mpratsos

Για την ποιητική συλλογή του Άγη Μπράτσου «Επάμεροι» (εκδ. Κέδρος).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Επάμεροι του Άγη Μπράτσου αποτελείται από 147 χαϊκού. Παρατίθενται δύο ανά σελίδα χωρίς κάποια περαιτέρω διάρθρωση· στέκει το καθένα μόνο του.

«Μια συνείδηση
ένοχη, απόδειξη
πως έχεις καρδιά». (σ.41)

Το χαϊκού είναι ίσως η πιο σύντομη ποιητική φόρμα: 14 συλλαβές εν τω συνόλω, διαρθρωμένες σε τρίστιχα 5 και 7 και 5 συλλαβών, όπως τα γράφει ο Μπράτσος εν προκειμένω. Θα μπορούσαν να διαβαστούν σε μια ανάσα, και ένα μεγάλο τους προσόν έχει περιγραφεί καίρια από τον προσφάτως εκλιπόντα Γιώργο Μπρουνιά : «Σ’ αυτή τη στιγμιαία ποίηση, που πρέπει να είναι ακαριαία μαζί και διαρκής […] ένα γράμμα μόνο, με ή δίχως τόνο, μπορεί να φέρει όλη τη διαφορά» (από την «Εισαγωγή» του στην έκδοση 91 Ιαπωνικά ποιήματα συν 1, εκδ. Το Ροδακιό).

Τα χαϊκού του Μπράτσου όντως σεβάστηκαν ότι και ένα γράμμα μπορεί να κάνει τη διαφορά, έτσι λεπτοδουλεμένα όπως είναι. Άλλοτε με ύφος γνωμικού, άλλοτε απορίας, άλλοτε διαπίστωσης.

«Οι επιλογές
είναι στάση και βάθρο
στην υπόσταση». (σ.63)

«Κέρδος εις διπλούν
όσα δίνω ν’ αψηφούν
αν με συμφέρει». (σ.66)

Ή ακόμα και δικαιολογώντας στην κυριολεξία τη μετάφραση του όρου χαϊκού: αστείοι στίχοι.

«Γι’ αυτά που κρύβεις
ο φαλλός πάντα ορθός.
Ορθώς τα κρύβεις». (σ.30)

Κάνοντας μια απόπειρα χαρακτηρισμού της ποίησης του Μπράτσου, θα την ονομάζαμε ποίηση που διατρέχεται από ένα συνεσταλμένο ερωτισμό με αξιακό αντιφέγγισμα.

Προσπαθώντας να χαρτογραφήσουμε τις περιοχές που καλύπτουν, τούτα είναι είτε για την ερωτική επιθυμία, είτε για διάφορες έννοιες όπως ελευθερία, δικαιοσύνη, τάξη, πίστη, ζωή, ενσωματώνοντας παράλληλα φράσεις της αρχαιοελληνικής, κυρίως, γραμματείας, όπως εκθέτει επεξηγηματικά ο ίδιος ο ποιητής στο τέλος της συλλογής του: ο ίδιος ο τίτλος «Επάμεροι» (εφήμεροι) προέρχεται από τον Πίνδαρο. Κάνοντας μια απόπειρα χαρακτηρισμού της ποίησης του Μπράτσου, θα την ονομάζαμε ποίηση που διατρέχεται από ένα συνεσταλμένο ερωτισμό με αξιακό αντιφέγγισμα.

«Ατόφια ζωή
Η εμμονή σου να σπας
Τα προσωπεία». (σ.61)

Με δεδομένη τη ροπή της σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης στην άνευρη πεζολογία, ο φορμαλισμός είναι ένας τρόπος που μετέρχονται ορισμένοι ποιητές για να πάρουν αποστάσεις από την ευκολία στη γραφή. Δεν είναι λίγες όμως οι απόπειρες που ναυαγούν, όταν τα αποτελέσματα έχουν κάτι το «φτιαχτό» και μια οσμή ναφθαλίνης. Από αυτό τον σκόπελο ξεφεύγει ο Μπράτσος και μας παραδίδει χαϊκού με μια ζωντάνια και αμεσότητα, το καθένα σαν ένα ελκυστικό τουιτάρισμα (για να χρησιμοποιήσω ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης που ευνοεί τα βραχέα μηνύματα). Αν κάτι λείπει από την ποιητική συλλογή συνολικά, είναι λίγη περισσότερη τόλμη και βαθύτερο σκάψιμο στην εποχή, ένα μεγαλύτερο ερμηνευτικό άνοιγμα. Να μας φέρει στην επιφάνεια κάτι από το μέσα χώμα. Αυτό δεν θέλουμε από τους καλλιτέχνες; Είτε είναι σπάνια πετρώματα, θαμμένοι θησαυροί, ακόμα και σκουλήκια.

