«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

Οι εκδόσεις Αντίποδες προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία για μια δημιουργική επίσκεψη σε αισθητικά και θεματικά τοπία στο πλαίσιο των ποικίλων εκφάνσεων της νεώτερης παγκόσμιας πολιτισμικής παραγωγής, όπως αναγνωρίζουμε στο ανθολόγιο επιλεγμένων ποιημάτων του σπουδαίου Άγγλου ποιητή Γουίσταν Χιου Ώντεν (Wystan Hugh Auden, Γιορκ 1907-Βιέννη 1973), με τη συνδρομή που παρέχει η μετάφραση του Ερρίκου Σοφρά σε διάλογο δημιουργικής συγχρονίας με τη γλωσσική μορφή του πρωτοτύπου.

Καταρχάς έχουμε (και στην προκειμένη περίπτωση) το αυτονόητο, δηλαδή τη διαχρονική αξία του έργου του Ώντεν ως κορυφαίου ποιητή της γενιάς του («Γενιά του Ώντεν» ή «Γενιά του ’30» / «The Thirties poets») που προσδιόρισε τη λογοτεχνική και γενικότερα πολιτισμική δημιουργία του 20ού αιώνα, και όπως αναγνωρίζεται σήμερα κατά παραβίαση των συνθηκών συγχρονίας που αφορούν αυτό το έργο.

Με αυτή την προϋπόθεση, θα μπορούσαμε ενδεχομένως να παρακάμψουμε συγκεκριμένα χωροχρονικά δεδομένα που ορίζουν τη φυσική παρουσία του Ώντεν, αν και θα ήταν χρήσιμα για τη γενικότερη πληροφόρησή μας, όπως είναι η οικογένεια στο Γιορκ και οι σπουδές Αγγλικής Φιλολογίας στην Οξφόρδη, το πλούσιο φορτίο γνώσεων και εμπειριών, η επαφή με την έντονα πολιτισμική (και όχι μόνον) ατμόσφαιρα στο Βερολίνο του μεσοπολέμου και η συμμετοχή του ως οδηγού ασθενοφόρου του Δημοκρατικού Στρατού στον Ισπανικό Εμφύλιο, τα ταξίδια στην Κίνα και στην Ισλανδία, η εγκατάσταση στη Νέα Υόρκη, οι χειμώνες στο Μανχάταν και στο Μπρούκλιν και τα καλοκαίρια στο νησί Ίσκια στην Ιταλία και στο χωριό Κίρχστεττεν κοντά στη Βιέννη, σχέσεις ζωής και συνεργασίας με τον συγγραφέα Κρίστοφερ Ίσεργουντ και τον ποιητή Τσέστερ Κάλμαν, ακόμα: ο Μπρεχτ, ο Ίγκορ Στραβίνσκι, ο Μπέντζαμιν Μπρίττεν, ο Χανς Βέρνερ Χέντσε, ο Τ. Σ. Έλιοτ, ο Γιόζεφ Μπρόντσκι.

Ο σύγχρονος αναγνώστης, ακόμα και αν δεν διαθέτει εξειδικευμένη πληροφόρηση, πάντως παρακολουθεί συστηματικά όσα αναδεικνύει η ροή του γενικού πολιτισμικού χρόνου, έχει μια καλή ευκαιρία να εκτιμήσει την άνεση, με την οποία ο Ώντεν συνεχίζει να ανταποκρίνεται σε θεματικές και κυρίως αισθητικές αναζητήσεις της σύγχρονης δημιουργικής προσέγγισης.

Με ή χωρίς αυτά τα δεδομένα (μεταξύ ποικίλων άλλων ομοειδών λεπτομερειών) ο σύγχρονος αναγνώστης, ακόμα και αν δεν διαθέτει εξειδικευμένη πληροφόρηση, πάντως παρακολουθεί συστηματικά όσα αναδεικνύει η ροή του γενικού πολιτισμικού χρόνου, έχει μια καλή ευκαιρία να εκτιμήσει την άνεση, με την οποία ο Ώντεν συνεχίζει να ανταποκρίνεται σε θεματικές και κυρίως αισθητικές αναζητήσεις της σύγχρονης δημιουργικής προσέγγισης.

