Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Τζανετάκη «Μετά από μένα» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Andrew Wyeth «Αfternoon Flight».
Γράφει η Λίνα Φυτιλή
Στο βιβλίο του Γιάννη Τζανετάκη, Μετά από μένα που κυκλοφόρησε το 2023 από τις εκδόσεις Πόλις, τα θραύσματα της νοσταλγίας κυριαρχούν από το πρώτο μέχρι το τελευταίο ποίημα, με το γλυκόπικρο αίσθημα αποδοχής, μιας νεότητας που έχει περάσει.
Ο Γιάννης Τζανετάκης δε χρειάζεται συστάσεις στο κοινό της ποίησης – η αφαιρετική του διάθεση εστιάζει σε μια γραφή στέρεη και υποδόρια, κάποτε ειρωνική κι άλλοτε αισθαντική, ενώ συχνά εκπλήσσει τον αναγνώστη με τους στίχους του.
Οι μικρές ιστορίες που χτίζει ο Τζανετάκης πατούν γερά στους αρμούς του χρόνου, συνήθως με ένα αίσθημα οδυνηρής αναπόλησης, η οποία σημαδεύει το κέντρο κάθε συνηθισμένου βίου.
Οι μικρές ιστορίες που χτίζει πατούν γερά στους αρμούς του χρόνου, συνήθως με ένα αίσθημα οδυνηρής αναπόλησης, η οποία σημαδεύει το κέντρο κάθε συνηθισμένου βίου, βγάζοντας στην επιφάνεια όσα τον καθόρισαν.
Υποβλητικός ρυθμός
Στα ποιήματα αυτά διαπιστώνουμε έναν υποβλητικό ρυθμό, μια ενάργεια που αποδίδεται με κοφτές προτάσεις, καθώς διαδέχονται αβίαστα η μία την άλλη, εικόνες φτιαγμένες με θαυμαστή οικονομία, αποτυπώνοντας παραστατικά τις εσωτερικές αλλαγές και τις μεταπτώσεις του ποιητή.
«Φώτα της Βέργας
-της Άνω της αχνής-
έτσι καθώς σας βλέπω εκεί ψηλά
από την παραλία
ξέρω δεν είστε σπίτια
αμάξια
επιγραφές
ρεσό πάνω σε υπαίθρια τραπέζια
των πεθαμένων φίλων μου
είστε οι πικρές οι καύτρες
που απόψε οι ψυχούλες τους
μ΄ ένα Καρέλια στέκονται
απ΄ το βουνό που αγάπησαν
στον κόλπο κάτω
όπως παλιά
λιγάκι να ρεμβάσουν»
«Φώτα της Βέργας», σελ. 42
Η κυρίαρχη θεματική αυτής της συλλογής, είναι ο χρόνος σ΄ όλο του το μεγαλείο και σ΄ όλη του την απόγνωση, η νοσταλγία, η φύση αλλά και η απώλεια αγαπημένων προσώπων που σημάδεψε τον ποιητή, όπως ο πρόσφατος χαμός της αδερφής του. Ο Τζανετάκης στέκεται σαν ακριβής παρατηρητής των γεγονότων, δημιουργώντας κάθε τόσο, μια απροσδόκητη κορύφωση της έντασης, λες κι αναβιώνει προσωρινά, κάτι οριστικά χαμένο μέσα στη λυπημένη συντέλεση του πεπρωμένου.
«Μια μέρα θα συναντηθούμε
παιδάκια πάλι
πλάι στη λεμονιά
το αύριο το χθες δεν θα μας νοιάζει
μ΄ εκείνη τη λαχτάρα
την παλιά
μες στο παιχνίδι θα ηχούν
τριγύρω
οι φωνούλες μας γλυκιές
«Φωτούλα Γιάννη»
και θα γελάμε
θα γελάμε
όλο χαρά
θα ναι άνοιξη
- για πάντα πια-
η αυλή θα λουλουδιάζει»
«Πλάι στη λεμονιά», σελ 58
Η λιτότητα των στίχων κυριαρχεί, τα μέσα της γλώσσας και της παρατήρησης χρησιμοποιούνται με ακρίβεια, καθώς το βλέμμα του Τζανετάκη εξετάζει εικόνες που περιγράφονται μ΄ ελλειπτικό, συνειδητό κι απολύτως, δεξιοτεχνικό τρόπο.
