bakonika kentriki

Για την ποιητική συλλογή της Αλεξάνδρας Μπακονίκα «Ντελικάτη γυναίκα» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Egon Schiele «Ο θάνατος και η κόρη» (1915) © Gallery Belvedere.

Του Παναγιώτη Γούτα

Στο καινούργιο βιβλίο της Αλεξάνδρας Μπακονίκα Ντελικάτη γυναίκα διακρίνουμε μια ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική δομή ως προς τη διάταξη των ποιημάτων της, κάτι που δεν συνέβαινε σε προηγούμενα βιβλία της. Εισαγωγικό της ενότητας «Διαδρομή», που καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα του βιβλίου, το ποίημα «Να συντρέξεις» αποτελεί επίκληση της ποιήτριας στην «αγάπη της αλήθειας και της περιπάθειάς της» να συντρέξει και να την παρηγορήσει για να αντιπαλέψει τις «φονικές λύπες» που στραγγίζουν το σθένος της. Ωραία ποιητική εισαγωγή, που μπορεί να εκληφθεί ως επίκληση στη μούσα της ποίησης για τόνωση της έμπνευσή της, όμως, προκαταβολικά, μας ενημερώνει και για την ψυχική διάθεση της ποιήτριας. Όσο για το ποιες είναι αυτές οι «φονικές λύπες» που την κατατρέχουν, θα γίνουν αντιληπτές στη δεύτερη και μικρότερης έκτασης ενότητα, που τιτλοφορείται «Το παράπονο».

Στη «Διαδρομή» επικρατεί το γνώριμο ποιητικό κλίμα της Μπακονίκα, που έχει να κάνει πρωτίστως με αισθήσεις και αισθήματα. Η ποιήτρια, συλλέκτρια σπάνιων αισθημάτων του προσωπικού της βίου αλλά και ανθρώπων του περίγυρού της, εστιάζει σε μοτίβα, αρκετά από τα οποία μάς είναι γνώριμα και από παλαιότερες συλλογές της. Ας επικεντρωθούμε σε κάποια άλλα, που τα συναντούμε πρώτη φορά: Η χαρμόσυνη διαστολή της ζωής που προκύπτει από μια αδρή αντρική περπατησιά, η αγωνία της αναμονής ενός ερωτικού ραντεβού που οδηγεί σε αφηνιασμένο σμίξιμο, ερωτικά σκιρτήματα της εφηβείας, ερωτικές έλξεις σε επαγγελματικά συνέδρια σε ξενοδοχεία, η συνταύτιση του έρωτα με την αίσθηση της αφής, η μοναδικότητα των φιλιών, το ισχυρό μαγνητικό πεδίο του πόθου ενός ερωτευμένου προς το ερωτικό του ταίρι.

Ερωτικές φωτοσκιάσεις και τρυφερά αγγίγματα θα ακολουθήσουν και πάλι, θαρρείς και ο έρωτας βρίσκει τον τρόπο να απομακρύνει όλα τα μίζερα και τα μικρά της ζωής, και να στεφθεί νικητής. Εκεί όμως καραδοκεί ο θάνατος.

Σταδιακά το ερωτικό στοιχείο και το παιχνίδι των αισθημάτων και των αισθήσεων υποχωρεί στις σελίδες, και τη θέση τους παίρνει η επιβολή, η κυριαρχία, η καταδυνάστευση, η άσκηση εξουσίας ανθρώπου προς άνθρωπο – γνώριμο κι αυτό το ποιητικό μοτίβο από παλαιότερη συλλογή της ποιήτριας (Ηδονή και εξουσία, εκδ. Μεταίχμιο), εδώ όμως πιο κατασταλαγμένο και πιο ελεύθερα και τολμηρά εκφρασμένο. Δίχως κι αυτά τα ποιήματα να στερούνται ερωτισμού, ή, καλύτερα, ενός κλίματος ερωτικού –αφού ο έρωτας είναι μια ευρεία έννοια που περικλείει μέσα της άλλες έννοιες αλλά και συμπεριφορές και ανθρώπινες διαθέσεις– εδώ αναδύονται στην επιφάνεια καταστάσεις που, κατά τα φαινόμενα, βασάνισαν στο παρελθόν τη συνείδηση της ποιήτριας: αντίζηλες γυναίκες που «παγερά ανιχνεύουν τις κρυφές πληγές της», βεντετισμοί και καυχησιολογίες, άκαμπτη οίηση και φιλαρέσκεια ανθρώπου του περίγυρού της, άνθρωποι ανάλγητοι-καβαλημένα καλάμια, συγγενείς με κυνική συμπεριφορά που ενδημούν ως όχεντρες και επιτίθενται, λογής λογής αχρείοι της ζωής που καταδιώκουν τα θηράματά τους και τα κατατροπώνουν.

