panta vrexei sto kefali tou skylou

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη
για να μη μας καταστρέψει η αλήθεια». Φρίντριχ Νίτσε

Πρόδηλη ανθρωπολογική απόκλιση, σύμμετρη διάχυση βιωματικής και επινοημένης ουσίας, συνειδητή ελλειπτικότητα όπου δει, παροχή απροσδόκητων συνειρμών: ξαναδιαβάζω, ακούω, κατατάσσω τόσο ευκρινείς κλίμακες δράματος, όσο κι εκδιπλώσεις στοχασμών. Αντιγράφω κατά λέξη τα εξής:

«Ἀκόμα κι ἄν φτάσεις ἀργά φορώντας τό κεφάλι τοῦ λαγοῦ καί κρατώντας δυό φλιτζάνια τσαγιοῦ στά χέρια ἤ τή γνωστή χάλκινη τρομπέτα σου. Ἀκόμα κι ἄν πλατσουρίζουμε μέ τίς κίτρινες γαλότσες στά νερά τῆς παλίρροιας, ἐνῶ δίπλα καλπάζουν κοπαδιαστά Κένταυροι κι ἐλάφια. Ἀκόμα κι ἄν κοιμηθοῦμε ἀπόψε στό πάτωμα τσαλακώνοντας τίς φτεροῦγες μας, ἀκόμα κι ἄν δέν κρατήσουμε αἰχμαλώτους ὥς τό πρωί πού τό ἀποξηραμένο στόν κῆπο μας κλαδί θ’ ἀνθίσει πάλι. Ἀκόμα κι ἄν ἔρθεις. Ἀκόμα κι ἄν ἔρθεις τώρα κάτω ἀπ’ τόν ἴσκιο τοῦ φάρου καί μοῦ πεῖς ὄχι ξανά, ἀκόμα καί τότε ἐγώ, ὥς τό τέλος τοῦ κόσμου γιά σένα θά καίγομαι».

Πρόκειται για το επιλογικό πεζόμορφο, πλην όμως ασφαλέστατο ρυθμικά ποίημα της ως άνω συλλογής. Φέρει τον πολύσημο τίτλο «Θυσία», προβάλλοντας, εκτός των άλλων, την εξαιρετικά γόνιμη σχέση, η οποία συνδέει τον ποιητή με το επιβλητικό αισθητικό μόρφωμα της γνωστής κινηματογραφικής πρότασης του Αντρέι Ταρκόφσκι. Φρονώ ότι συνιστά αντιπροσωπευτικό δείγμα τόσο του κατάλληλα επεξεργασμένου ύφους του παρόντος λεκτικού εγχειρήματος, όσο και του πολύπτυχου συγκινησιακού υλικού.

...συνιστά αντιπροσωπευτικό δείγμα τόσο του κατάλληλα επεξεργασμένου ύφους του παρόντος λεκτικού εγχειρήματος, όσο και του πολύπτυχου συγκινησιακού υλικού.

Η άρθρωση του λόγου παραπέμπει ευθέως στην κίνηση εκκρεμούς. Η νύξη, ο στοχασμός, το πόρισμα άγεται από το αμιγώς συμβολικό δεδομένο στη σφαίρα του απτού. Η κίνηση παραμένει σταθερή. Το δίπολο απόλαυση / απώλεια έλκει κατά αποκλειστικότητα το σύνολο των αναφορών και αυτοαναφορών. Συγκρατώ ότι στους αντίποδες του έντονου μανιχαϊσμού που επιμένει να διαχωρίζει κατά τρόπο κάθετο τις κατηγορίες του δημιουργικού λόγου, η πρόταση του Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου συμβάλλει κι αυτή από την πλευρά της στη φίλια, εννοείται, αναθεώρηση μέτρων και σταθμών, ούτως ώστε να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο οι διαφοροποιήσεις των λογοτεχνικών έργων. Κοντολογίς, το τελικό αισθητικό αποτέλεσμα μαρτυρεί εμπράκτως την πολύπειρη κειμενική ευστροφία του Δημήτρη Αγγελή.

