tsalapatis kentriki

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά», «οι Ορθοί σου Τρόποι», «η Ιστορία έτσι και όχι αλλιώς», «τα Έμπρακτα», «Σημαίες». Διαβάζοντάς τα, το πρώτο χαρακτηριστικό είναι η ποικιλία των ποιητικών τρόπων που μετέρχεται ο ποιητής. Εν γένει υπάρχει μια προφορικότητα, και όχι μόνο στα πεζοποιήματα ή τα σύντομα πεζά της συλλογής. Εμφανίζονται στοιχεία ενός θεατρικού διαλόγου, κυριαρχούν οι μεταφορές, υπάρχει αίσθηση του ρυθμού, ενώ απουσιάζουν τα επίθετα (ή τουλάχιστον τα τολμηρά επίθετα). Στην ενότητα, «οι Ορθοί σου Τρόποι» επιχειρούνται ποιητικοί αφορισμοί, όπως

«Πριν μπείτε στο σπίτι να σκουπίζετε τα πόδια σας.
Κανείς δεν θέλει να ξέρει
Ποια διαδρομή σας έφερε ως εδώ». (σ.48)

«Ασφάλεια.
Είναι καλύτερο να μη βάζετε αυτή τη λέξη στο στόμα σας.
Δεν ξέρετε σε ποιο στόμα βρισκόταν πριν». (σ.73)

Υπάρχει μια τεχνοτροπική ποικιλία, αλλά δύσκολα αναγνωρίζεται ένα διακριτό ποιητικό ύφος ή κάτι να προοιωνίζει μια ανατροπή στον τρόπο των λέξεων και όχι μόνο.

Στη δε ενότητα «τα Έμπρακτα», o Tσαλαπάτης δοκιμάζει μια, ας την ονομάσουμε, αλγεβρική ποιητική, που θυμίζει (πολύ μακρινά, ως περίγραμμα και μόνο) τα Ανώτερα Μαθηματικά του Ελύτη στον Μικρό Ναυτίλο. Άλλες διατυπώσεις είναι πετυχημένες, άλλες παντελώς αμήχανες:

«Χώρος + θάνατος = πέτρα» (σ.110)
«Πλακάκι + κρέας = αυτοί που διαρκώς κοιτούν απ’ τα μπαλκόνια» (σ. 121)
«1 + 2 = 3 (βεβαίως. Αρκεί το 1 να επιμένει και το 2 να δεχτεί)» (σ.123)
«Η χειραψία σου – ο άνθρωπος με το απέναντι χέρι = μια χειροπιαστή στιγμή ανησυχίας» (σ.127)

Στην ποιητική συλλογή διακρίνονται διάσπαρτα ευφυολογήματα, αλλά απουσιάζει μια έξαρση, η ένταση εκείνη στις λέξεις που θα μεταστοιχειώσει ποιητικά την καθημερινή εμπειρία. Υπάρχει μια τεχνοτροπική ποικιλία, αλλά δύσκολα αναγνωρίζεται ένα διακριτό ποιητικό ύφος ή κάτι να προοιωνίζει μια ανατροπή στον τρόπο των λέξεων και όχι μόνο. Η ποικιλία επεκτείνεται και στο περιεχόμενο των ποιημάτων, σε όσα εντέλει επιδιώκει να πει ο ποιητής: από προσωπικές διαπιστώσεις μέχρι την αφήγηση ιστορικών στιγμιότυπων (για τον Κρόμγουελ, την επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας, τον Ολλανδό πρωθυπουργό Γιόχαν ντε Βιτ, κ.α. (στην ενότητα «Η Ιστορία έτσι και όχι αλλιώς»), ή την παιγνιώδη περιδιάβαση με αναφορές σε έθνη όπως οι: Ουγγαρία, Δανία, Σουηδία, Ισλανδία, Ινδία, κ.α. (στην ενότητα «Σημαίες»).