Όμως το παραπάνω νοσηρό κλίμα και οι αρνητικοί άνθρωποι που την περιτριγυρίζουν δεν αποθαρρύνουν την ποιήτρια από το να συνεχίζει να εκφράζει την ερωτική της διάθεση – όλο το έργο της Μπακονίκα, άλλωστε, αποτελεί έκφραση μιας ερωτικής διάθεσης και δημιουργία ερωτικού κλίματος. Κι αυτό, προσωρινά, είναι μια μικρή νίκη εκ μέρους της. Ερωτικές φωτοσκιάσεις και τρυφερά αγγίγματα θα ακολουθήσουν και πάλι, θαρρείς και ο έρωτας βρίσκει τον τρόπο να απομακρύνει όλα τα μίζερα και τα μικρά της ζωής, και να στεφθεί νικητής. Εκεί όμως καραδοκεί ο θάνατος. Δύο ποιήματα που προοικονομούν τα «φοβερά» που θα συμβούν στη δεύτερη ενότητα μάς προσγειώνουν σε πιο σκληρές και οδυνηρές καταστάσεις. Μιλώ για τα ποιήματα «Σινιάλο» και «Πλήγματα». Αντιγράφω το δεύτερο:

«Οι βαριές λύπες και το άλγος που αφήνουν
δεν είναι προ των πυλών

Τα οικτρά που φοβόσουν,
οι βαριές, τραγικές λύπες έχουν μπει στη ζωή σου
να σε καταποντίσουν.
Μέσα στα πλήγματα και τη λαίλαπα του άλγους
θα κριθείς και θα αντέξεις».

Το φάσμα του θανάτου

Η ενότητα «Το παράπονο» περιλαμβάνει έντεκα ποιήματα που αναφέρονται στον αδόκητο χαμό της κόρης της ποιήτριας, Ιουλίας, στη μνήμη της οποίας άλλωστε είναι αφιερωμένη και ολόκληρη η ποιητική συλλογή. Με τα ποιήματα αυτά εγκαθιδρύεται από την Μπακονίκα μια καινούργια, κατά κάποιον τρόπο, θεματική, που αφορά την έλευση του θανάτου. Εδώ, προκαλεί εντύπωση ο αποστασιοποιημένος τρόπος γραφής τους ή, για να είμαι πιο ακριβής, η έλλειψη οποιασδήποτε γλυκερής συναισθηματολογίας ή επιτηδευμένα εκκωφαντικού σπαραγμού, από τα οποία η ποιήτρια σοφά κρατάει τις αποστάσεις της. Ο λυγμός της μάνας-ποιήτριας είναι ελεγμένος, ωστόσο ευδιάκριτος, και η λιτή και σαφής εκφορά του λόγου προσδίδουν ακρίβεια, πιστότητα και δύναμη στο τραγικό γεγονός. Γράφει η ποιήτρια (ποίημα «Αγώνας»):

«Μετά τη χημειοθεραπεία κατέβηκε
στην παραλία του Λευκού Πύργου
και με ορμή έτρεξε αρκετή ώρα.
Όσο πιο πολύ θα ίδρωνε ήταν καλό,
οι τοξίνες από τα φάρμακα αποβάλλονται.

Τρέξιμο με ορμή,
όπως όταν παλιά έτρεχε να προλάβει έναν εραστή,
ή μια παρέα φίλων της για εκδρομές και ξενύχτια.

Στην εσχατιά του οδυρμού και της αλλοφροσύνης
τρέξιμο στην παραλία
– τις τοξίνες και τον θάνατο να αποβάλει».

Στο καταληκτικό ποίημα της ενότητας αλλά και όλου του βιβλίου «Εύνοια», ο αναγνώστης δεν μπορεί να διακρίνει αν η αναφορά των στίχων αφορούν την ποιήτρια ή την πεθαμένη κόρη (ή μήπως και τις δύο μαζί;). Το ότι το ποιητικό υποκείμενο «καταξιώθηκε στον έρωτα και αγαπήθηκε» και ότι «συγκλονίστηκε από υπέρτατη μυσταγωγία» –προφανώς ερωτική–, αν μεν αφορά την κόρη αποτελεί μια δικαίωση τρόπον τινά και μια εύνοια στη σύντομη ζωή της, αν αφορά πάλι την ποιήτρια (κάλλιστα η Μπακονίκα θα μπορούσε σε στιγμές αυταρέσκειας να γράψει ένα τέτοιο ποίημα για την ίδια) δείχνουν τον αλύγιστο χαρακτήρα της και πως ο έρωτας σε όλες τις εκφάνσεις του που απεκόμισε ως εμπειρίες ζωής –ακόμη κι αν άγγιξε, διά της κόρης, τον θάνατο– μέστωσε και πλούτισε τη ζωή της. Όπως και να έχει η Μπακονίκα μέσα στην ευρύτερη έννοια του έρωτα εντάσσει ακόμη και τον θάνατο, εμπλουτίζοντας αυτή την έννοια και αναδεικνύοντάς την σε υπέρτατη ποιητική αλλά και πανανθρώπινη αξία.

