποια «καλούπια», έτσι όπως εκθέτει σε κοινή θέα και κατά κάποιον τρόπο τα κατονομάζει κιόλας τα δικά του «οχυρά», που θα μπορούσε κανείς πολύ εύκολα να τα δει και σαν αναχώματα απέναντι σε μια όλο και πιο πεζή, όλο και πιο γκρίζα, όλο και λιγότερο ποιητική πραγματικότητα.

Αναχώματα, λοιπόν; Και ναι, και όχι. Με δεδομένο ότι για την ποίηση και για τον ποιητή μείζον αίτημα παραμένει εκείνο το πασίγνωστο –και όχι πάντοτε σωστά ερμηνευμένο– να πει «τι βλέπει στον αιώνα του», εδώ ο αναγνώστης, πέρα από την διεισδυτική ματιά και το αιμάσσον αποτύπωμα της εποχής, διότι εντέλει περί αυτού πρόκειται, θα συναντήσει και την εναγώνια ποιητική απόπειρα κάποιων απαντήσεων. Κι αν αυτές δεν εμφανίζονται εκ πρώτης όψεως ούτε ιλαρές, ούτε αισιόδοξες (καμιά φορά ούτε εφικτές), είναι ωστόσο κατά κάποιον παράδοξο τρόπο ενθαρρυντικές.

Αυτό που διακρίνει ο ποιητής δεν είναι άλλο από τη βία της εποχής, τα «πυρά των μικρόψυχων», τον «πόλεμο», τους « δυστυχείς επιτυχημένους που ξέχασαν την ευτυχία».

Αυτό που διακρίνει ο ποιητής δεν είναι άλλο από τη βία της εποχής, τα «πυρά των μικρόψυχων», τον «πόλεμο», τους « δυστυχείς επιτυχημένους που ξέχασαν την ευτυχία», αλλά ακόμη κι έναν «εαυτό» σαν «μέγα ανταγωνιστή», τις «αδιέξοδες στιγμές», που μπορεί και να αποδεικνύονται εντέλει και οι πλέον παραγωγικές.

Λοιπόν, πού βρίσκεται το ενθαρρυντικό; Μα, ακριβώς στην εμμονή της ποιητικής δημιουργίας που εύκολα αναγνωρίζεται ως το μέγα, το κατεξοχήν οχυρό, της έτσι κι αλλιώς ανοχύρωτης ζωής μας. Του καθενός μας της ζωής, και πάνω απ’ όλα εκείνων που δεν την υποψιάζονται τέτοια. Όχι, δεν είναι ανάγκη να γεννιέται κανείς ποιητής για να μπορεί να επικαλείται τα οχυρά της ποίησης. Την ίδια «οχύρωση» μπορεί να αναζητήσει ο οποιοσδήποτε ευαισθητοποιημένος και ανικανοποίητος, ο κάθε παραγωγικά ανήσυχος, αναζητώντας καταφύγιο ακριβώς στο έργο των ποιητών.

Έστω κι αν ο κόσμος μας μοιάζει όλο και περισσότερο να στερεύει από ποιητικότητα. Στην σελίδα 30 της νέας αυτής ποιητικής του συλλογής, ο Γιώργος Δουατζής αποτολμά ένα «Πιστεύω» που απευθύνεται «σ’εκείνον τον άνθρωπο» που... Είναι δεκατέσσερα, μετρημένα ένα προς ένα, αυτά τα «που» – έτσι όπως τα αξιώνει ο ποιητής. Ένα δείγμα:

«-που δεν είναι οπαδός αλλά συνοδοιπόρος, δεν έχει είδωλα αλλά ιδανικά, δεν προσκυνά, δεν σκύβει, σκάβει τη γη με τη ματιά στον ουρανό [...]
-που μένει ορθός σε καταιγίδες, αγωνίζεται για έναν καλύτερο κόσμο ανιδιοτελώς, μάχεται για την αξιοπρέπεια του πολίτη, λειτουργεί ισομερώς ανάμεσα σε λογική και συναίσθημα [...]
-που δεν ζει με βεβαιότητες, δέχεται το ευάλωτο κάθε αλήθειας και την αναθεώρησή της, αρνούμενος το αλάθητο και τη μοναδικότητα της άποψής του [...]
-που μάχεται τη λογική του ισχυρότερου, της ζούγκλας, του πολέμου, με ανιδιοτέλεια και δίψα για ειρήνη»