Το υλικό στην ανά χείρας έκδοση αντιστοιχεί στην (έστω) επιλεκτική σύνθεση ενός διακεκριμένου κειμενικού σύμπαντος με επιμέρους αυτοτελείς αλλά πάντως νοηματικά συγγενείς περιοχές που αναλογούν σε ποιήματα προερχόμενα από συλλογές-οδοδείκτες της δημιουργικής διαδρομής του Ώντεν. Έχουμε λοιπόν:

Από τη συλλογή Κοίτα, ξένε! (1936), τα ποιήματα «Σ’ αυτό το νησί», «Who ’s Who»,
από τη συλλογή Μια άλλη φορά (1940), τα ποιήματα «Οι Βρυξέλλες το χειμώνα», «Ρεμπώ», «Νανούρισμα», «Musée des Beaux Arts», «Βγήκα να περπατήσω ένα βράδυ», «Τι ’ν’ αυτό που το λένε αγάπη;», «Πένθιμο μπλουζ», «Επίγραμμα σ’ έναν τύραννο», «Προσφυγικό μπλουζ», «Στη μνήμη του Γ. Μπ. Γέητς», «1η Σεπτεμβρίου»,
από τη συλλογή Όλοι οι στίχοι (1945), το ποίημα «Αν γινότανε να σου το πω»,
από τη συλλογή Νώνες (1951), το ποίημα «Η πτώση της Ρώμης»,
από τη συλλογή Η ασπίδα του Αχιλλέα (1951), το ομότιτλο ποίημα,
από τη συλλογή Τιμή στην Κλειώ (1960), τα ποιήματα «Αυτός που πιο πολύ αγαπάει», «Δε θα υπάρξει ειρήνη»,
και από τη συλλογή Σ’ ευχαριστώ, ομίχλη (μεταθανάτια έκδοση 1974, με ποιήματα του 1972 και 1973), το ποίημα «Ευχαριστήριο».

Κατά την οργάνωση του υλικού της έκδοσης προηγούνται τα ποιήματα στη μετάφραση του Ερρίκου Σοφρά και έπονται τα πρωτότυπα κείμενα του Ώντεν. Με τον τρόπο αυτόν εξασφαλίζεται και η συγκριτική πρόσληψη ως μέρος μιας ολοκληρωμένης όσο και γοητευτικής διαδικασίας που αντιστοιχεί στη δημιουργική ανάγνωση.

Καθώς ακολουθούμε σημασιολογικές και αισθητικές ατραπούς κατά την ελεύθερη περιήγησή μας μέσα στο σύμπαν αυτό, εντοπίζουμε πολύμορφη, πολυδιάστατη, συχνά αποκλίνουσα από την κοινή αντίληψη διαχείριση εννοιών με γενικό ενδιαφέρον και γενική εφαρμογή, όπως είναι η ανθρώπινη ύπαρξη, η ζωή και ο θάνατος, ο εσωτερικός άνθρωπος μέσα στο φυσικό περιβάλλον, ο εσωτερικός άνθρωπος και η βιωματική πρόσληψη της τέχνης, η ψυχή και το σώμα, η αγάπη, ο έρως και η διαπροσωπική επικοινωνία, η πίστη και η απιστία, η ελπίδα και η νεότης, ο πόνος, το πάθος, ο χρόνος και ο χώρος, ιδιωτικός βίος και δημόσιος κόσμος, ανησυχία, φόβος, οργή, μίσος.

Ακόμα: η κοινωνική διαστρωμάτωση, ο αστικός ιστός και η κοινωνική δομή, η δημοκρατία και η απολυταρχία, η δικαιοσύνη και η αδικία, ο καθημερινός βίος και η σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας, πολιτική και εξουσία, η Ιστορία ως ατομική, κοινωνική, πολιτική, συλλογική ευθύνη, ο εσωτερικός άνθρωπος απέναντι στην άσκηση της πολιτικής, άνοδος και πτώση του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου, άνοδος και πτώση των καθεστώτων εξουσίας – αίτια και αφορμές.

