tsalapatis kentriki

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά», «οι Ορθοί σου Τρόποι», «η Ιστορία έτσι και όχι αλλιώς», «τα Έμπρακτα», «Σημαίες». Διαβάζοντάς τα, το πρώτο χαρακτηριστικό είναι η ποικιλία των ποιητικών τρόπων που μετέρχεται ο ποιητής. Εν γένει υπάρχει μια προφορικότητα, και όχι μόνο στα πεζοποιήματα ή τα σύντομα πεζά της συλλογής. Εμφανίζονται στοιχεία ενός θεατρικού διαλόγου, κυριαρχούν οι μεταφορές, υπάρχει αίσθηση του ρυθμού, ενώ απουσιάζουν τα επίθετα (ή τουλάχιστον τα τολμηρά επίθετα). Στην ενότητα, «οι Ορθοί σου Τρόποι» επιχειρούνται ποιητικοί αφορισμοί, όπως

«Πριν μπείτε στο σπίτι να σκουπίζετε τα πόδια σας.
Κανείς δεν θέλει να ξέρει
Ποια διαδρομή σας έφερε ως εδώ». (σ.48)

«Ασφάλεια.
Είναι καλύτερο να μη βάζετε αυτή τη λέξη στο στόμα σας.
Δεν ξέρετε σε ποιο στόμα βρισκόταν πριν». (σ.73)

Υπάρχει μια τεχνοτροπική ποικιλία, αλλά δύσκολα αναγνωρίζεται ένα διακριτό ποιητικό ύφος ή κάτι να προοιωνίζει μια ανατροπή στον τρόπο των λέξεων και όχι μόνο.

Στη δε ενότητα «τα Έμπρακτα», o Tσαλαπάτης δοκιμάζει μια, ας την ονομάσουμε, αλγεβρική ποιητική, που θυμίζει (πολύ μακρινά, ως περίγραμμα και μόνο) τα Ανώτερα Μαθηματικά του Ελύτη στον Μικρό Ναυτίλο. Άλλες διατυπώσεις είναι πετυχημένες, άλλες παντελώς αμήχανες:

«Χώρος + θάνατος = πέτρα» (σ.110)
«Πλακάκι + κρέας = αυτοί που διαρκώς κοιτούν απ’ τα μπαλκόνια» (σ. 121)
«1 + 2 = 3 (βεβαίως. Αρκεί το 1 να επιμένει και το 2 να δεχτεί)» (σ.123)
«Η χειραψία σου – ο άνθρωπος με το απέναντι χέρι = μια χειροπιαστή στιγμή ανησυχίας» (σ.127)

Στην ποιητική συλλογή διακρίνονται διάσπαρτα ευφυολογήματα, αλλά απουσιάζει μια έξαρση, η ένταση εκείνη στις λέξεις που θα μεταστοιχειώσει ποιητικά την καθημερινή εμπειρία. Υπάρχει μια τεχνοτροπική ποικιλία, αλλά δύσκολα αναγνωρίζεται ένα διακριτό ποιητικό ύφος ή κάτι να προοιωνίζει μια ανατροπή στον τρόπο των λέξεων και όχι μόνο. Η ποικιλία επεκτείνεται και στο περιεχόμενο των ποιημάτων, σε όσα εντέλει επιδιώκει να πει ο ποιητής: από προσωπικές διαπιστώσεις μέχρι την αφήγηση ιστορικών στιγμιότυπων (για τον Κρόμγουελ, την επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας, τον Ολλανδό πρωθυπουργό Γιόχαν ντε Βιτ, κ.α. (στην ενότητα «Η Ιστορία έτσι και όχι αλλιώς»), ή την παιγνιώδη περιδιάβαση με αναφορές σε έθνη όπως οι: Ουγγαρία, Δανία, Σουηδία, Ισλανδία, Ινδία, κ.α. (στην ενότητα «Σημαίες»).