Εν κατακλείδι, αυτή η «ομολογία της πίστεως» απευθύνεται: «στον άνθρωπο της αυτοκριτικής, της ενδοσκόπησης, των απολογισμών, των άφοβων μπροστά στις αναμνήσεις, που δεν νοσταλγούν παρά το μέλλον, όσο αυτό τους χαρίζεται».

Ακόμα κι αν διακρίνει κανείς στο σημείο αυτό ένα μικρό κλείσιμο ματιού στον, προσφιλή στον ποιητή, Κώστα Αξελό, θα πρέπει να σκεφτεί ότι η δική του «νοσταλγία για το μέλλον» προβαλλόταν σε όλο το μάκρος χρόνου του πεπερασμένου κόσμου μας και δεν ήταν ανθρωποκεντρική. Αντίθετα, ο ποιητής, βάζοντας τόσο ψηλά τον «πήχυ» στον άνθρωπο, κάνει να μοιάζει σχεδόν πιο εύκολη η πίστη σε έναν ή στον Θεό.

O ανθρωπισμός

Κατά κάποιον τρόπο, εκεί τοποθετείται ίσως και το κέντρο αυτής της εγνωσμένης ποίησης: σε έναν απέλπιδα σχεδόν ανθρωπισμό, στην αναζήτηση ενός ανθρώπου που δεν υπάρχει (ως προς τούτο ο ποιητής δεν τρέφει αυταπάτες, δίνει όμως τόπο σ’ ενός είδους προσδοκία), αλλά του οποίου προβάλλονται με (ουτοπική;) ενάργεια οι ιδανικές προδιαγραφές. Το ίδιο όπως – καταγγελτικά – προβάλλονται και οι μικρότητές του, οι κακίες του, οι εγωϊσμοί του, οι ματαιότητές του, όπως και οι ματαιώσεις του:

«Απολαύστε όσο είναι καιρός την κατανάλωση, την απληστία στις απρόσωπες οικονομίες της αγοράς, με μόνους ρυθμιστές ζωής την προσφορά, τη ζήτηση. Αυτορυθμίζεται η αγορά, η ζωή αυτορυθμίζεται, είπαν».

Κι αυτά όλα – και άλλα πολλά σχετικά – συμβαίνουν σαν κανείς να μην συλλογίζεται ότι

«Έρχεται η ώρα, η στιγμή, που κάποιος θα είναι ο τελευταίος άνθρωπος σε τούτον τον πλανήτη».

Η συγκεκριμένη βεβαιότητα ακολουθείται πάραυτα από μια (ρητορική μάλλον) «αναρώτηση»:

«αν είναι στη φύση του ανθρώπου να αφαιρεί ζωή ομοειδών, να τραυματίζει τον πλανήτη, σ’ένα σαρκίο να χωρά τα πάντα, ποιητές, αρένες, γκιλοτίνες, Άουσβιτς, έρωτες, δολοφονίες, θρησκείες, φονικές σταυροφορίες, πλουτισμό, ανέστιους, χαμέρπεια, αξιοπρέπεια, εγώ, ανυπαρξία, υποταγή και προδοσία».