Προκειμένου να οργανώσει το περιεχόμενο αυτού του εσωτερικού ανθρώπου ο Ώντεν αξιοποιεί προϊόντα διαδικασιών που αφορούν τη βιωματική υποδοχή της αντικειμενικής πραγματικότητας.

Αυτά τα δεδομένα προσδιορίζουν το περιεχόμενο ενός εσωτερικού ανθρώπου με βαρύ βιωματικό φορτίο, ο οποίος μεταφέροντας ένα εξίσου βαρύ κοινωνικό προσωπείο διασχίζει το κειμενικό (σε επιλεκτικές έστω διαστάσεις) σύμπαν επιδεικνύοντας χαρακτήρα σαρκαστικό, τολμηρό, ανατρεπτικό, με έμφαση στην ανεξαρτησία της σκέψης, στο συναίσθημα και στη φαντασία, συχνά προκλητικό απέναντι στα ισχύοντα κατά την κοινή κοινωνική και πολιτική αντίληψη ιδιαιτέρως ως προς τη σύνθεση των αντιθέτων.

Προκειμένου να οργανώσει το περιεχόμενο αυτού του εσωτερικού ανθρώπου ο Ώντεν αξιοποιεί προϊόντα διαδικασιών που αφορούν τη βιωματική υποδοχή της αντικειμενικής πραγματικότητας. Από αυτή την υποδοχή κατάγεται η δομή μιας εντυπωσιακής πινακοθήκης γραμματικών εικόνων που αποτυπώνουν εσωτερικά τοπία με ιδιαίτερη ένταση και ποικίλη θεματική, σύμφωνα με την οπτική και την εστίαση ενδιαφέροντος του Ώντεν.

Κυριαρχούν αυτοπροσωπογραφίες που αποδίδουν πολύμορφες παραλλαγές ενός πρώτου/αυτοαναφορικού προσώπου, με το παραστατικό και το συνακόλουθο σημασιολογικό ισοδύναμο. Τα στοιχεία αυτά προσδιορίζουν το πλαίσιο για την ανθρώπινη παρουσία, όπου εντοπίζουμε περαιτέρω ποικίλα πορτρέτα ή/και πολυπρόσωπες συνθέσεις: μορφές με σαφήνεια ή με ασάφεια φύλου, σώματα με τη σκιά τους, μορφές-φορείς διαπροσωπικών, κοινωνικών, ιστορικών, πολιτικών, πολιτισμικών πληροφοριών.

Παράλληλα, εντοπίζουμε προσωπεία του χρόνου, π.χ. χρόνος αήττητος και χρόνος σιωπηλός, καθώς και παραστάσεις θανάτου, π.χ. ο θάνατος ως το άλλο πρόσωπο της ζωής, ως δίπτυχο συνύπαρξης ζώντων και νεκρών αλλά και ως μοναχικός δρόμος των νεκρών, ως προσωποποίηση της σιωπής και της απουσίας, ως ακύρωση του χρόνου και ως διακοπή της επικοινωνίας, ως αναίρεση της σχέσης του δημιουργού με το έργο, ως αφανισμός του σώματος και ως αφανισμός της φύσης, ως «θυσία και σπονδή», ως απαθής τάφος και ως τάφος παιδιού, ως πτώση παιδιού «απ’ τον αιθέρα», ως το δέντρο («ο γερο-ίταμος») που φυτρώνει στο κοιμητήρι του χωριού.

Όλα αυτά διεκπεραιώνει, μεταφερόμενος στα καθ’ ημάς από τη μετάφραση του Ερρίκου Σοφρά, λόγος βιωματικός, στοχαστικός και αφοριστικός, συνδηλωτικός και παραβολικός, πλήρης πάθους αλλά και βαθειάς, ενίοτε πικρής τρυφερότητας, πρωτίστως και κυρίως παραστατικός, με ιδιαίτερο ρυθμό που προσδιορίζει και τη ροή της αφηγηματικότητας, επίσης ενισχυμένος με την αμεσότητα της προφορικής, συχνά εξωδιηγητικής συμπεριφοράς του Ώντεν.

