mpratsos

Για την ποιητική συλλογή του Άγη Μπράτσου «Επάμεροι» (εκδ. Κέδρος).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Επάμεροι του Άγη Μπράτσου αποτελείται από 147 χαϊκού. Παρατίθενται δύο ανά σελίδα χωρίς κάποια περαιτέρω διάρθρωση· στέκει το καθένα μόνο του.

«Μια συνείδηση
ένοχη, απόδειξη
πως έχεις καρδιά». (σ.41)

Το χαϊκού είναι ίσως η πιο σύντομη ποιητική φόρμα: 14 συλλαβές εν τω συνόλω, διαρθρωμένες σε τρίστιχα 5 και 7 και 5 συλλαβών, όπως τα γράφει ο Μπράτσος εν προκειμένω. Θα μπορούσαν να διαβαστούν σε μια ανάσα, και ένα μεγάλο τους προσόν έχει περιγραφεί καίρια από τον προσφάτως εκλιπόντα Γιώργο Μπρουνιά : «Σ’ αυτή τη στιγμιαία ποίηση, που πρέπει να είναι ακαριαία μαζί και διαρκής […] ένα γράμμα μόνο, με ή δίχως τόνο, μπορεί να φέρει όλη τη διαφορά» (από την «Εισαγωγή» του στην έκδοση 91 Ιαπωνικά ποιήματα συν 1, εκδ. Το Ροδακιό).

Τα χαϊκού του Μπράτσου όντως σεβάστηκαν ότι και ένα γράμμα μπορεί να κάνει τη διαφορά, έτσι λεπτοδουλεμένα όπως είναι. Άλλοτε με ύφος γνωμικού, άλλοτε απορίας, άλλοτε διαπίστωσης.

«Οι επιλογές
είναι στάση και βάθρο
στην υπόσταση». (σ.63)

«Κέρδος εις διπλούν
όσα δίνω ν’ αψηφούν
αν με συμφέρει». (σ.66)

Ή ακόμα και δικαιολογώντας στην κυριολεξία τη μετάφραση του όρου χαϊκού: αστείοι στίχοι.

«Γι’ αυτά που κρύβεις
ο φαλλός πάντα ορθός.
Ορθώς τα κρύβεις». (σ.30)

Κάνοντας μια απόπειρα χαρακτηρισμού της ποίησης του Μπράτσου, θα την ονομάζαμε ποίηση που διατρέχεται από ένα συνεσταλμένο ερωτισμό με αξιακό αντιφέγγισμα.

Προσπαθώντας να χαρτογραφήσουμε τις περιοχές που καλύπτουν, τούτα είναι είτε για την ερωτική επιθυμία, είτε για διάφορες έννοιες όπως ελευθερία, δικαιοσύνη, τάξη, πίστη, ζωή, ενσωματώνοντας παράλληλα φράσεις της αρχαιοελληνικής, κυρίως, γραμματείας, όπως εκθέτει επεξηγηματικά ο ίδιος ο ποιητής στο τέλος της συλλογής του: ο ίδιος ο τίτλος «Επάμεροι» (εφήμεροι) προέρχεται από τον Πίνδαρο. Κάνοντας μια απόπειρα χαρακτηρισμού της ποίησης του Μπράτσου, θα την ονομάζαμε ποίηση που διατρέχεται από ένα συνεσταλμένο ερωτισμό με αξιακό αντιφέγγισμα.

«Ατόφια ζωή
Η εμμονή σου να σπας
Τα προσωπεία». (σ.61)

Με δεδομένη τη ροπή της σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης στην άνευρη πεζολογία, ο φορμαλισμός είναι ένας τρόπος που μετέρχονται ορισμένοι ποιητές για να πάρουν αποστάσεις από την ευκολία στη γραφή. Δεν είναι λίγες όμως οι απόπειρες που ναυαγούν, όταν τα αποτελέσματα έχουν κάτι το «φτιαχτό» και μια οσμή ναφθαλίνης. Από αυτό τον σκόπελο ξεφεύγει ο Μπράτσος και μας παραδίδει χαϊκού με μια ζωντάνια και αμεσότητα, το καθένα σαν ένα ελκυστικό τουιτάρισμα (για να χρησιμοποιήσω ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης που ευνοεί τα βραχέα μηνύματα). Αν κάτι λείπει από την ποιητική συλλογή συνολικά, είναι λίγη περισσότερη τόλμη και βαθύτερο σκάψιμο στην εποχή, ένα μεγαλύτερο ερμηνευτικό άνοιγμα. Να μας φέρει στην επιφάνεια κάτι από το μέσα χώμα. Αυτό δεν θέλουμε από τους καλλιτέχνες; Είτε είναι σπάνια πετρώματα, θαμμένοι θησαυροί, ακόμα και σκουλήκια.