Όλα τούτα δηλώνουν μια διάθεση εξωστρέφειας, με κάποιες πραγματολογικές αναφορές, μακριά από χαμηλόφωνους εσωτερικούς μονολόγους, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι σαφές και το στίγμα αυτού του θεματολογικού ανοίγματος. Στην ενότητα «Σημαίες», τα ονόματα κρατών θα μπορούσαν να αλλάξουν και αντί, για παράδειγμα, της Πολωνίας, να επιλεγεί η Μαγαδασκάρη, χωρίς κάτι να υποδηλώνει μια αναγκαιότητα στην επιλογή των λέξεων και της αναφοράς τους. Αν ο ποιητής δεν επιδιώκει κάποιο στίγμα, δικαίωμά του, αλλά τι κρίμα, να κυλά μια ποιητική συλλογή έτσι άτολμα και φλύαρα, χωρίς διάθεση ρήξης και ανατροπής, κάνοντας εντέλει άσφαιρα τα ποιητικά του «όπλα» σε μια εποχή που επελαύνει ανεμπόδιστα ο νεοσυντηρητισμός. Σα να μην υπάρχει, όχι κάποιο νήμα που να διατρέχει την οπτική του ποιητή, αλλά ούτε καν κάποια επάλληλα ή διασταυρούμενα νήματα, ικανά να αποδώσουν μια ύφανση του κόσμου, ή μια στάση απέναντί του. Σε τούτη την απουσία ίσως να οφείλεται και η έλλειψη συγκίνησης, την οποία δεν μπορούν να προσφέρουν από μόνες τους οι εύστροφες μεταφορές και οι παιγνιώδεις συναντήσεις λέξεων, άπαξ και δεν «πατάνε» σε ένα βιωμένο κόσμο, σε μια ορατή στάση ζωής.

Φυσικά, υπάρχουν αξιόλογα ποιήματα στη συλλογή, τα οποία μας επιτρέπουν να τη δούμε ως ένα σώμα δυνατοτήτων, που αν και έχει δρόμο ακόμα μέχρι να αρθεί στον ποιητικό χώρο, αν μη τι άλλο δίνει υποσχέσεις για μια τέτοια άρση.

Αν τώρα ο Τσαλαπάτης βάζει το χέρι στη φωτιά, κάποια κάστανα να βγάλει, και κάτι θέλει να πει που μας διαφεύγει, ίσως θα πρέπει να τον προβληματίσουν οι μεταβάσεις ανάμεσα στο χώρο του κυριολεκτικού και του συμβολικού, του αενάως εκδιπλούμενου. Φυσικά, υπάρχουν αξιόλογα ποιήματα στη συλλογή, τα οποία μας επιτρέπουν να τη δούμε ως ένα σώμα δυνατοτήτων, που αν και έχει δρόμο ακόμα μέχρι να αρθεί στον ποιητικό χώρο, αν μη τι άλλο δίνει υποσχέσεις για μια τέτοια άρση. Ο χρόνος θα δείξει την κατάληξη αυτών των υποσχέσεων, αν θα προκύψει κάτι πιο κατασταλλαγμένο.

Στα αξιόλογα ποιήματα της συλλογής ας ξεχωρίσουμε «το Αρχικό του Σχήμα», την «Επιστροφή στη Δήλο», «Aπό την Κοίτη του Ποταμού Βραχμαπούτρα», ορισμένες διατυπώσεις από τα «Έμπρακτα» ή την ενότητα «οι Ορθοί σου Τρόποι». Ας σταθούμε στο τρίτο μέρος του ποιήματος «Aυτοί που δεν κατάφεραν να μας κερδίσουν με πόλεμο»:

ΙΙΙ
«Τώρα ασφαλείς και ξαφνιασμένοι
Από κούφια άλογα κυκλωμένοι
Και πολιορκημένοι
από εισβολείς που δεν συνέβησαν ποτέ.
Οι δρόμοι έχουν φρακάρει, γέμισαν οι πλατείες.
Σταματήσαμε πια να σέρνουμε τα κούφια άλογα
Στην πόλη.
Τ’ απομακρύνουμε
Τ’ αφήνουμε στην παραλία.

antipodes tsalapatis i omorfia ton oplon masΚι η ζωή ανυπόφορη μέσα στο τόσο στριμωξίδι.
Δεν είναι να κατηγορείς αυτούς που άφησαν την πόλη
Κι εγκαταστάθηκαν στα κούφια άλογα της παραλίας.
Τις νύχτες η φωνή μας αντηχεί
Στα ξύλινα κουφάρια, στους έρημους δρόμους.
Ηχώ μια στιγμής θριάμβου
Που τώρα επιστρέφει ως χλευασμός.

Η πόλη άδειασε. Φεύγω κι εγώ.
Θ’ ακολουθήσω τους δικούς μου.
Το ξύλινο άλογο
Και η τύχη μας που αλλάζει.
Μια άλλη άλωση.
Αυτοί που δεν κατάφεραν τελικά να μας κερδίσουν
Με τον πόλεμο
Μας ισοπέδωσαν τελικά, με τις καλές προθέσεις».

