panta vrexei sto kefali tou skylou

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη
για να μη μας καταστρέψει η αλήθεια». Φρίντριχ Νίτσε

Πρόδηλη ανθρωπολογική απόκλιση, σύμμετρη διάχυση βιωματικής και επινοημένης ουσίας, συνειδητή ελλειπτικότητα όπου δει, παροχή απροσδόκητων συνειρμών: ξαναδιαβάζω, ακούω, κατατάσσω τόσο ευκρινείς κλίμακες δράματος, όσο κι εκδιπλώσεις στοχασμών. Αντιγράφω κατά λέξη τα εξής:

«Ἀκόμα κι ἄν φτάσεις ἀργά φορώντας τό κεφάλι τοῦ λαγοῦ καί κρατώντας δυό φλιτζάνια τσαγιοῦ στά χέρια ἤ τή γνωστή χάλκινη τρομπέτα σου. Ἀκόμα κι ἄν πλατσουρίζουμε μέ τίς κίτρινες γαλότσες στά νερά τῆς παλίρροιας, ἐνῶ δίπλα καλπάζουν κοπαδιαστά Κένταυροι κι ἐλάφια. Ἀκόμα κι ἄν κοιμηθοῦμε ἀπόψε στό πάτωμα τσαλακώνοντας τίς φτεροῦγες μας, ἀκόμα κι ἄν δέν κρατήσουμε αἰχμαλώτους ὥς τό πρωί πού τό ἀποξηραμένο στόν κῆπο μας κλαδί θ’ ἀνθίσει πάλι. Ἀκόμα κι ἄν ἔρθεις. Ἀκόμα κι ἄν ἔρθεις τώρα κάτω ἀπ’ τόν ἴσκιο τοῦ φάρου καί μοῦ πεῖς ὄχι ξανά, ἀκόμα καί τότε ἐγώ, ὥς τό τέλος τοῦ κόσμου γιά σένα θά καίγομαι».

Πρόκειται για το επιλογικό πεζόμορφο, πλην όμως ασφαλέστατο ρυθμικά ποίημα της ως άνω συλλογής. Φέρει τον πολύσημο τίτλο «Θυσία», προβάλλοντας, εκτός των άλλων, την εξαιρετικά γόνιμη σχέση, η οποία συνδέει τον ποιητή με το επιβλητικό αισθητικό μόρφωμα της γνωστής κινηματογραφικής πρότασης του Αντρέι Ταρκόφσκι. Φρονώ ότι συνιστά αντιπροσωπευτικό δείγμα τόσο του κατάλληλα επεξεργασμένου ύφους του παρόντος λεκτικού εγχειρήματος, όσο και του πολύπτυχου συγκινησιακού υλικού.

...συνιστά αντιπροσωπευτικό δείγμα τόσο του κατάλληλα επεξεργασμένου ύφους του παρόντος λεκτικού εγχειρήματος, όσο και του πολύπτυχου συγκινησιακού υλικού.

Η άρθρωση του λόγου παραπέμπει ευθέως στην κίνηση εκκρεμούς. Η νύξη, ο στοχασμός, το πόρισμα άγεται από το αμιγώς συμβολικό δεδομένο στη σφαίρα του απτού. Η κίνηση παραμένει σταθερή. Το δίπολο απόλαυση / απώλεια έλκει κατά αποκλειστικότητα το σύνολο των αναφορών και αυτοαναφορών. Συγκρατώ ότι στους αντίποδες του έντονου μανιχαϊσμού που επιμένει να διαχωρίζει κατά τρόπο κάθετο τις κατηγορίες του δημιουργικού λόγου, η πρόταση του Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου συμβάλλει κι αυτή από την πλευρά της στη φίλια, εννοείται, αναθεώρηση μέτρων και σταθμών, ούτως ώστε να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο οι διαφοροποιήσεις των λογοτεχνικών έργων. Κοντολογίς, το τελικό αισθητικό αποτέλεσμα μαρτυρεί εμπράκτως την πολύπειρη κειμενική ευστροφία του Δημήτρη Αγγελή.

