tsalapatis kentriki

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά», «οι Ορθοί σου Τρόποι», «η Ιστορία έτσι και όχι αλλιώς», «τα Έμπρακτα», «Σημαίες». Διαβάζοντάς τα, το πρώτο χαρακτηριστικό είναι η ποικιλία των ποιητικών τρόπων που μετέρχεται ο ποιητής. Εν γένει υπάρχει μια προφορικότητα, και όχι μόνο στα πεζοποιήματα ή τα σύντομα πεζά της συλλογής. Εμφανίζονται στοιχεία ενός θεατρικού διαλόγου, κυριαρχούν οι μεταφορές, υπάρχει αίσθηση του ρυθμού, ενώ απουσιάζουν τα επίθετα (ή τουλάχιστον τα τολμηρά επίθετα). Στην ενότητα, «οι Ορθοί σου Τρόποι» επιχειρούνται ποιητικοί αφορισμοί, όπως

«Πριν μπείτε στο σπίτι να σκουπίζετε τα πόδια σας.
Κανείς δεν θέλει να ξέρει
Ποια διαδρομή σας έφερε ως εδώ». (σ.48)

«Ασφάλεια.
Είναι καλύτερο να μη βάζετε αυτή τη λέξη στο στόμα σας.
Δεν ξέρετε σε ποιο στόμα βρισκόταν πριν». (σ.73)

Υπάρχει μια τεχνοτροπική ποικιλία, αλλά δύσκολα αναγνωρίζεται ένα διακριτό ποιητικό ύφος ή κάτι να προοιωνίζει μια ανατροπή στον τρόπο των λέξεων και όχι μόνο.

Στη δε ενότητα «τα Έμπρακτα», o Tσαλαπάτης δοκιμάζει μια, ας την ονομάσουμε, αλγεβρική ποιητική, που θυμίζει (πολύ μακρινά, ως περίγραμμα και μόνο) τα Ανώτερα Μαθηματικά του Ελύτη στον Μικρό Ναυτίλο. Άλλες διατυπώσεις είναι πετυχημένες, άλλες παντελώς αμήχανες:

«Χώρος + θάνατος = πέτρα» (σ.110)
«Πλακάκι + κρέας = αυτοί που διαρκώς κοιτούν απ’ τα μπαλκόνια» (σ. 121)
«1 + 2 = 3 (βεβαίως. Αρκεί το 1 να επιμένει και το 2 να δεχτεί)» (σ.123)
«Η χειραψία σου – ο άνθρωπος με το απέναντι χέρι = μια χειροπιαστή στιγμή ανησυχίας» (σ.127)

Στην ποιητική συλλογή διακρίνονται διάσπαρτα ευφυολογήματα, αλλά απουσιάζει μια έξαρση, η ένταση εκείνη στις λέξεις που θα μεταστοιχειώσει ποιητικά την καθημερινή εμπειρία. Υπάρχει μια τεχνοτροπική ποικιλία, αλλά δύσκολα αναγνωρίζεται ένα διακριτό ποιητικό ύφος ή κάτι να προοιωνίζει μια ανατροπή στον τρόπο των λέξεων και όχι μόνο. Η ποικιλία επεκτείνεται και στο περιεχόμενο των ποιημάτων, σε όσα εντέλει επιδιώκει να πει ο ποιητής: από προσωπικές διαπιστώσεις μέχρι την αφήγηση ιστορικών στιγμιότυπων (για τον Κρόμγουελ, την επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας, τον Ολλανδό πρωθυπουργό Γιόχαν ντε Βιτ, κ.α. (στην ενότητα «Η Ιστορία έτσι και όχι αλλιώς»), ή την παιγνιώδη περιδιάβαση με αναφορές σε έθνη όπως οι: Ουγγαρία, Δανία, Σουηδία, Ισλανδία, Ινδία, κ.α. (στην ενότητα «Σημαίες»).

Όλα τούτα δηλώνουν μια διάθεση εξωστρέφειας, με κάποιες πραγματολογικές αναφορές, μακριά από χαμηλόφωνους εσωτερικούς μονολόγους, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι σαφές και το στίγμα αυτού του θεματολογικού ανοίγματος. Στην ενότητα «Σημαίες», τα ονόματα κρατών θα μπορούσαν να αλλάξουν και αντί, για παράδειγμα, της Πολωνίας, να επιλεγεί η Μαγαδασκάρη, χωρίς κάτι να υποδηλώνει μια αναγκαιότητα στην επιλογή των λέξεων και της αναφοράς τους. Αν ο ποιητής δεν επιδιώκει κάποιο στίγμα, δικαίωμά του, αλλά τι κρίμα, να κυλά μια ποιητική συλλογή έτσι άτολμα και φλύαρα, χωρίς διάθεση ρήξης και ανατροπής, κάνοντας εντέλει άσφαιρα τα ποιητικά του «όπλα» σε μια εποχή που επελαύνει ανεμπόδιστα ο νεοσυντηρητισμός. Σα να μην υπάρχει, όχι κάποιο νήμα που να διατρέχει την οπτική του ποιητή, αλλά ούτε καν κάποια επάλληλα ή διασταυρούμενα νήματα, ικανά να αποδώσουν μια ύφανση του κόσμου, ή μια στάση απέναντί του. Σε τούτη την απουσία ίσως να οφείλεται και η έλλειψη συγκίνησης, την οποία δεν μπορούν να προσφέρουν από μόνες τους οι εύστροφες μεταφορές και οι παιγνιώδεις συναντήσεις λέξεων, άπαξ και δεν «πατάνε» σε ένα βιωμένο κόσμο, σε μια ορατή στάση ζωής.