Από δραματουργικής απόψεως, τούτο είναι το τρίτο ποίημα μιας σειράς ποιημάτων και στα προηγούμενα δύο, ο Ταλαπάτης αφηγείται την τοποθέτηση κούφιων αλόγων στην πόλη, από μέρα σε μέρα. Τούτο το τρίτο ποίημα δεν χρειάζεται ιδιαίτερα για την ανάγνωσή του τα προηγούμενα δύο, εξελισσόμενο όπως ένα θεατρικό έργο: το δραματικό γεγονός έχει ήδη συντελεστεί και εμείς παρακολουθούμε τ’ απόνερά του, τους κλυδωνισμούς που επιφέρει. Οι πρώτοι τρεις στίχοι έχουν ρυθμικότητα, αλλά με μια εύκολη ομοιοκαταληξία (την κατάληξη της εκάστοτε μετοχής: ξαφνιασμένοι, κυκλωμένοι, πολιορκημένοι). Τα διάσπαρτα κούφια άλογα αποτελούν το εύρημα του ποιήματος, ο συνωστισμός τους στην πόλη και η αναγκαία μεταφορά τους στην ακρογιαλιά: ευθεία παραπομπή στον δούρειο ίππο, αλλά και αντιστροφή του. Οι εύστοχοι στίχοι από τον δέκατο τρίτο έως τον δέκατο έκτο συμπυκνώνουν την ατμόσφαιρα («Ηχώ μια στιγμής θριάμβου / που τώρα επιστρέφει ως χλευασμός»), ενώ οι τελευταίοι δύο στίχοι φτιάχνουν ένα επιμύθιο πολλαπλώς ερμηνευόμενο.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σκοτεινός καθρέφτης» του Νίκου Λάζαρη (κριτική) – Μια ευσύνοπτη ελεγεία αδελφικής αγάπης

«Σκοτεινός καθρέφτης» του Νίκου Λάζαρη (κριτική) – Μια ευσύνοπτη ελεγεία αδελφικής αγάπης

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Λάζαρη «Σκοτεινός καθρέφτης» (εκδ. Κουκκίδα). Κεντρική εικόνα: © Peter H (Pixabay).

Γράφει ο Αντώνης Μακρυδημήτρης

Ι

Εισα...

«Αποδείξεις και Θεωρίες: Δοκίμια για την ποίηση» της Λουίζ Γκλικ (κριτική)

«Αποδείξεις και Θεωρίες: Δοκίμια για την ποίηση» της Λουίζ Γκλικ (κριτική)

Για τη συλλογή δοκιμίων της Λουίζ Γκλικ [Louise Glück] «Αποδείξεις και Θεωρίες: Δοκίμια για την ποίηση» (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Στερέωμα). Στην κεντρική εικόνα, η Λουίζ Γκλικ.

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Τη Λουίζ Γ...

«Τα συντρίμμια και η αναστήλωσή τους – Η αλληλέγγυα ποιητική της Λύντιας Στεφάνου» του Αλέξη Ζήρα (κριτική)

«Τα συντρίμμια και η αναστήλωσή τους – Η αλληλέγγυα ποιητική της Λύντιας Στεφάνου» του Αλέξη Ζήρα (κριτική)

Για το δοκίμιο του Αλέξη Ζήρα «Τα συντρίμμια και η αναστήλωσή τους – Η αλληλέγγυα ποιητική της Λύντιας Στεφάνου» (εκδ. Θράκα). Στην κεντρική εικόνα, η ποιήτρια Λύντια Στεφάνου στο σπίτι της ζωγράφου Νέλλης Ανδρικοπούλου (1948).

Γράφει η Χλόη Κουτσουμπέλη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία» – μια νέα εκπομπή για τους ανθρώπους του βιβλίου απευθείας από το «υπόγειο» της Πολιτείας

«Βίος και Πολιτεία» – μια νέα εκπομπή για τους ανθρώπους του βιβλίου απευθείας από το «υπόγειο» της Πολιτείας

Το πρώτο επεισόδιο της εκπομπής «Βίος και Πολιτεία» μεταδόθηκε ζωντανά την Παρασκευή και βρίσκεται ήδη στον «αέρα» του διαδικτύου. Μια πρωτοβουλία του μεγαλύτερου και πιο εν...