Καθώς ανιχνεύουμε λεπτομέρειες που προσδιορίζουν τη σύνθεση γραμματικών εικόνων, εντοπίζουμε την ποιότητα του φαινομένου της μεταφοράς επί της ουσίας, παρακάμπτοντας το σημασιολογικό περιβάλλον τους. Π.χ.:

«το σύννεφο αυτό/ Που διαβαίνει στον καθρέφτη του λιμανιού», «Καραδοκεί απ’ τη σκιά ο Χρόνος/ Και ξεροβήχει στο κάθε μας φιλί», «Σπάει πλεχτούς χορούς ο Χρόνος», «Του λογικού του οι πλατείες αδειανές,/ Σιωπή χιμούσε στα προάστια», «Οι θάλασσες του ελέους κλεισμένες/ Μέσα στο βλέμμα, παγωμένες», «Οσμή/ Θανάτου απερίγραπτη χτυπά».

Σε άμεση συνάρτηση προς τη μεταφορά, εντοπίζουμε και ευρηματικά δείγματα μεταγλωσσικότητας, αφενός στη διάσταση της αξιοποίησης γλωσσικών στοιχείων ως υλικού σύνθεσης ποιημάτων ανεξάρτητα από την κοινή χρήση της γλώσσας ως εργαλείου για τη διατύπωση και διεκπεραίωση πληροφοριών, και αφετέρου στη διάσταση της αυτοαναφορικότητας της λογοτεχνικής γραφής. Π.χ.:

«Σα φορτηγό,/ Με σημασία φορτωμένη, πάει μια φράση», «Τα λόγια ενός νεκρού/ Αλλοιώνονται μέσα στα σπλάχνα των ζωντανών», καθώς και: «Η ποίηση ήταν του αυτιού ειδική ασθένεια/ […] κόλαση μοιάζει/ Της παιδικής ζωής», «Οι γλώσσες που θρηνούσαν/ Έκρυψαν το θάνατο του ποιητή από τα ποιήματά του».

Σε ομόλογο κλίμα εντοπίζουμε και την αφοριστική διατύπωση. Π.χ.:

«Πώς κατακαίουν των γνωστικών παιδιών/ Την ξέχωρη ομορφιά, κι ο τάφος/ Δείχνει πως το παιδί είν’ εφήμερο», «Ω, μη σε ξεγελάσει ο Χρόνος,/ Κανείς το Χρόνο δε νικά», «Να η ραγισματιά στην κούπα:/ Ο δρόμος των νεκρών αρχίζει εκεί», «Μια ευλογία είναι η ζωή/ Μα εσύ ανήμπορος να τη δοξολογείς», «Πίστευα αιώνια την αγάπη. Μα ήταν λάθος», «Πρέπει να ζήσεις με τη γνώση σου», καθώς και ολόκληρα τα ποιήματα «Τι ’ν’ αυτό που το λένε αγάπη;», «Αν γινότανε να σου το πω» και «Αυτός που πιο πολύ αγαπάει».

Στην αισθητική του κειμενικού σύμπαντος του Ώντεν, με τα συγκεκριμένα ποιήματα ως παραδειγματική εφαρμογή, συμβάλλουν ποικίλοι συνδυασμοί ελεύθερων στίχων ενισχυμένοι με ποικίλες επίσης παρηχήσεις, σε συνθέσεις περισσότερο ή λιγότερο εκτενείς, όπου παρεμβαίνει η μορφή του σονέτου, όπως ισχύει π.χ. στα ποιήματα «Οι Βρυξέλλες το χειμώνα» και «Ρεμπώ», επίσης η μορφή δεκατετράστιχου οργανωμένου σε δύο ενότητες (με οκτώ και με έξι στίχους, αντιστοίχως), όπως φαίνεται στο ποίημα «Who ’s Who», καθώς και η μορφή του επιγράμματος σε μια «διευρυμένη» εκδοχή, όπως φαίνεται ακριβώς στο ποίημα «Επίγραμμα σ’ έναν τύραννο».