O «εν δυνάμει άνθρωπος», αυτό «το άγραφο ποίημα της ύπαρξής του», όπως τον αποκαλεί ο Ρόμπερτ Μούζιλ, γνωρίζουμε ότι θα επιζητεί διακαώς την αυτοπραγμάτωσή του. Υφίσταται βεβαίως κι επιβιώνει μέσα στο παρατεταμένο όνειρο της σταδιακής ή ραγδαίας μεταμόρφωσής του ο «εν δυνάμει άνθρωπος», σε ων. Κι είναι το ζείδωρο ποιητικό ρήμα, όπως συμβαίνει φέρ’ ειπείν εδώ, ενισχυμένο, συν τοις άλλοις, με όλον τον αξιωματικό δυναμισμό του μεταφορικού τροπισμού, που μπορεί και ξέρει πώς να μεταγγίζει, πώς να μετουσιώνει από το πεδίο του φαντασιακού στο χωροχρόνο του υποκειμένου, στο προσδιορισμένο βήμα του εγώ εν ολίγοις, τους παλμούς, τους κραδασμούς, τις τριβές, τις ήττες, τους κλυδωνισμούς, αλλά και τις όποιες ανορθώσεις του ίδιου του είναι. Εννοείται στην πληρότητά του.

Ο ηθικός κόσμος, ο λεγόμενος πραγματικός κόσμος «ό,τι είναι το πλέον αδύνατον» κατά τον Ζακ Λακάν και η (ιδιαζόντως νοήμων, ομιλητική) πανίδα επιβεβαιώνουν συν-υπάρξεις, συν-ταυτίσεις, συναντιλήψεις εν τέλει.

Φρονώ ότι οι ομολογουμένως ενδελεχείς διασκελισμοί του νοήματος στο Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου συμβάλλουν αποφασιστικά στην καθόλα επιτυχή διαχείριση του παλλόμενου σημασιολογικού φορτίου. Η δε εμφανής συνπαρουσία του σκύλου ή και άλλων διακριτών στελεχών του ζωικού βασιλείου πιστοποιεί την ασίγαστη ανάγκη της γλώσσας και δη της ποιητικής να αποφανθεί εν είδει. Ο ηθικός κόσμος, ο λεγόμενος πραγματικός κόσμος «ό,τι είναι το πλέον αδύνατον» κατά τον Ζακ Λακάν και η (ιδιαζόντως νοήμων, ομιλητική) πανίδα επιβεβαιώνουν συν-υπάρξεις, συν-ταυτίσεις, συναντιλήψεις εν τέλει. Συνιστούν όρια γνωστικού βάθρου κι όχι ευκαιριακές αντιστίξεις. Δεν υφίσταται επομένως η ποίηση για την ποίηση αλλά, ει δυνατόν, για το όλον.

Άλλο ενδεικτικό παράδειγμα είναι και το εξής, όπως το αποσπώ κατά λέξη από το ποίημα με τίτλο «Παρίσι – Αθήνα» στη σελ. 11:

«Ὅλη τή νύχτα τά μαλλιά σου πάνω στό μαξιλάρι δεν
μ’ ἄφηναν νά κοιμηθῶ
Μέσα τους κρυβόταν μιά ὁλόκληρη χώρα
ἕνας μόνιμος βόμβος ἠχοῦσε ἀπ’ τό φτερούγισμα
χιλιάδων κολιμπρί

Κι ἄναβαν σάν σπίρτα τά κίτρινα ὄνειρα πού βλέπουν
οἱ πεταλοῦδες τῆς Ρόδου τόν Σεπτέμβριο.

Κοντά στόν φεγγίτη τοῦ λαιμοῦ ἔπινε μέ θόρυβο νερό
ἕνας πορτοκαλής σκύλος, τό κυπαρίσσι
παραδίπλα ἀναβόσβηνε».