Λοιπόν, τι; Ακόμη κι αν η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη, ακόμη κι αν υπάρχουν περισσότεροι από ένας τρόποι για να προσεγγίσει κανείς την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης που μοιάζει τόσο να τυραννεί στην ωριμότητά του τον ποιητή, θα ήταν λάθος αν κατέληγε κανείς στο συμπέρασμα ότι από το βιβλίο αυτό λείπουν οι προτάσεις και οι ασφαλιστικές δικλείδες.

stixis douatzis ochyra

Ο έρωτας και η αγάπη

Ή καλύτερα, η πρόταση (που δεν προβάλλεται ξεκάθαρα, αλλά που διατρέχει τις σελίδες του από την αρχή μέχρι το τέλος, τις περισσότερες φορές μ’ έναν ποιητικότατο και άρρητο τρόπο. Κι αυτή δεν είναι άλλη από τον έρωτα, την αγάπη. Ο ποιητής μπορεί να την διαλαλεί σε κάθε στιγμή, ακόμη και ανοίγοντας «τον σκελετό μιας εγκαταλειμμένης ομπρέλας» περπατώντας σ’ έναν «νέο δρόμο» που του δείχνει «το ολόγιομο φεγγάρι» και να ομολογεί:

«Προτιμώ...
Να σε κοιτάζω βαθιά στα μάτια, να στοχάζομαι, να ονειρεύομαι ευτυχισμένος,
παρά πετυχημένος να μετρώ ευρώ»

Επειδή οι λέξεις χρωματίζονται κι αυτές απ’ την αγάπη, γίνονται «πορφυρές στην αγκαλιά του έρωτα» και «φτάνουν στο ολόλευκο όταν κοπάσει η έκσταση»: οι λέξεις όπου «αγκαλιάζονται γλώσσα και βίωμα μέσα σε μία φράση».

Κι αν η εποχή μοιάζει να χάνει την ποιητική της μνήμη, κι αν η καθημερινότητα δείχνει να αναιρεί κάθε ποιητικότητα της ζωής, οι λέξεις δείχνουν μια παράδοξη εμμονή: Μια δοξαριά στον άνεμο η γραφή, μα μην ανησυχείς, φτάνει σε εκείνους που ζητούν προσκέφαλα ποιητικά κι έναν αθώο ύπνο.


Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναξιά περίστροφα» του Βαλάντη Μάστορα (κριτική) – Ποίηση σκληρή και αδιάλλακτη

«Η μοναξιά περίστροφα» του Βαλάντη Μάστορα (κριτική) – Ποίηση σκληρή και αδιάλλακτη

Για την ποιιητική συλλογή του Βαλάντη Μάστορα «Η μοναξιά περίστροφα» (εκδ. Ενύπνιο). 

Γράφει η Ευθυμία Γιώσα

Είναι ένας στίχος από τους Αποχρωματισμούς («Ομίχλη του μεσημεριού», 1959) του Λεοντάρη που με καταδιώκει και...

«Δυο απουσίες δρόμος» της Μαίρης Μπαϊρακτάρη (κριτική) – «ραντίζοντας τον κόσμο με λέξεις»

«Δυο απουσίες δρόμος» της Μαίρης Μπαϊρακτάρη (κριτική) – «ραντίζοντας τον κόσμο με λέξεις»

Για την ποιητική συλλογή της Μαίρης Μπαϊρακτάρη «Δύο απουσίες δρόμος» (εκδ. Μελάνι). Kεντρική εικόνα: © Martin Sanchez/Unsplash.

Γράφει ο Θεόδωρος Εσπίριτου

Η πρόσφατη ποιητική συλλογή της Μαίρης Μπαϊρακτάρη με τίτλο&n...

«Εικόνες ψυχής [Πρώτο πλάνο]» της Μαρίας Δάτσικα (κριτική) – Ποίηση για τον έρωτα και την απώλειά του

«Εικόνες ψυχής [Πρώτο πλάνο]» της Μαρίας Δάτσικα (κριτική) – Ποίηση για τον έρωτα και την απώλειά του

Για την ποιητική συλλογή της Μαρία Δάτσικα «Εικόνες ψυχής [ πρώτο πλάνο]» (εκδ. Ιωλκός). Kεντρική εικόνα: Henri Cartier-Bresson

Γράφει ο Γιώργος Δ. Αναγνώστου 

Η ποίηση της Μαρίας Δάτσικα είναι άλλοτε καταφατική, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