Περαιτέρω, έχει ενδιαφέρον να επιμείνουμε ιδιαιτέρως σε σημασιολογικά και υφολογικά δεδομένα, που εντοπίζονται σε ποιήματα, όπως: «Musée des Beaux Arts» όπου αναγνωρίζεται εικαστική όσο και συνδηλωτική αφήγηση ως προϊόν βιωματικής ανάγνωσης έργου τέχνης, «Στη μνήμη του Γ. Μπ. Γέητς» όπου αποδίδεται η σχέση ανάμεσα στη δημιουργία και στον θάνατο (η δημιουργία αγνοεί τον θάνατο ως αποκοπή από το αντικειμενικό, χωροχρονικό περιβάλλον, ο δημιουργός μετά θάνατον ταυτίζεται με το έργο, μάλλον εγκαθίσταται στο πεδίο κυριαρχίας του έργου και μεταλλάσσεται σε κτήμα της κοινωνίας των αποδεκτών μέσα από τη δημιουργική πρόσληψη του έργου), επίσης: «Αυτός που πιο πολύ αγαπάει» όπου αποδίδεται η αντίστιξη ανάμεσα στην απουσία ανταπόκρισης στο πλαίσιο διαπροσωπικών σχέσεων και στη βιωματική αντιπαράθεση του εσωτερικού ανθρώπου με το σύμπαν, κυρίως δε τα ποιήματα «Πένθιμο μπλουζ» και «Η ασπίδα του Αχιλλέα».

Ας θυμηθούμε με αυτή την ευκαιρία την κινηματογραφική ταινία «Τέσσερις γάμοι και μια κηδεία» του Mike Newell, όπου το ποίημα [«Πένθιμο μπλουζ»] διαβάζει ο Μάθιου (John Hannah) στην κηδεία του Γκάρεθ (Simon Callow), καθώς και τη μελοποίηση του ποιήματος από τον Μπέντζαμιν Μπρίττεν στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας του με τον Ώντεν.

Ειδικότερα, στο ποίημα «Πένθιμο μπλουζ» αποδίδεται με τον τρόπο της εικαστικής αφήγησης η πρόσληψη του θανάτου από τη βιωματική οπτική του εσωτερικού ανθρώπου σε συνάρτηση προς το αντικειμενικό περιβάλλον. Ας θυμηθούμε με αυτή την ευκαιρία την κινηματογραφική ταινία «Τέσσερις γάμοι και μια κηδεία» («Four Weddings and a Funeral», 1994) του Mike Newell, όπου το ποίημα διαβάζει ο Μάθιου (John Hannah) στην κηδεία του Γκάρεθ (Simon Callow), καθώς και τη μελοποίηση του ποιήματος από τον Μπέντζαμιν Μπρίττεν στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας του με τον Ώντεν. Εντυπωσιακό προϊόν αυτής της συνεργασίας αποτελεί και ο Ύμνος στην Αγία Καικιλία, προστάτιδα της μουσικής, όπου το κείμενο του Ώντεν «φαίνεται» να υπαγορεύει τον ρυθμό στη μουσική του Μπρίττεν.

Εξ άλλου, η σύνθεση του ποιήματος «Η ασπίδα του Αχιλλέα» (πρόκειται για τη νέα ασπίδα που η Θέτις παρήγγειλε στον Ήφαιστο σε αντικατάσταση εκείνης που είχε αφαιρέσει ο Έκτορας από τον νεκρό Πάτροκλο, στον οποίον ο Αχιλλέας είχε δώσει την πανοπλία του για να πολεμήσει) αποκαλύπτει διακειμενική αναφορά του Ώντεν στον Όμηρο και αντιπροσωπεύει σημασιολογική αντίστιξη στη ραψωδία Σ της Ιλιάδας με ποικίλες αναλογίες και κυρίως αποκλίσεις ως προς τις λεπτομέρειες σε ό,τι αφορά την εικονοποιΐα του Ομήρου και τις γραμματικές εικόνες του Ώντεν με μοτίβα από τον ατομικό και τον συλλογικό βίο ανθρώπων και θεών.

