stefanakis_250

Του Γιώργου Χ. Θεοχάρη

Ποιήματα σε πλάγιο ξύλο

Κερδίζει η λογοτεχνία όταν εικαστικοί καλλιτέχνες αποφασίζουν να εκφραστούν με το Λόγο και κατορθώνουν να μεταφέρουν στο κείμενο τη συγκίνηση τόσο έντονα όσο και με το χρωστήρα. Ο χαράκτης Γιάννης Δ. Στεφανάκις με την πρώτη του εμφάνιση στην ποίηση αποδεικνύει πόσο πλεονεκτική είναι η ματιά του εικαστικού και ταυτόχρονα κεφαλαιοποιεί την πολύχρονη γόνιμη ενασχόλησή του με τη σύζευξη λογοτεχνίας και ζωγραφικής-χαρακτικής-γραφικών τεχνών, μέσα από τα περιοδικά που διακόνησε και τις συλλεκτικές εκδόσεις του. 

Η συλλογή ποιημάτων ΤΟ ΚΑΡΦΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ, με ένα χαρακτικό και τέσσερα σχέδια του ποιητή, είναι αφιερωμένη στη μάνα του, την Τρυγόνα, και αρμολογείται από τους θεματικούς άξονες: Λόγος - Χρόνος – Μνήμη – Έρωτας – Φθορά – Θάνατος, από τα σταθερά, δηλαδή, δομικά υλικά της ποίησης. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ενότητες: η πρώτη δίχως τίτλο, «Εικόνες περιπλάνησης» η δεύτερη.

stefanakisΤο εισαγωγικό ποίημα, με τίτλο «Θυμάμαι», έχει να κάνει με το ριζιμιό λιθάρι της μνήμης και αναφέρεται στον πατέρα του ποιητή, ο οποίος συγκινιόταν με το τραγούδι και σκιρτούσε για το όμορφο αλλά βιάστηκε να φύγει από τις ομορφιές του κόσμου. Βιαζόσουν / σαν σκιά που έφευγε / και εσύ ακολουθούσες, γράφει ο Στεφανάκις και σκέφτομαι πως στο τέλος αυτής της βιαστικής πορείας ο άνθρωπος, ως υλικό σώμα, θα προσπεράσει τη σκιά του και θα περάσει στην ανυπαρξία, όμως το ίχνος της πορείας του παραμένει ως σκιά μνήμης. Έρχεται στον νου μου μια εντύπωση από την ανάγνωση της «Στενογραφίας», του ποιητή Κώστα Μαυρουδή, χρόνια πριν, για εκείνον «που βλέπει τη σκιά ενώ το αντικείμενο πια δεν υπάρχει». Να η ευεργετική λειτουργία της μνήμης. Ένας δρόμος επίσκεψης των προσφιλών μας απόντων.

Ο Στεφανάκις αναπτύσσει την προβληματική του σχετικά με τα σκορπισμένα σαν τα σπυριά του ροδιού χρόνια της χαμοζωής, όταν το άτομο μένει χωρίς απόθεμα άλλου χρόνου, χωρίς άλλη δυνατότητα ύπαρξης, πνιγμένος στον ωκεανό χρόνου των άλλων που συνεχίζουν να υπάρχουν. Αναφέρεται στη μνήμη της παιδικής ηλικίας που αποθηκεύει την ανάμνηση των δυσκολιών της ζωής τυλιγμένη στο ασημόχαρτο της λαχτάρας για ζωή. Δείχνει ότι ο μόνος σίγουρος χρόνος μας είναι το παρελθόν μας, και συχνά πυκνά προσφεύγει στη Φύση. Ζητάει έλεος από τη Φύση κι ελπίζει να μαρτυρήσουν, να μνημονεύσουν, κάποτε, ότι υπήρξε, τα δέντρα, κάτω απ’ τη σκιά των οποίων μεγάλωσε. Να μαρτυρήσουν με τη σιωπή τους. Γιατί φτάνοντας προς το αναπότρεπτο τέλος συνειδητοποιούμε και αναπολούμε τη σοφία της σιωπής των αψύχων.

Και στο ποίημα «Κι όμως σε αγκάλιασα», το αφιερωμένο Της Μαργαρίτας (πρόκειται για την σύντροφο του ποιητή, ζωγράφο Μαργαρίτα Βασιλάκου), καταλαβαίνουμε ότι η τυραννία του χρόνου αντέχεται επειδή μας χαρίστηκε το δώρημα του έρωτα, που είναι η εικονοποίηση της δίψας του ανθρώπου για ζωή, η θέλησή του ν’ αντιπαλέψει τη φθορά.

