dixos-gotis

Του Γιώργου Βέη

«Η ποίηση είναι ένα όπλο απ' την ανάποδη ∙ ζωογονεί ό, τι πετυχαίνει».

Γιώργος Βαρθαλίτης, Ο καθρέφτης της Ηρωδιάδος

Είναι το πέμπτο ποιητικό βιβλίο του. Προηγήθηκαν τα εξής: Όρθρου βαθέος (1988), Φυσική ιστορία (1991), Κρυμμένη εικόνα (1999) και η βραβευμένη από το περιοδικό «Διαβάζω» Χρονογραφία (2007). Πάντα από τις εκδόσεις «στιγμή».

Όπως έχω ήδη επισημάνει (βλ. «Βιβλιοθήκη», εφ. «Ελευθεροτυπία», 18 Σεπτεμβρίου 2009) από την πρώτη του εμφάνιση στο πεδίο των απαιτητικών κειμενικών εφαρμογών έως σήμερα, ο στίχος του Γιώργου Γώτη επιμένει να αποτυπώνει τις διακυμάνσεις, τις ευρύτερες ανακατατάξεις και τις συναφείς ρήξεις, οι οποίες παρατηρούνται στην εξέλιξη των σχέσεων Εγώ – Εκείνο. Δεν ενδίδει στους ισχυρούς πειρασμούς της επιφανειακής παράθεσης δεδομένων, στους οποίους υποκύπτουν οι πολλοί, επαληθεύοντας έτσι τις εκτιμήσεις όλων εκείνων, οι οποίοι διέγνωσαν εγκαίρως την ικανότητά του να αποδελτιώνει με νηφαλιότητα μοιραία πάθη και οριακές ανυψώσεις – φωτίσεις του καθημαγμένου προσώπου της καθημερινότητας. Πιθανότατα η ιατρική του παιδεία να έχει παίξει αποφασιστικό ρόλο στην πολύπτυχη, πάντως ακριβοδίκαιη μελέτη της παθογένειας του χρόνου, της αλληγορίας των γενέθλιων τόπων, της μυθολογίας των ερώτων, της μεταφυσικής του ονείρου, της αβελτηρίας του υποκειμένου να επανεκτιμήσει τον άλλον, και όχι μόνον. Πρόκειται για μια μη προβλέψιμη γραφή, η οποία σαφώς έχει ασκηθεί να παρακολουθεί με ιδιαίτερη άνεση τόσο τις αποφασιστικές εμπειρίες του σώματος, όσο και τις καίριες επινοήσεις του εποπτικού ποιητικού νου. Συγκρατώ ότι ο Γιώργος Γώτης, χωρίς να παύει να ενδιαφέρεται ενεργά για την ειδικότερη αναγνωστική πρόσληψη, διατηρεί συστηματικά σε υψηλά επίπεδα την ποιότητα «του παιχνιδιού του σημαίνοντος».

Από το ποίημα, το οποίο έδωσε τον τίτλο στην κρινόμενη σήμερα συλλογή, συνάγεται εξ όνυχος η ειδικότερη πρόθεση της γραφής, το πάγιο λεκτικό ήθος, οι υποβλητικοί τρόποι ανάπτυξης του πρωταρχικού σχεδίου, ο εντοπισμός και η περαιτέρω αβίαστη διερμηνεία της κρίσιμης λεπτομέρειας, η διεξοδική αξιοποίηση του ζοφερού ή μη φορτίου της καθημερινότητας, η εμμονή στην ακριβολογία της κεκραμένης σήμανσης και βεβαίως η αφομοιωμένη εικονοφιλική παράδοση της δημιουργικής μας γραφής. Οι σεφερικοί απόηχοι είναι ευδιάκριτοι, ενώ ο συγχρωτισμός με τα τοπία του Τάσου Λειβαδίτη ή τους ένδον λειμώνες της Κικής Δημουλά υποδηλώνουν ασφαλώς αγχιστείες, ενσωματωμένες επιρροές στον κυρίως ποιητικό κορμό και πρόσφορες εκλεκτικές στάσεις. Εδώ επίσης ακούγεται καθαρά και η διδαχή του βιβλικού Εκκλησιαστή. Ως μια καλώς συγκερασμένη παραλλαγή του θέματος της αυταπάτης και της ματαιότητας των ματαιοτήτων, οι οποίες είθισται να κατατρύχουν το ανθρώπινο είδος από την αρχή του σχηματισμού του, το «Δίχως χάρτη» έρχεται να μας υποδείξει απαντοχή και σθένος κατά την οριστική πτώση. Αυτό το στοιχείο του ηρωικού στωικισμού φρονώ ότι διακρίνει τα περισσότερα ποιήματα του βιβλίου. Παραθέτω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής αυτούσιο το εν λόγω ποίημα: «Περνά ο καιρός και της μικρής ζωής η ιστορία / χώρα γίνεται. Δικό της χάρτη αποκτά / που μεγαλώνει διαρκώς μέχρι να την σκεπάσει. / Την ταξιδεύουμε μόνοι. / Μέσα της επικάθονται των ημερών οι πεδιάδες. / Των εποχών σμιλεύουν το ανάγλυφο / ένα κομμάτι μόνο / γίνεται μέρος της αφής μας. / Χρόνων προσχώσεις μας αλλάζουν. / Και περιμένουμε να φτάσει ο γεωγράφος / κρατώντας το αποτύπωμα απ’ τον δικό μας χάρτη». (Βλ. σ. 36). Αρκεί να παραβάλει κανείς τα ανωτέρω με τις ανάλογες εκφορές από προηγούμενες καταθέσεις για να αντιληφθεί τη διαχρονική εμμονή στη συνέπεια του ομιλήματος. Εννοώ τα εξής: «τότε η σκοτεινιά των ημερών θα γίνει / του κρεβατιού μας ο χρυσός / στο στρογγυλό τραγούδι μου / θα κάνει η ζωή σου κύκλους. / Για να μας βγάλει στον αφρό / μια αναγκαία παραμόρφωση απαλή / όπως παίρνει ο βράχος / από το κύμα σχήμα» «Της άνοιξης και ο Απρίλιος που έχει / το εξ ακανθών, πλεγμένο / με της κάθε μέρας / τα σαρκοβόρα θελκτικά φυτά. / Με την ελπίδα σε φρικτήν ερημίαν / και το πολύ αργά και κάτι. / Ένα μαγιάτικο και ένα ακάνθινο στεφάνι / με τη μεταξωτή λευκή κορδέλα του μαζί δεμένα / μεταμορφώνονται μες στην εφήμερη ευτυχία μας / και εναλλάσσονται. / Μας επισκέπτεται ο χρόνος και διατάζει / αλλαγές ενώ εμείς αντιστεκόμαστε / να τον περιφρονούμε επιμένουμε» και το οκτάστιχο «Δρόμοι που παίρνουμε μαζί / στο κάθε μας ταξίδι / για να μπορούνε διαρκώς / πίσω να μας γυρίζουν / να κατοικήσουμε ξανά / τις ίδιες πάντα λέξεις / που είναι η πατρίδα μας / η αληθινά δική μας» (βλ. Χρονογραφία, σσ. 10, 30 και 48 αντιστοίχως).