O «εν δυνάμει άνθρωπος», αυτό «το άγραφο ποίημα της ύπαρξής του», όπως τον αποκαλεί ο Ρόμπερτ Μούζιλ, γνωρίζουμε ότι θα επιζητεί διακαώς την αυτοπραγμάτωσή του. Υφίσταται βεβαίως κι επιβιώνει μέσα στο παρατεταμένο όνειρο της σταδιακής ή ραγδαίας μεταμόρφωσής του ο «εν δυνάμει άνθρωπος», σε ων. Κι είναι το ζείδωρο ποιητικό ρήμα, όπως συμβαίνει φέρ’ ειπείν εδώ, ενισχυμένο, συν τοις άλλοις, με όλον τον αξιωματικό δυναμισμό του μεταφορικού τροπισμού, που μπορεί και ξέρει πώς να μεταγγίζει, πώς να μετουσιώνει από το πεδίο του φαντασιακού στο χωροχρόνο του υποκειμένου, στο προσδιορισμένο βήμα του εγώ εν ολίγοις, τους παλμούς, τους κραδασμούς, τις τριβές, τις ήττες, τους κλυδωνισμούς, αλλά και τις όποιες ανορθώσεις του ίδιου του είναι. Εννοείται στην πληρότητά του.

Ο ηθικός κόσμος, ο λεγόμενος πραγματικός κόσμος «ό,τι είναι το πλέον αδύνατον» κατά τον Ζακ Λακάν και η (ιδιαζόντως νοήμων, ομιλητική) πανίδα επιβεβαιώνουν συν-υπάρξεις, συν-ταυτίσεις, συναντιλήψεις εν τέλει.

Φρονώ ότι οι ομολογουμένως ενδελεχείς διασκελισμοί του νοήματος στο Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου συμβάλλουν αποφασιστικά στην καθόλα επιτυχή διαχείριση του παλλόμενου σημασιολογικού φορτίου. Η δε εμφανής συνπαρουσία του σκύλου ή και άλλων διακριτών στελεχών του ζωικού βασιλείου πιστοποιεί την ασίγαστη ανάγκη της γλώσσας και δη της ποιητικής να αποφανθεί εν είδει. Ο ηθικός κόσμος, ο λεγόμενος πραγματικός κόσμος «ό,τι είναι το πλέον αδύνατον» κατά τον Ζακ Λακάν και η (ιδιαζόντως νοήμων, ομιλητική) πανίδα επιβεβαιώνουν συν-υπάρξεις, συν-ταυτίσεις, συναντιλήψεις εν τέλει. Συνιστούν όρια γνωστικού βάθρου κι όχι ευκαιριακές αντιστίξεις. Δεν υφίσταται επομένως η ποίηση για την ποίηση αλλά, ει δυνατόν, για το όλον.

Άλλο ενδεικτικό παράδειγμα είναι και το εξής, όπως το αποσπώ κατά λέξη από το ποίημα με τίτλο «Παρίσι – Αθήνα» στη σελ. 11:

«Ὅλη τή νύχτα τά μαλλιά σου πάνω στό μαξιλάρι δεν
μ’ ἄφηναν νά κοιμηθῶ
Μέσα τους κρυβόταν μιά ὁλόκληρη χώρα
ἕνας μόνιμος βόμβος ἠχοῦσε ἀπ’ τό φτερούγισμα
χιλιάδων κολιμπρί

Κι ἄναβαν σάν σπίρτα τά κίτρινα ὄνειρα πού βλέπουν
οἱ πεταλοῦδες τῆς Ρόδου τόν Σεπτέμβριο.

Κοντά στόν φεγγίτη τοῦ λαιμοῦ ἔπινε μέ θόρυβο νερό
ἕνας πορτοκαλής σκύλος, τό κυπαρίσσι
παραδίπλα ἀναβόσβηνε».