Το ομότιτλο με τη συλλογή ποίημα (με αντιμετάθεση των άρθρων) είναι το ακόλουθο:

ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΟ ΚΑΡΦΙ

Αυτή η λάμπα που χάμω πεσμένη
μετράει τα γυαλιά της
και το πετρέλαιο παλιό λερώνει
το φθαρτό τσιμεντένιο πάτωμα
άντεξε – άκουσε πολλά
και είδε περισσότερα
Αυτή η λάμπα που στο φως της
μεγάλωναν οι σκιές κι εγώ φοβόμουν
που ζέσταινα τα χέρια μου
πριν το μολύβι πιάσω
πόνου κραυγή έβγαλε όταν
άφησε
του χρόνου το καρφί

Εδώ το καρφί του χρόνου με διπλή σημασία: ως στερεωτικό της ύπαρξης, με τις επισφάλειες που δημιουργεί η ποιότητα του κονιάματος της ζωής, αλλά και ως τυραννικό εργαλείο, καρφωμένο στην ψυχή των όντων. Όταν κλείνει ο κύκλος της χρηστικότητας, πα’ να πει όταν μειώνεται η αξία της ύπαρξής μας, όταν η ζωή εξηλεκτρίζεται, τότε ο ταπεινός τρόπος ζωής, η λάμπα του πετρελαίου, γίνεται, στην καλύτερη περίπτωση, διακοσμητικό αντικείμενο ή πετιέται στα σκουπίδια με το λαμπόγιαλο θρυμματισμένο.

Αλλά ο χρόνος, λέει ο Στεφανάκις, μπορεί ν’ ακινητοποιηθεί κάθε φορά που μπορούμε να κοιτάζουμε με μάτι που διακρίνει την αέναη ζωγραφική του σύμπαντός μας. Ο χρόνος, που σαρώνει την ύπαρξή μας κι αφήνει Μαύρο σαν μαύρο το πυκνό σκοτάδι της ανυπαρξίας. Σκέπτομαι πως μονάχα ένας ζωγράφος μπορεί να φτάσει, ως ποιητής, σε μια τέτοιας έντασης παρομοίωση και μεταφορά. Από την άλλη όμως οι μικροχαρές της ζωής είναι φάρμακο αισιοδοξίας, αφού, ακόμη και κοντά στη δύση του βίου, αρκεί να πιεις με τη ψυχή σου ένα κρασί για να νιώσεις μικρός θεός / και νικητής του χρόνου.

stefanakis1Ο Στεφανάκις προστρέχει διαρκώς στις αρχέγονες σταθερές της ζωής. Από μικρός μάζευα πέτρες / πέτρες σε σχήμα καρδιάς / μα και φωτιάς και τόξου, γράφει. Η πέτρα έχει υπομονή και διδάσκει καρτερικότητα και σταθερότητα στις απόψεις. Οι ασάλευτες πέτρες γνωρίζουν καλύτερα τον κόσμο / από τον Χόκινγκ, όμως ο ποιητής φοβάται πως δεν (θα) έχουν μέλλον, αφού ο σύγχρονος άνθρωπος οδήγησε τη ζωή σε τέτοια πολιτισμική αθλιότητα που την απομακρύνει από τα ριζιμιά της στηρίγματα.

Η νοσταλγία του Στεφανάκι για το αρχέγονο, το ριζιμιό, το παλιό, το απλό, το απέριττο, δεν έχει φολκλορικό χαρακτήρα ούτε εκπηγάζει από κανενός είδους πριμιτιβισμό, αντίθετα εκφράζει την αγωνία του για την αλλαγή του τρόπου ζωής, των ηθών, και για την εκποίηση των αξιών στις μέρες μας.

Στο ποίημα «Στο αλώνι», που αφιερώνεται στον ποιητή Κώστα Ριζάκη, ένα από τα πολλά ποιήματα αυτοαναφορικότητας, ένα παιδί μετράει τ’ άστρα, ανάσκελα στ’ αλώνι του χωριού του, μιαν εποχή αθωότητας, κι αυτή η μελέτη θα είναι η απαρχή της μαθητείας του στον φυσικό κόσμο, προκειμένου να γίνει ο κατοπινός εικαστικός καλλιτέχνης (αλλά κι ο ποιητής), αφού στο τέλος τα χέρια του / γέμισαν φως.

Στο ποίημα «Τραγούδι» ο Στεφανάκις αναφέρεται στην νομοτελειακή αλληλοεπιχώρηση που επισυμβαίνει στη ζωή και στη φύση και εκφράζεται πολλαπλασιαστικά και λυτρωτικά μόνο ως ποίηση και, κυρίως, ως ομογενο-ποίηση της πίκρας του καθενός μας.