Όλα τούτα δηλώνουν μια διάθεση εξωστρέφειας, με κάποιες πραγματολογικές αναφορές, μακριά από χαμηλόφωνους εσωτερικούς μονολόγους, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι σαφές και το στίγμα αυτού του θεματολογικού ανοίγματος. Στην ενότητα «Σημαίες», τα ονόματα κρατών θα μπορούσαν να αλλάξουν και αντί, για παράδειγμα, της Πολωνίας, να επιλεγεί η Μαγαδασκάρη, χωρίς κάτι να υποδηλώνει μια αναγκαιότητα στην επιλογή των λέξεων και της αναφοράς τους. Αν ο ποιητής δεν επιδιώκει κάποιο στίγμα, δικαίωμά του, αλλά τι κρίμα, να κυλά μια ποιητική συλλογή έτσι άτολμα και φλύαρα, χωρίς διάθεση ρήξης και ανατροπής, κάνοντας εντέλει άσφαιρα τα ποιητικά του «όπλα» σε μια εποχή που επελαύνει ανεμπόδιστα ο νεοσυντηρητισμός. Σα να μην υπάρχει, όχι κάποιο νήμα που να διατρέχει την οπτική του ποιητή, αλλά ούτε καν κάποια επάλληλα ή διασταυρούμενα νήματα, ικανά να αποδώσουν μια ύφανση του κόσμου, ή μια στάση απέναντί του. Σε τούτη την απουσία ίσως να οφείλεται και η έλλειψη συγκίνησης, την οποία δεν μπορούν να προσφέρουν από μόνες τους οι εύστροφες μεταφορές και οι παιγνιώδεις συναντήσεις λέξεων, άπαξ και δεν «πατάνε» σε ένα βιωμένο κόσμο, σε μια ορατή στάση ζωής.

Φυσικά, υπάρχουν αξιόλογα ποιήματα στη συλλογή, τα οποία μας επιτρέπουν να τη δούμε ως ένα σώμα δυνατοτήτων, που αν και έχει δρόμο ακόμα μέχρι να αρθεί στον ποιητικό χώρο, αν μη τι άλλο δίνει υποσχέσεις για μια τέτοια άρση.

Αν τώρα ο Τσαλαπάτης βάζει το χέρι στη φωτιά, κάποια κάστανα να βγάλει, και κάτι θέλει να πει που μας διαφεύγει, ίσως θα πρέπει να τον προβληματίσουν οι μεταβάσεις ανάμεσα στο χώρο του κυριολεκτικού και του συμβολικού, του αενάως εκδιπλούμενου. Φυσικά, υπάρχουν αξιόλογα ποιήματα στη συλλογή, τα οποία μας επιτρέπουν να τη δούμε ως ένα σώμα δυνατοτήτων, που αν και έχει δρόμο ακόμα μέχρι να αρθεί στον ποιητικό χώρο, αν μη τι άλλο δίνει υποσχέσεις για μια τέτοια άρση. Ο χρόνος θα δείξει την κατάληξη αυτών των υποσχέσεων, αν θα προκύψει κάτι πιο κατασταλλαγμένο.

Στα αξιόλογα ποιήματα της συλλογής ας ξεχωρίσουμε «το Αρχικό του Σχήμα», την «Επιστροφή στη Δήλο», «Aπό την Κοίτη του Ποταμού Βραχμαπούτρα», ορισμένες διατυπώσεις από τα «Έμπρακτα» ή την ενότητα «οι Ορθοί σου Τρόποι». Ας σταθούμε στο τρίτο μέρος του ποιήματος «Aυτοί που δεν κατάφεραν να μας κερδίσουν με πόλεμο»:

ΙΙΙ
«Τώρα ασφαλείς και ξαφνιασμένοι
Από κούφια άλογα κυκλωμένοι
Και πολιορκημένοι
από εισβολείς που δεν συνέβησαν ποτέ.
Οι δρόμοι έχουν φρακάρει, γέμισαν οι πλατείες.
Σταματήσαμε πια να σέρνουμε τα κούφια άλογα
Στην πόλη.
Τ’ απομακρύνουμε
Τ’ αφήνουμε στην παραλία.

antipodes tsalapatis i omorfia ton oplon masΚι η ζωή ανυπόφορη μέσα στο τόσο στριμωξίδι.
Δεν είναι να κατηγορείς αυτούς που άφησαν την πόλη
Κι εγκαταστάθηκαν στα κούφια άλογα της παραλίας.
Τις νύχτες η φωνή μας αντηχεί
Στα ξύλινα κουφάρια, στους έρημους δρόμους.
Ηχώ μια στιγμής θριάμβου
Που τώρα επιστρέφει ως χλευασμός.