Δεν πρόκειται περί αντικανονιστικών δομών ή εναντιωματικών μηχανισμών σκέψης. Η ποιητική γραφή επείγεται εδώ να αποσπάσει από τα λείψανα της καθημερινότητας ό,τι αρμόζει, προκειμένου να αναπαραχθεί, ει δυνατόν, ένα καθόλα λειτουργικό ενταύθα και νυν. Η συλλογή εστιάζεται εμφανώς και στα αίτια και στα αιτιατά της αναπόφευκτης οδύνης του βίου: ό,τι φαίνεται πως μάλλον στέργει, πως μάλλον εμπιστεύεται κάτι το μείζον μέσα στην παραφορά του ο έρωτας, κατά βάση εκείνο ακριβώς ελλείπει. Το στοιχείο της ψευδαίσθησης, το οποίο, ως γνωστόν, συνέχει καταστατικά τη ζωή, προσεγγίζεται με ρηματική συνέπεια.

polis aggelis panta vrexei sto kefali tou skylouΤα εγγενή συναισθήματα με τη σειρά τους, ενώ φαίνεται ότι υπαγορεύουν το σύνολο των ποιημάτων, επιδιώκουν να καλύπτονται, ενίοτε να συνωστίζονται στο περιθώριο των στροφών, να σιγούν μάλιστα την κατάλληλη στιγμή. Οι εννοιολογικές αλληλουχίες, οι παραγωγικές στιχικές διαδράσεις, το ενεργό πλέγμα των δοκίμων συναρμογών υποστηρίζουν συνειδητά, στο πλαίσιο πάντα των απαιτητικών κειμενικών εμπεδώσεων, την εκτέλεση του καθήκοντος της ριζικής απόφανσης. Στο βαθμό δε που «η ζωή είναι η εμμονή να ολοκληρώσει κανείς μια ανάμνηση» (“vivre c’ est s’ obstiner à achever un souvenir”), όπως διακήρυξε ο Ρενέ Σαρ, τότε η ποιητική πράξη δεν είναι τίποτε άλλο παρά η συντονισμένη προσπάθεια για την ανέκκλητη ακύρωση της πείσμονος λήθης.

Σχολιάζοντας παλαιότερα στο περιοδικό «Τα Ποιητικά» (τχ. 42, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2021) το ποίημα με τίτλο «Χθες», που είχε προηγηθεί αυτοτελώς ως αυτοέκδοση και απαντά τώρα στη σελ. 16 του παρόντος, τόνιζα, μεταξύ άλλων, ότι η επαρκώς συγκερασμένη ηχητική του συγκρότηση συνιστά μια καθόλα συναρπαστική περίληψη διαβήματος, αμιγώς οντολογικής υφής, για τη βαθύτερη, την ανεπούλωτη, την απροκάλυπτη εν τέλει ερημία του εγώ. Όπως ανιχνεύεται διαχρονικά. Με αφετηρία το άλγος του προσώπου, η ποιητική γλώσσα, συνειδητά αποκαθαρμένη, δικαιώνει τα σημαινόμενα. Μάλιστα, με ιδιάζουσα πιστότητα. Ο εγνωσμένης επάρκειας, άξια πολυβραβευμένος αυτός ποιητής εξακολουθεί να αποτυπώνει με υποδειγματική οικονομία των εκφραστικών του μέσων ό,τι έχει αποθησαυρίσει η κρίσιμη εμπειρία ως ακαταμάχητη σοφία του τραγικού. Εξ ου και η τεκμηριωμένη αυθεντικότητα του τελικού, ομολογουμένως λειτουργικού αντιλήμματος.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων Σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Απόσπασμα από το βιβλίο

ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΗΡΕΜΑ ΜΙΛΩ

«Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος πολλῶν χωρισμῶν πού θά πεῖ
ἀγαπήθηκα.
Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος πολλῶν προσευχῶν πού θά πεῖ
κατάμονος ἔζησα
χρόνια.
Ἀκούω νά περνοῦν ἔξω ἀπ’ τό δάσος φορτηγά
ἀναρωτιέμαι πῶς ἄντεξα
νά μέ πατᾶτε.
Σβῆσε τό φῶς
καί μή φοβᾶσαι.
Ἕνας ἄνθρωπος
εἶμαι».

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

Για το βιβλίο με σύντομα κείμενα για την ποίηση του Θανάση Χατζόπουλου «Η στάση του πελαργού – Μικροδοκίμια» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Πλάνο απο την ταινία «Το μετέωρο βήμα του πελαργού» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. .

Του Γιώργου Βέη

...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