Φυσικά, υπάρχουν αξιόλογα ποιήματα στη συλλογή, τα οποία μας επιτρέπουν να τη δούμε ως ένα σώμα δυνατοτήτων, που αν και έχει δρόμο ακόμα μέχρι να αρθεί στον ποιητικό χώρο, αν μη τι άλλο δίνει υποσχέσεις για μια τέτοια άρση.

Αν τώρα ο Τσαλαπάτης βάζει το χέρι στη φωτιά, κάποια κάστανα να βγάλει, και κάτι θέλει να πει που μας διαφεύγει, ίσως θα πρέπει να τον προβληματίσουν οι μεταβάσεις ανάμεσα στο χώρο του κυριολεκτικού και του συμβολικού, του αενάως εκδιπλούμενου. Φυσικά, υπάρχουν αξιόλογα ποιήματα στη συλλογή, τα οποία μας επιτρέπουν να τη δούμε ως ένα σώμα δυνατοτήτων, που αν και έχει δρόμο ακόμα μέχρι να αρθεί στον ποιητικό χώρο, αν μη τι άλλο δίνει υποσχέσεις για μια τέτοια άρση. Ο χρόνος θα δείξει την κατάληξη αυτών των υποσχέσεων, αν θα προκύψει κάτι πιο κατασταλλαγμένο.

Στα αξιόλογα ποιήματα της συλλογής ας ξεχωρίσουμε «το Αρχικό του Σχήμα», την «Επιστροφή στη Δήλο», «Aπό την Κοίτη του Ποταμού Βραχμαπούτρα», ορισμένες διατυπώσεις από τα «Έμπρακτα» ή την ενότητα «οι Ορθοί σου Τρόποι». Ας σταθούμε στο τρίτο μέρος του ποιήματος «Aυτοί που δεν κατάφεραν να μας κερδίσουν με πόλεμο»:

ΙΙΙ
«Τώρα ασφαλείς και ξαφνιασμένοι
Από κούφια άλογα κυκλωμένοι
Και πολιορκημένοι
από εισβολείς που δεν συνέβησαν ποτέ.
Οι δρόμοι έχουν φρακάρει, γέμισαν οι πλατείες.
Σταματήσαμε πια να σέρνουμε τα κούφια άλογα
Στην πόλη.
Τ’ απομακρύνουμε
Τ’ αφήνουμε στην παραλία.

antipodes tsalapatis i omorfia ton oplon masΚι η ζωή ανυπόφορη μέσα στο τόσο στριμωξίδι.
Δεν είναι να κατηγορείς αυτούς που άφησαν την πόλη
Κι εγκαταστάθηκαν στα κούφια άλογα της παραλίας.
Τις νύχτες η φωνή μας αντηχεί
Στα ξύλινα κουφάρια, στους έρημους δρόμους.
Ηχώ μια στιγμής θριάμβου
Που τώρα επιστρέφει ως χλευασμός.

Η πόλη άδειασε. Φεύγω κι εγώ.
Θ’ ακολουθήσω τους δικούς μου.
Το ξύλινο άλογο
Και η τύχη μας που αλλάζει.
Μια άλλη άλωση.
Αυτοί που δεν κατάφεραν τελικά να μας κερδίσουν
Με τον πόλεμο
Μας ισοπέδωσαν τελικά, με τις καλές προθέσεις».

Από δραματουργικής απόψεως, τούτο είναι το τρίτο ποίημα μιας σειράς ποιημάτων και στα προηγούμενα δύο, ο Ταλαπάτης αφηγείται την τοποθέτηση κούφιων αλόγων στην πόλη, από μέρα σε μέρα. Τούτο το τρίτο ποίημα δεν χρειάζεται ιδιαίτερα για την ανάγνωσή του τα προηγούμενα δύο, εξελισσόμενο όπως ένα θεατρικό έργο: το δραματικό γεγονός έχει ήδη συντελεστεί και εμείς παρακολουθούμε τ’ απόνερά του, τους κλυδωνισμούς που επιφέρει. Οι πρώτοι τρεις στίχοι έχουν ρυθμικότητα, αλλά με μια εύκολη ομοιοκαταληξία (την κατάληξη της εκάστοτε μετοχής: ξαφνιασμένοι, κυκλωμένοι, πολιορκημένοι). Τα διάσπαρτα κούφια άλογα αποτελούν το εύρημα του ποιήματος, ο συνωστισμός τους στην πόλη και η αναγκαία μεταφορά τους στην ακρογιαλιά: ευθεία παραπομπή στον δούρειο ίππο, αλλά και αντιστροφή του. Οι εύστοχοι στίχοι από τον δέκατο τρίτο έως τον δέκατο έκτο συμπυκνώνουν την ατμόσφαιρα («Ηχώ μια στιγμής θριάμβου / που τώρα επιστρέφει ως χλευασμός»), ενώ οι τελευταίοι δύο στίχοι φτιάχνουν ένα επιμύθιο πολλαπλώς ερμηνευόμενο.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