Δεν πρόκειται περί αντικανονιστικών δομών ή εναντιωματικών μηχανισμών σκέψης. Η ποιητική γραφή επείγεται εδώ να αποσπάσει από τα λείψανα της καθημερινότητας ό,τι αρμόζει, προκειμένου να αναπαραχθεί, ει δυνατόν, ένα καθόλα λειτουργικό ενταύθα και νυν. Η συλλογή εστιάζεται εμφανώς και στα αίτια και στα αιτιατά της αναπόφευκτης οδύνης του βίου: ό,τι φαίνεται πως μάλλον στέργει, πως μάλλον εμπιστεύεται κάτι το μείζον μέσα στην παραφορά του ο έρωτας, κατά βάση εκείνο ακριβώς ελλείπει. Το στοιχείο της ψευδαίσθησης, το οποίο, ως γνωστόν, συνέχει καταστατικά τη ζωή, προσεγγίζεται με ρηματική συνέπεια.

polis aggelis panta vrexei sto kefali tou skylouΤα εγγενή συναισθήματα με τη σειρά τους, ενώ φαίνεται ότι υπαγορεύουν το σύνολο των ποιημάτων, επιδιώκουν να καλύπτονται, ενίοτε να συνωστίζονται στο περιθώριο των στροφών, να σιγούν μάλιστα την κατάλληλη στιγμή. Οι εννοιολογικές αλληλουχίες, οι παραγωγικές στιχικές διαδράσεις, το ενεργό πλέγμα των δοκίμων συναρμογών υποστηρίζουν συνειδητά, στο πλαίσιο πάντα των απαιτητικών κειμενικών εμπεδώσεων, την εκτέλεση του καθήκοντος της ριζικής απόφανσης. Στο βαθμό δε που «η ζωή είναι η εμμονή να ολοκληρώσει κανείς μια ανάμνηση» (“vivre c’ est s’ obstiner à achever un souvenir”), όπως διακήρυξε ο Ρενέ Σαρ, τότε η ποιητική πράξη δεν είναι τίποτε άλλο παρά η συντονισμένη προσπάθεια για την ανέκκλητη ακύρωση της πείσμονος λήθης.

Σχολιάζοντας παλαιότερα στο περιοδικό «Τα Ποιητικά» (τχ. 42, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2021) το ποίημα με τίτλο «Χθες», που είχε προηγηθεί αυτοτελώς ως αυτοέκδοση και απαντά τώρα στη σελ. 16 του παρόντος, τόνιζα, μεταξύ άλλων, ότι η επαρκώς συγκερασμένη ηχητική του συγκρότηση συνιστά μια καθόλα συναρπαστική περίληψη διαβήματος, αμιγώς οντολογικής υφής, για τη βαθύτερη, την ανεπούλωτη, την απροκάλυπτη εν τέλει ερημία του εγώ. Όπως ανιχνεύεται διαχρονικά. Με αφετηρία το άλγος του προσώπου, η ποιητική γλώσσα, συνειδητά αποκαθαρμένη, δικαιώνει τα σημαινόμενα. Μάλιστα, με ιδιάζουσα πιστότητα. Ο εγνωσμένης επάρκειας, άξια πολυβραβευμένος αυτός ποιητής εξακολουθεί να αποτυπώνει με υποδειγματική οικονομία των εκφραστικών του μέσων ό,τι έχει αποθησαυρίσει η κρίσιμη εμπειρία ως ακαταμάχητη σοφία του τραγικού. Εξ ου και η τεκμηριωμένη αυθεντικότητα του τελικού, ομολογουμένως λειτουργικού αντιλήμματος.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων Σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Απόσπασμα από το βιβλίο

ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΗΡΕΜΑ ΜΙΛΩ

«Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος πολλῶν χωρισμῶν πού θά πεῖ
ἀγαπήθηκα.
Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος πολλῶν προσευχῶν πού θά πεῖ
κατάμονος ἔζησα
χρόνια.
Ἀκούω νά περνοῦν ἔξω ἀπ’ τό δάσος φορτηγά
ἀναρωτιέμαι πῶς ἄντεξα
νά μέ πατᾶτε.
Σβῆσε τό φῶς
καί μή φοβᾶσαι.
Ἕνας ἄνθρωπος
εἶμαι».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Κλειώ στον Παρνασσό» του Χάρη Ψαρρά (ποίηση) – Προσωπικό εργαστήρι δημιουργικής ποιητικής γραφής

«Η Κλειώ στον Παρνασσό» του Χάρη Ψαρρά (ποίηση) – Προσωπικό εργαστήρι δημιουργικής ποιητικής γραφής

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Ψαρρά «Η Κλειώ στον Παρνασσό» (εκδ. Πατάκη). Εικόνα: «Μνημοσύνη», (1875-1881), Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι.