Επιπλέον, το ποίημα αυτό αποτελεί τεκμήριο της βαθειάς σχέσης του Ώντεν με τα κείμενα της αρχαίας ελληνικής (αλλά και της λατινικής) γραμματείας. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται π.χ. και το λιμπρέτο που συνέθεσε ο Ώντεν για την όπερα του Χανς Βέρνερ Χέντσε με τον τίτλο Οι Βασσαρίδες (The Bassarids), βασιζόμενο στην τραγωδία Βάκχαι του Ευριπίδη.

Ενώ την εξοικείωση του Ώντεν με τη λατινική γραμματεία δηλώνει π.χ. η επιλογή του τίτλου της ποιητικής συλλογής Νώνες (Nones). Ο επίμονος αναγνώστης των λεξικών (και όχι μόνον ο ειδικός φιλόλογος ή ιστορικός) γνωρίζει ότι πρόκειται για το όνομα των εννέα ημερών του μήνα μετά τις καλένδες (μετά δηλαδή την πρώτη ημέρα κάθε μήνα) σύμφωνα με το ρωμαϊκό ημερολόγιο. Στο ποίημα «Η πτώση της Ρώμης» που ανήκει στη συλλογή αυτή, αναγνωρίζεται η συνδηλωτική αντίστιξη ανόδου και πτώσης ανάμεσα στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και στα συστήματα εξουσίας της σύγχρονης εποχής.

Παράλληλα, η αναβάθμιση του τίτλου του ποιήματος σε τίτλο του προ οφθαλμών ανθολογίου κειμένων του Ώντεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί ως προληπτική δήλωση επιλεκτικής επισήμανσης λεπτομερειών, η οποία αντιστοιχεί στην επιλογή των ποιημάτων της έκδοσης, με τα κατά περίπτωση συνδηλωτικά ισοδύναμα.

Από τα παρακείμενα της έκδοσης, η εκτενής εισαγωγή του Ερρίκου Σοφρά ανοίγει διαύλους για την επίσκεψη στον δημιουργό και στο έργο. Εδώ εντοπίζουμε ποικίλες λεπτομέρειες βιογραφικού και εργογραφικού χαρακτήρα για τον Ώντεν, για τη λογοτεχνική και γενικότερα συγγραφική (θεατρικά έργα, δοκίμια) παραγωγή του (ιδιαίτερα σχόλια για το ύφος των ποιημάτων), καθώς και για την ευρύτερη κοινωνική δραστηριότητά του, για το λογοτεχνικό, καλλιτεχνικό, φιλοσοφικό, πολιτικό περιβάλλον, για την ιδιαίτερη σχέση του με τη μουσική, με την επιστήμη, με πολιτικές και θρησκευτικές ιδεολογίες, για τα χρόνια της Αμερικής και για την εκλογή του στην Έδρα Ποίησης στην Οξφόρδη, για τη σχέση του με την αρχαία ελληνική και τη λατινική γραμματεία, αλλά και με την ποίηση του Κ. Π. Καβάφη.

Το πρωτότυπο υλικό της έκδοσης συμπληρώνει πλούσιος πραγματολογικός υπομνηματισμός σε ιδιαίτερη εκτενή ενότητα, όπου αποθησαυρίζουμε πηγές έμπνευσης του Ώντεν για τη σύνθεση των ποιημάτων, χωροχρονικά δεδομένα, λεπτομέρειες για συνεργασίες του Ώντεν με τον Μπέντζαμιν Μπρίττεν και τον Χανς Βέρνερ Χέντσε, παραπομπή στον Ρίχαρντ Βάγκνερ, στοιχεία ιστορικών και πολιτικών συνθηκών (Ισπανικός Εμφύλιος, Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά και Πελοποννησιακός Πόλεμος, επίσης Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία), λεπτομέρειες από την ευρωπαϊκή πολιτισμική κληρονομιά (Φλαμανδική ζωγραφική 15ου-18ου αιώνα), επίσης ιδιαίτερη αναφορά στον Γιώργο Σεφέρη, στον Ζήσιμο Λορεντζάτο και στον Άγγελο Σικελιανό στο πλαίσιο συγκριτικών και αναλογικών συμφραζομένων, ενώ χρήσιμη είναι η (υπομνηστική) αναφορά στον όρο «έκφραση» που αποδίδει τη λεπτομερή περιγραφή μιας εικόνας, ειδικότερα την περιγραφή εικαστικού έργου τέχνης, όπως εντοπίζεται εν προκειμένω στα ποιήματα του Ώντεν και περαιτέρω, μεταξύ άλλων, και σε κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, όπως επιλέγει ο Ερρίκος Σοφράς (π.χ. Κ.Π. Καβάφης, Κωστής Παλαμάς, Κώστας Καρυωτάκης, Κώστας Ουράνης, Ζωή Καρέλλη, Μαρία Λαϊνά).