Λάνα Μπάστασιτς: «Στο βιβλίο μου, η Βοσνία θυμίζει τη Χώρα των Θαυμάτων του Λιούις Κάρολ»

Λάνα Μπάστασιτς: «Στο βιβλίο μου, η Βοσνία θυμίζει τη Χώρα των Θαυμάτων του Λιούις Κάρολ»

Σε συνέντευξή της στο American Booksellers Association, η Βόσνια συγγραφέας Lana Bastašić μίλησε για το βιβλίο της «Πιάσε το λαγό», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Ισμήνης Ραντούλοβιτς.

Επιμέλεια: Book Press

...
Φεστιβάλ ΛΕΑ: Ανακοινώθηκε η λίστα με τους φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης

Φεστιβάλ ΛΕΑ: Ανακοινώθηκε η λίστα με τους φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης

Δημοσιοποιήθηκε η λίστα με τους φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ.

Επιμέλεια: Book Press

Δημοσιοποιείται η λίστα των φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, υπό την Αιγίδα της Α.Ε. ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του Γκούναρ Στόλεσεν (προδημοσίευση)

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του Γκούναρ Στόλεσεν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκούναρ Στόλεσεν [Gunnar Staalesen] «Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» (μτφρ. Βαγγέλης Γιαννίσης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Ιουνίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Υπάρχουν κάποιε...

«Αρκτικό καλοκαίρι» του Ντέιμον Γκάλγκατ (προδημοσίευση)

«Αρκτικό καλοκαίρι» του Ντέιμον Γκάλγκατ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ντέιμον Γκάλγκατ [Damon Galgut] «Αρκτικό καλοκαίρι» (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 24 Μαΐου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Οι δύο άντρες κάθονταν στις πο...

«Ο γυάλινος κήπος» της Τατιάνας Τσιμπουλεάκ (προδημοσίευση)

«Ο γυάλινος κήπος» της Τατιάνας Τσιμπουλεάκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Τατιάνας Τσιμπουλεάκ [Tatiana Ţîbuleac] «Ο γυάλινος κήπος» (μτφρ. Άντζελα Μπράτσου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 15 Μαΐου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πατριαρχία, φεμινισμός και κουίρ λογοτεχνία – Μιχαλοπούλου, Αλεξάνδρα Κ* και Καλοβυρνάς δίνουν απαντήσεις

Πατριαρχία, φεμινισμός και κουίρ λογοτεχνία – Μιχαλοπούλου, Αλεξάνδρα Κ* και Καλοβυρνάς δίνουν απαντήσεις

Λογοτεχνία, έμφυλες ταυτότητες, πατριαρχία, φεμινιστικό κίνημα, γυναικεία γραφή. Αμάντα Μιχαλοπούλου, Αλεξάνδρα Κ*, Λύο Καλοβυρνάς φωτίζουν όψεις ενός ζητήματος που μας αφορά περισσότερο απ΄ όσο ίσως πιστεύουμε, ενώ ακολουθεί επιλογή βιβλίων ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας από τις πρόσφατες ...

Τα 25 καλύτερα λογοτεχνικά έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς – από τη Μέρι Σέλεϊ στην Έλενα Φερράντε

Τα 25 καλύτερα λογοτεχνικά έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς – από τη Μέρι Σέλεϊ στην Έλενα Φερράντε

Σε δημοσίευσή της στον Independent, η αρθρογράφος Clarisse Loughrey ξεχώρισε τα εικοσιπέντε σημαντικότερα λογοτεχνικά έργα που γράφτηκαν από γυναίκες συγγραφείς. Στη φωτογραφία, μία από αυτές, η Octavia E. Butler [1947 - 2006], συγγραφέας μυθιστορημάτων επιστημονικής φαντασίας με έντονο κοινωνικό και πολιτικό υ...

«Φάκελος αρχαιοκαπηλία»: Νικόλας Ζηργάνος, Ανδρέας Αποστολίδης και Γιάννης Μαρής

«Φάκελος αρχαιοκαπηλία»: Νικόλας Ζηργάνος, Ανδρέας Αποστολίδης και Γιάννης Μαρής

Φάκελος αρχαιοκαπηλία με προτάσεις τριών βιβλίων: «Επιχείρηση “Νόστος”: Ένα χρυσό στεφάνι και μια Κόρη για τον Αλέξη Καρρά» (εκδ. Τόπος), του Νικόλα Ζηργάνου, «Αρχαιοκαπηλία και εμπόριο αρχαιοτήτων – Μουσεία, έμποροι τέχνης, οίκοι δημοπρασιών, ιδιωτικές συλλογές» (εκδ. Άγρα), του Ανδρέα Αποστολίδη και  «Ίλ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