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Τον Χάρη Ψαρρά είχαμε...

«Μηλιώνας: Παρόντες και φαντάσματα» του Γιώργου Δελιόπουλου (ποίηση) – Ποιητική αναπαράσταση του Ελληνικού Εμφυλίου

«Μηλιώνας: Παρόντες και φαντάσματα» του Γιώργου Δελιόπουλου (ποίηση) – Ποιητική αναπαράσταση του Ελληνικού Εμφυλίου

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Δελιόπουλου «Μηλιώνας: Παρόντες και φαντάσματα» (Κάπα Εκδοτική). Εικόνα: Από την ταινία «Ο θίασος» (1975) του Θόδωρου Αγγελόπουλου. 

Γράφει ο Μάκης Καραγιάννης

Ενώ η πεζογραφία, μετά την...

«Θα σε δω ξανά στο άδοξο τέλος» του Σταύρου Σταυρόπουλου (κριτική)  – Πού τελειώνει ο άνθρωπος, πού αρχίζει το έργο

«Θα σε δω ξανά στο άδοξο τέλος» του Σταύρου Σταυρόπουλου (κριτική) – Πού τελειώνει ο άνθρωπος, πού αρχίζει το έργο

Για την ποιητική συλλογή του Σταύρου Σταυρόπουλου «Θα σε δω ξανά στο άδοξο τέλος» (εκδ. Σμίλη). Εικόνα: Ο πίνακας του Ρενέ Μαγκρίτ «Η αναπαραγωγή απαγορεύεται». 

Γράφει η Βαρβάρα Ρούσσου 

Ο Σταύρος Σταυρόπουλος, όταν το 202...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πίνακας» του Ερνέστο Καμπαγιέρο στο θέατρο Ψυρρή – Το παιχνίδι του διπλού

«Ο πίνακας» του Ερνέστο Καμπαγιέρο στο θέατρο Ψυρρή – Το παιχνίδι του διπλού

Για την παράσταση «Ο πίνακας» του Ernesto Caballero στο θέατρο Ψυρρή, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Πανάδη, «θέτει με τη σειρά του στον πυρήνα της δράσης τον περιβόητο πίνακα Las Meninas (1656) που φιλοτέχνησε τέσσερα χρόνια προτού πεθάνει ο μεγάλος Ισπανός ζωγράφος Diego Velázquez».

Γράφ...

Βιβλιοφαγίες #7: Μπούκερ και δημοπρασίες, εκλογές και βιβλία, γυναίκες στο κοινό

Βιβλιοφαγίες #7: Μπούκερ και δημοπρασίες, εκλογές και βιβλία, γυναίκες στο κοινό

Ειδήσεις και ειδησάρια από τον χώρο του βιβλίου, σχόλια, τάσεις και συρμοί και, πού και πού, κάποιες σκέψεις... βιβλιοφαγικές.

Γράφει ο Βιβλιοφάγος

Μάικ και Κώστας

Η εβδομάδα που ξεκίνησε με τον καημό του Μπούκερ έκλεισε με αυτ...

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ [Tim Marshall] «Παιχνίδι σκιών – Η πρώτη πράξη του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» (μτφρ. Σπύρος Κατσούλας, πρόλογος Ηλίας Μαγκλίνης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ [Tim Marshall] «Παιχνίδι σκιών – Η πρώτη πράξη του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» (μτφρ. Σπύρος Κατσούλας, πρόλογος Ηλίας Μαγκλίνης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστό...

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φελισιτέ ντε Ζανλίς [Félicité de Genlis] «Η γυναίκα συγγραφέας» (μτφρ. Διονύσης Γιαννάτος, εισαγωγή – επιμέλεια – επίμετρο: Μαρία Σπυριδοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Ροές.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας που ξεχωρίσαμε από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Ανάμεσά τους, κάποια βραβευμένα, κάποια παλαιότερα, που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια λογοτεχνικά ντεμπούτα. 

...

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