Αν κάτι λείπει από την ποιητική συλλογή συνολικά, είναι λίγη περισσότερη τόλμη και βαθύτερο σκάψιμο στην εποχή, ένα μεγαλύτερο ερμηνευτικό άνοιγμα. Να μας φέρει στην επιφάνεια κάτι από το μέσα χώμα.

Το στοίχημα της σημερινής ποίησης σε μια συγκεχυμένη εποχή με έντονη ανάγκη ερμηνείας, σε συνδυασμό με τη σπάνη του αναγνωστικού χρόνου όπως εντείνεται από την επέλαση της οθόνης, είναι ακριβώς η μικρή έκταση με όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ερμηνευτικό άνοιγμα. Πυκνός στίχος αλλά και μεγάλη δρασκελιά, ικανή να διατρέξει καίριες όψεις του επιστητού, «σπρώχνοντας» εκ των πραγμάτων σε πιο συνθετικές απόπειρες. Κάτι που ίσως αναζωογονήσει και τη συνάντηση της ποίησης με άλλες τέχνες, με το πώς αισθανόμαστε κι ερμηνεύουμε την πραγματικότητα.

kedros mpratsos haikouΔυο διευκρινήσεις ίσως είναι διαφωτιστικές σε αυτό το σημείο. Πρώτον, η απαίτηση για ερμηνευτικό άνοιγμα στην ποίηση δεν περιορίζεται στη διατύπωσή μονοσήμαντων θέσεων, ούτε παραγνωρίζεται ο ρόλος της σιωπής στο σμίλεμα των λέξεων (αρκεί η σιωπή να μην είναι ευκολία). Και η ίδια η σιωπή αποκτά ένταση, γιατί όχι αγωνία, αν όμως έχουν προηγουμένως αναλωθεί όλες οι δυνάμεις κάτι ν' αρθρωθεί, ή έστω να αναδειχθούν οι αντιφάσεις στην ανθρώπινη περιπέτεια και ο δρόμος για μια δικαίωση.

Δεύτερον, η απαίτηση για ένα συνθετικό εγχείρημα, δεν αναιρεί την αξία και τη λάμψη λεκτικών μονάδων σε ένα ποίημα. Εξάλλου δεν είναι και λίγες οι φορές που μια σύνθεση στερεώνει ή αναδεικνύει τέτοιες λεκτικές μονάδες. Εν τούτοις, δίνει την ευκαιρία για μια περαιτέρω αναψηλάφιση. Ας δούμε δύο χαϊκού του Μπράτσου:

«Μια μεστή ζωή
Κατάμεστη σημαίνει
Επιθυμία». (σ.12)

«Να το πρόβλημα
Και μην το αποφεύγεις:
Μονίμως θέλεις». (σ.25)

Τελική η επιθυμία είναι πρόβλημα, ή οδός για μια μεστή ζωή; Σίγουρα ο αναγνώστης μπορεί εδώ να συμπληρώσει όπως θέλει τον χώρο ανάμεσα στα δύο αυτά χαϊκού ώστε να τα συναρμόσει μεστά νοήματος και συγκίνησης, το ένα δίπλα στο άλλο. Έχει σημασία όμως και ο δημιουργός να παραθέσει έτσι τις ψηφίδες, ώστε ο αναγνώστης να παρακινηθεί για τη συναρμογή. Και εδώ βρίσκεται η γοητεία της σύνθεσης ως δημιουργικό σχεδίασμα, σε αντιδιαστολή με την απλή παράθεση ψηφίδων.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

Για τον τόμο του Ovidius (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.) «Ηρωίδες» (1-15) με εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχόλια από τους: Βάιο Βαϊόπουλο, Ανδρέα Μιχαλόπουλο και Χαρίλαο Μιχαλόπουλο (εκδ. Gutenberg).

Του Σπύρου Κιοσσέ

Μια από τις διαδικασίες που επηρ...

«Η απορηματική της ύπαρξής μας» του Αριστείδη Βουγιούκα (κριτική)

«Η απορηματική της ύπαρξής μας» του Αριστείδη Βουγιούκα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αριστείδη Βουγιούκα «Η απορηματική της ύπαρξής μας» (εκδ. Gutenberg). Κεντρική φωτογραφία © Jr Korpa / Unsplash

Του Γιώργου Βέη

Αναστοχαστικός, ταυτοχρόνως κυριολεκτικός και ρηματικά άμεσος, ανατρεπτικός όπου...

«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

Για τη δίγλωσση ανθολογία ποιημάτων του W.H. Auden «Η ασπίδα του Αχιλλέα και άλλα ποιήματα» (μτφρ. Ερρίκος Σοφράς, εκδ. Αντίποδες).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Οι εκδόσεις Αντίποδες προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία για μια δημιουργική επίσκεψη σε αισθητ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