 |
|
Ο Γιάννης Τζανετάκης γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1956. Σπούδασε Πολιτικές και Οικονομικές Επιστήμες. Άρχισε να δημοσιογραφεί το 1988. Αρχισυντάκτης στο Αθηνόραμα, διευθυντής σύνταξης στο ΕΥ και έως τον Οκτώβριο του 2012 διευθυντής σύνταξης στο STATUS. Μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων από το 1993, έχει εκδώσει δέκα βιβλία ποίησης. Το βιβλίο του «Θαμπή πατίνα» (Εκδόσεις Πόλις, 2017) τιμήθηκε με το Βραβείο Ποίησης του «Αναγνώστη» 2018. Το 2002 κυκλοφόρησε στα σουηδικά μια επιλογή από το έργο του σε μετάφραση Γιαν Χένρικ Σβαν και Μαργαρίτας Μέλμπεργκ, με τίτλο Allt är väg (Όλα είναι δρόμος), στίχος του που το 1998 τιτλοφόρησε μια ταινία του Παντελή Βούλγαρη. Ποίησή του έχει επίσης μεταφραστεί σε αρκετές ευρωπαϊκές γλώσσες. |
Προσωπικό βίωμα
Σ΄ αυτή την ατμόσφαιρα βυθίζεται ο αναγνώστης αμαχητί, αντλώντας στοιχεία από το προσωπικό βίωμα του ποιητή, επιστρέφοντας μαζί του στο παρελθόν, μέσα από την αναδημιουργική αμεσότητα των ποιημάτων. Έτσι οι εικόνες της νιότης επανέρχονται μελαγχολικά, θυμίζοντας άνθη που ξεπετάγονται στην καρδιά του χειμώνα.
«Της πόλης μου παιδιά
αύριο όταν θα κάθεστε
ιδρωμένα
στου Αϊ Νικόλα τα σκαλιά
θέλω να ξέρετε
κι εγώ κάποτε υπήρξα
απ΄ τα στενά
ο ίδιος αέρας
στέγνωνε
το Ατθίς μου τα μαλλιά
και ψάχνοντας ανάσα
- άλλη από σας-
θα΄ μαι εκεί
εκεί
μετά από μένα»
«Θα΄μαι εκεί», σελ 46.
Ο Τζανετάκης προσπαθώντας να περισώσει ό, τι μπορεί από τον χρόνο, με διάθεση εξομολογητική, ανατρέχει συνειδητά σε συμβάντα που διευρύνουν την κατανόησή μας πάνω στις δυσπρόσιτες περιοχές της ανθρώπινης συνείδησης. Η ποιητική ματιά του οξύνει την ικανότητά μας να κατανοούμε τον κόσμο κι ενίοτε να τον επαναπροσδιορίζουμε.
Εύκολα ο αναγνώστης ταυτίζεται μ΄ αυτά τα ολιγόστιχα ποιήματα, ακριβώς επειδή η αισθητική τους πυκνότητα εκφράζει τον απτό κόσμο, μέσα από την προσωπική εμπειρία. Ο ποιητής μοιάζει σαν να επιδιώκει να επαναφέρει στο παρόν εκείνο το νεαρό παιδί που υπήρξε και κάποτε ενωνόταν με το περιβάλλον του.
Τοπία του παρελθόντος
Τα ποιήματα της συλλογής Μετά από μένα, απεικονίζουν τοπία του παρελθόντος, που το περίγραμμά τους αποτυπώνεται στις πιο κοφτερές και λεπτές εκφάνσεις της ανθρώπινης διαδρομής, καταλήγοντας εκεί όπου ο άνθρωπος παύει ν΄ ανήκει στον εαυτό του.
Τι είναι αυτό που μένει μετά από μας, αναρωτιέται με τον τρόπο του ο ποιητής, αναζητώντας την απάντηση στα βάθη της ύπαρξης, στη μνήμη, πίσω στον χρόνο- σε μια εποχή που η ανθρώπινη αποξένωση από τον εαυτό, τη φύση και την κοινωνία- μεγαλώνει.
Η βιωματική ποίησή του σ΄ αυτή την περίπτωση δρα καταλυτικά, διασώζοντας μια φευγαλέα εντύπωση από ό, τι ξεμακραίνει, σαν ένας γλυκόπικρος χαιρετισμός στο παρελθόν, σαν την παραζάλη της χαμένης ξεγνοιασιάς μέσα στο εφήμερο της ζωής.
＊ Η ΛΙΝΑ ΦΥΤΙΛΗ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Χρυσός κήπος. Άλτιν Μπαχτσεσί» (εκδ. Εστία).