Η πόλη άδειασε. Φεύγω κι εγώ.
Θ’ ακολουθήσω τους δικούς μου.
Το ξύλινο άλογο
Και η τύχη μας που αλλάζει.
Μια άλλη άλωση.
Αυτοί που δεν κατάφεραν τελικά να μας κερδίσουν
Με τον πόλεμο
Μας ισοπέδωσαν τελικά, με τις καλές προθέσεις».

Από δραματουργικής απόψεως, τούτο είναι το τρίτο ποίημα μιας σειράς ποιημάτων και στα προηγούμενα δύο, ο Ταλαπάτης αφηγείται την τοποθέτηση κούφιων αλόγων στην πόλη, από μέρα σε μέρα. Τούτο το τρίτο ποίημα δεν χρειάζεται ιδιαίτερα για την ανάγνωσή του τα προηγούμενα δύο, εξελισσόμενο όπως ένα θεατρικό έργο: το δραματικό γεγονός έχει ήδη συντελεστεί και εμείς παρακολουθούμε τ’ απόνερά του, τους κλυδωνισμούς που επιφέρει. Οι πρώτοι τρεις στίχοι έχουν ρυθμικότητα, αλλά με μια εύκολη ομοιοκαταληξία (την κατάληξη της εκάστοτε μετοχής: ξαφνιασμένοι, κυκλωμένοι, πολιορκημένοι). Τα διάσπαρτα κούφια άλογα αποτελούν το εύρημα του ποιήματος, ο συνωστισμός τους στην πόλη και η αναγκαία μεταφορά τους στην ακρογιαλιά: ευθεία παραπομπή στον δούρειο ίππο, αλλά και αντιστροφή του. Οι εύστοχοι στίχοι από τον δέκατο τρίτο έως τον δέκατο έκτο συμπυκνώνουν την ατμόσφαιρα («Ηχώ μια στιγμής θριάμβου / που τώρα επιστρέφει ως χλευασμός»), ενώ οι τελευταίοι δύο στίχοι φτιάχνουν ένα επιμύθιο πολλαπλώς ερμηνευόμενο.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

Για τον τόμο του Ovidius (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.) «Ηρωίδες» (1-15) με εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχόλια από τους: Βάιο Βαϊόπουλο, Ανδρέα Μιχαλόπουλο και Χαρίλαο Μιχαλόπουλο (εκδ. Gutenberg).

Του Σπύρου Κιοσσέ

Μια από τις διαδικασίες που επηρ...

«Η απορηματική της ύπαρξής μας» του Αριστείδη Βουγιούκα (κριτική)

«Η απορηματική της ύπαρξής μας» του Αριστείδη Βουγιούκα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αριστείδη Βουγιούκα «Η απορηματική της ύπαρξής μας» (εκδ. Gutenberg). Κεντρική φωτογραφία © Jr Korpa / Unsplash

Του Γιώργου Βέη

Αναστοχαστικός, ταυτοχρόνως κυριολεκτικός και ρηματικά άμεσος, ανατρεπτικός όπου...

«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

Για τη δίγλωσση ανθολογία ποιημάτων του W.H. Auden «Η ασπίδα του Αχιλλέα και άλλα ποιήματα» (μτφρ. Ερρίκος Σοφράς, εκδ. Αντίποδες).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Οι εκδόσεις Αντίποδες προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία για μια δημιουργική επίσκεψη σε αισθητ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