Η έκδοση ενισχύεται με ενδεικτικό φωτογραφικό υλικό σχετικό με φιλίες και συνεργασίες του Ώντεν.

Υπ’ αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές ότι η ανά χείρας έκδοση παρασύρει τον σύγχρονο αναγνώστη σε μια ελεύθερη περιήγηση και τον προτρέπει να αναζητήσει με διευρυμένο ενδιαφέρον στοιχεία ως προς τη διαχρονία ζητημάτων με ιδιαίτερη φόρτιση και με ποικίλο αντίκρισμα πολιτισμικό, κοινωνικό, ιστορικό και πολιτικό (όπως π.χ. επιτάσσει το εκτενές ποίημα «Προσφυγικό μπλουζ», καταργώντας τις χωροχρονικές συνθήκες που υπαγόρευσαν τη σύνθεσή του).

Ως εκ τούτου, ο σύγχρονος αναγνώστης έρχεται να συναντήσει τον δημιουργό Ώντεν ως τον εσωτερικό άνθρωπο που εκθέτει το κοινωνικό προσωπείο του, ενισχυμένο με το συναισθηματικό και ηθικό ισοδύναμο, κατά τη βιωματική όσο και κριτική αντιμετώπιση δεδομένων της αντικειμενικής πραγματικότητας στη διάσταση της ατομικής συγχρονίας. Στα ποιήματα της έκδοσης αναγνωρίζουμε την παραβίαση αυτής ακριβώς της ατομικής συγχρονίας προς την κατεύθυνση μιας διαχρονικής προοπτικής.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου. Τελευταίο της βιβλίο, η μελέτη «Ο δημιουργικός λόγος του Γιώργου Χειμωνά» (εκδ. Παρατηρητής).

Αποσπάσματα από την έκδοση

«Κόψτε τα τηλέφωνα, πάψτε τα ρολόγια,
Το πιάνο κλείστε, πνίξτε τύμπανα και λόγια,
Δώστε ένα κόκαλο στο σκύλο να ησυχάσει,
Ο θρήνος άρχισε, το φέρετρο ας περάσει.

[…]

Τα αστέρια δεν τα λαχταρώ, πάρτε τα, σβήστε
Τον ήλιο ρίξτε τον και το φεγγάρι κρύψτε
Αδειάστε τον ωκεανό, διώξτε τα δάση
Τίποτα πια καλό, ποτέ, δε θα χαράξει»

από το ποίημα «Πένθιμο μπλουζ»

❈ ❈ ❈ 

«Αν τ’ άστρα, δίχως ανταπόκριση από μας,
Όλο πάθος καίγονταν μεμιάς;
Αφού η αμοιβαία αγάπη δεν κρατάει,
Ας είμαι εγώ που πιο πολύ αγαπάει.

Των άστρων, συλλογιέμαι, είμαι θαυμαστής
Που αδιαφορούν για μένα ό,τι κι αν πεις,
Μα τώρα που τα βλέπω ένα ένα
Μέσα στη μέρα δε μου ’λειψε κανένα.

Αν τ’ άστρα έσβηναν σ’ έναν αφανισμό,
Θα μάθαινα να βλέπω ένα άδειο ουρανό,
Να νιώθω το υπέροχο απόλυτο σκοτάδι
Και να το συνηθίζω κάθε βράδυ»

από το ποίημα «Αυτός που πιο πολύ αγαπάει»