imagesΤο συνήθως χειμαζόμενο ποιητικό υποκείμενο καταβάλλει και σήμερα κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε να περάσει από τον απτό κόσμο της εξ αντικειμένου πραγματικότητας στην ανέκκλητη ανυπαρξία με το κεφάλι ψηλά, ει δυνατόν ψυχικά αλώβητο. Έστω εν προκειμένω τα εξής ενδεικτικά από το μέσον του βιβλίου: «...ανερχόμενη γνώση να γίνει η πτώση / στο άγνωστο χόρτο μιας πλαγιάς / στο χώμα μιας πλατείας όπου / ανεμόσκαλες πλασματικές προσφέρουν / τα φανταστικά τους σκαλοπάτια / για να αποκτά μέχρι τα έγκατα η κάθοδος βηματισμό / κι από παντού να λαχταρούν χωρίς ανάσα / γνώριμοι θεατές ωχροί, που κάποτε ερωτεύτηκαν / και δίπλα μας περπάτησαν, φόρο τιμής να ρίχνουν / το τελευταίο της ανάμνησης κέρμα τους / στης ζωής μας το τρύπιο καπέλο». ( βλ. «Ανεμόσκαλα», σ. 32 επ.). Η παρηγορία των προσωδιακών στίχων, όπως φέρ΄ ειπείν ουσιώνεται στο δεύτερο, στο ένατο και στο εικοστό έκτο κομμάτι της συλλογής, με τίτλο «Οι χτίστες», «Στον Άγιο» και «Ομόκεντροι» αντιστοίχως, φαίνεται εν τέλει να συνιστά ένα είδος υποθήκης εις εαυτόν, υπερασπιζόμενη με το ανάλογο τακτ την καλλιέργεια ενός σαφώς επαναμαγευμένου ποιητικού ιδιώματος. (Βλ. σσ. 12, 26 και 53). Η καλλιέργεια αυτού ακριβώς του φωνήματος καθιστά το βίο άξιο λόγου. Οι συγκυρίες είναι βεβαίως κατά κανόνα εναντιωματικές. Η μετανεωτερική συνθήκη συνήθως εξανδραποδίζει το ποιητικό εγώ. Παρά ταύτα ο Γιώργος Γώτης δείχνει σταθερά προς το δρόμο που «χαράζεται ξεχωριστός, νέα πορεία / σκιά διαβαίνεις σε καθρέφτη αδειανή / των λόγων τη χάρη». (Βλ. «Η ζυγαριά», σ. 52). Το πινδαρικό σκιάς όναρ μπορεί τουλάχιστον να φθέγγεται /γράφει /άδει ακόμη την τόλμη. Ίσως από την άποψη αυτή να επαληθεύεται πλήρως κι εδώ η προοπτική του Ρενέ Σαρ, ήτοι: «Nous n’ avons qu’ une resource avec la mort, / faire de l’ art avant qu’ elle». *

Γιώργος Βέης

* αποδίδω πρόχειρα: «Μόνο έτσι αντιμετωπίζουμε το θάνατο, / προτού μας προλάβει, να κάνουμε τέχνη».


Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