Στο ακόλουθο ποίημα της πρώτης ενότητας συνομιλεί, μ’ έναν τρόπο, με τον Ανδρέα Εμπειρίκο:

Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

Κλείνω τα μάτια
Κρατώ το σχήμα των βουνών
και τη βουή του κόσμου
κρατώ τον ίσκιο της ελιάς
και την οργή τ’ ανέμου
πάνω στο κύμα
που έρχεται να σβήσει
σ’ άλλο κύμα
Τ’ ανοίγω πάλι
κι άλλαξε
η μνήμη των πραγμάτων

Ο Εμπειρίκος στο ποίημά του «Διάφανες αυλαίες» γράφει: Είναι τα βλέφαρά μου διάφανες αυλαίες / όταν τ’ ανοίγω βλέπω εμπρός μου ό,τι κι αν τύχει / όταν τα κλείνω βλέπω εμπρός μου ό,τι ποθώ.

Σ’ αυτή την πρώτη ενότητα εντάσσεται και το ποίημα «Σαν πετραμύγδαλο» του οποίου οι στίχοι: Θέλω όπως το πετραμύγδαλο / να σπάσω τη λέξη / να μιλήσω απλά, εκτός από το Σεφερικό βάθος τους, εισάγουν στην επόμενη ενότητα του βιβλίου, στην οποία κυριαρχεί η προβληματική για τη λειτουργία του Λόγου στην ανθρώπινη δημιουργία.

Κοίλο καινό χαρακτηρίζει τη Λέξη ο ποιητής και ο παιδεμός του με τα υλικά της γλώσσας και της γραφής αποτυπώνεται ανάγλυφα στο ακόλουθο ποίημα:

ΨΑΧΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΛΕΞΗ

Τα ποιήματα δεν γράφονται με λέξεις
κι αν γράφονται
πού στ’ αλήθεια νά ‘βρεις
εκείνη τη γαμημένη τη λέξη
μαχαιριά
τη λέξη χάδι
στο τέλος της γραφής
Εδώ καλά καλά δεν είμαι σίγουρος
αν οι ζωγραφιές γίνονται με χρώματα

Ακόμη, στη δεύτερη ενότητα, διαβάζουμε ποιήματα για τη μοναξιά του δημιουργού αλλά και για τη μοναξιά του ευαίσθητου ανθρώπου μέσα στη μιζέρια και την απανθρωπία της μεγαλούπολης. Μια οικολογική διάθεση είναι προφανής σε ποιήματα όπως το «Πορτοκάλι» και «Ελλάδα», ενώ στο τελευταίο ποίημα του βιβλίου η μέρα-ζωή σαν εραστής-χρόνος χάνεται μέσα στη νύχτα-θάνατο κι η λάμψη της ύπαρξης σβήνει μες στο σκοτάδι της ανυπαρξίας. Ας δούμε το κείμενο:

ΕΝΑ

Η μέρα πολύβουος ποταμός
σαν εραστής
χάθηκε μες στη νύκτα
και καθετί χρώμα και φως
στο μαύρο γίναν ένα

Κλείνοντας αυτή την ανάγνωση θα έλεγα για τους εικαστικούς που βηματίζουν στην ποίηση ότι, εξαιρώντας την περίπτωση του Νίκου Εγγονόπουλου η καλλιτεχνική υπόσταση του οποίου συνίσταται ισοδύναμα στη ζωγραφική και στην ποίηση, η εμφάνιση του Γιάννη Δ. Στεφανάκι στη λογοτεχνία, με την πρώτη του ποιητική συλλογή, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, περισσότερο κι από του Γιάννη Τσαρούχη ή του Γιώργου Μαυροΐδη, και μου δημιούργησε ίδιας έντασης συγκίνηση μ’ εκείνη που ένιωσα διαβάζοντας τα πρώτα ποιήματα του Νίκου Χουλιαρά.

Γιώργος Χ. Θεοχάρης

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η ποιητική συλλογή του Αντώνη Φωστιέρη «Θάνατος ο Δεύτερος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θάνατος ο Δεύτ...

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση «Θυρίδα 1821», της Σοφίας Διονυσοπούλου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό. 

Της Τιτίκας Δημητρούλια

«Στην ποίηση οι στίχοι είναι σφαίρες», διαβάζαμε στην προηγούμενη ποιητική σύνθεση της Σοφίας Διονυσοπούλου, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