Αν κάτι λείπει από την ποιητική συλλογή συνολικά, είναι λίγη περισσότερη τόλμη και βαθύτερο σκάψιμο στην εποχή, ένα μεγαλύτερο ερμηνευτικό άνοιγμα. Να μας φέρει στην επιφάνεια κάτι από το μέσα χώμα.

Το στοίχημα της σημερινής ποίησης σε μια συγκεχυμένη εποχή με έντονη ανάγκη ερμηνείας, σε συνδυασμό με τη σπάνη του αναγνωστικού χρόνου όπως εντείνεται από την επέλαση της οθόνης, είναι ακριβώς η μικρή έκταση με όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ερμηνευτικό άνοιγμα. Πυκνός στίχος αλλά και μεγάλη δρασκελιά, ικανή να διατρέξει καίριες όψεις του επιστητού, «σπρώχνοντας» εκ των πραγμάτων σε πιο συνθετικές απόπειρες. Κάτι που ίσως αναζωογονήσει και τη συνάντηση της ποίησης με άλλες τέχνες, με το πώς αισθανόμαστε κι ερμηνεύουμε την πραγματικότητα.

kedros mpratsos haikouΔυο διευκρινήσεις ίσως είναι διαφωτιστικές σε αυτό το σημείο. Πρώτον, η απαίτηση για ερμηνευτικό άνοιγμα στην ποίηση δεν περιορίζεται στη διατύπωσή μονοσήμαντων θέσεων, ούτε παραγνωρίζεται ο ρόλος της σιωπής στο σμίλεμα των λέξεων (αρκεί η σιωπή να μην είναι ευκολία). Και η ίδια η σιωπή αποκτά ένταση, γιατί όχι αγωνία, αν όμως έχουν προηγουμένως αναλωθεί όλες οι δυνάμεις κάτι ν' αρθρωθεί, ή έστω να αναδειχθούν οι αντιφάσεις στην ανθρώπινη περιπέτεια και ο δρόμος για μια δικαίωση.

Δεύτερον, η απαίτηση για ένα συνθετικό εγχείρημα, δεν αναιρεί την αξία και τη λάμψη λεκτικών μονάδων σε ένα ποίημα. Εξάλλου δεν είναι και λίγες οι φορές που μια σύνθεση στερεώνει ή αναδεικνύει τέτοιες λεκτικές μονάδες. Εν τούτοις, δίνει την ευκαιρία για μια περαιτέρω αναψηλάφιση. Ας δούμε δύο χαϊκού του Μπράτσου:

«Μια μεστή ζωή
Κατάμεστη σημαίνει
Επιθυμία». (σ.12)

«Να το πρόβλημα
Και μην το αποφεύγεις:
Μονίμως θέλεις». (σ.25)

Τελική η επιθυμία είναι πρόβλημα, ή οδός για μια μεστή ζωή; Σίγουρα ο αναγνώστης μπορεί εδώ να συμπληρώσει όπως θέλει τον χώρο ανάμεσα στα δύο αυτά χαϊκού ώστε να τα συναρμόσει μεστά νοήματος και συγκίνησης, το ένα δίπλα στο άλλο. Έχει σημασία όμως και ο δημιουργός να παραθέσει έτσι τις ψηφίδες, ώστε ο αναγνώστης να παρακινηθεί για τη συναρμογή. Και εδώ βρίσκεται η γοητεία της σύνθεσης ως δημιουργικό σχεδίασμα, σε αντιδιαστολή με την απλή παράθεση ψηφίδων.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