bakonika 02

Η Αλεξάνδρα Μπακονίκα γεννήθηκε το 1951 στη Θεσσαλονίκη, όπου και ζει. Φοίτησε στην Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ, αλλά δεν ολοκλήρωσε τις σπουδές της. Εργάστηκε ως καθηγήτρια Αγγλικών. Έχει εκδώσει έντεκα ποιητικές συλλογές. Ποιήματά της και κριτικά της σημειώματα δημοσιεύθηκαν σε πολλά έγκριτα λογοτεχνικά περιοδικά. Βιβλία της εκδόθηκαν στην Ινδία και στον Καναδά, με ανθολογημένα ποιήματά της μεταφρασμένα στα αγγλικά στην έκδοση: “Lovers and Lairs. Poems from the Greek”, μτφρ. Richard Scorza (Samkaleen Prakashan, New Delhi, 1992).

 

Νέα στοιχεία στο έργο της ποιήτριας

Παρακολουθώντας και σχολιάζοντας το έργο της Μπακονίκα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια διακρίνω, πέραν της ενότητας που αφορά τον θάνατο της κόρης της, κι άλλα καινούργια στοιχεία στη γραφή της. Υπάρχει μια γοργή κίνηση και μια κινηματογραφική ματιά σε ορισμένα ποιήματα, που ξεφεύγουν από τον στατικό γενικά χαρακτήρα τής έως τώρα γραφής της, όπου στέκεται κυρίως στην ποιητική έκφραση και αποτύπωση ενός αισθήματος, ενός βλέμματος, μιας ιδέας ή μιας συμπεριφοράς. Ποιήματα όπως «Τα ποδήλατα», «Το πρόσχημα», «Διαδρομή», «Αγώνας», αλλά και κάποια ακόμη ξεφεύγουν από την ακινησία της ποιητικής εικόνας, και ενταγμένα σε φυσικό περιβάλλον (δάση, φύση, παραλία Θεσσαλονίκης κλπ.) δίνουν στην έννοια του έρωτα μια πιο «αγνή» και «φυσική» διάσταση, ακόμη κι αν το φάσμα του θανάτου πλανάται σε κάποια εξ αυτών – ο έρωτας θαρρείς ελαφρύνεται και καθαίρεται από όλους τους βαρείς συμβολισμούς του. Έρωτας, άλλωστε, κατά την ποιήτρια, δεν είναι μόνο τα σκιρτήματα, τα βλέμματα, η αγωνία για γρήγορη περίπτυξη και όλα τα συναφή, αλλά είναι και οι ερωτευμένοι –συνήθως νέοι– που μακριά από «κοινές συνομιλίες και βαρετές συνήθειες», φιλιούνται πίσω από βάρκες ή κρύβονται μες στα δάση, για να βγουν μετά, εξαγνισμένοι και χαλαροί, και ν’ ανέβουν στα ποδήλατά τους «με χαλαρωμένα, φωτεινά πρόσωπα και σώματα», αγνοώντας ίσως οι ίδιοι τα ποιητικά συμφραζόμενα των απανταχού της γης ερωτικών ποιημάτων, που, μάλλον, τους είναι άχρηστα και περιττά.

Με σαφήνεια, λιτότητα, τόλμη και εξομολογητική διάθεση, συχνά κάνοντας χρήση και ποιητικών προσωπείων, γράφει μεστά και ουσιαστικά ποιήματα, αποτυπώνοντας και μεταφράζοντας τον έρωτα σε όλες τις εκφάνσεις του, συμπεριλαμβανομένου και εκείνου του σημείου, όπου άπτεται με το φάσμα του θανάτου.

Η Αλεξάνδρα Μπακονίκα συνεχίζει την πορεία της στον χρόνο τυπώνοντας αυθεντικά και ειλικρινή ποιήματα. Οι γόνιμες επιρροές της από Καβάφη, Χριστιανόπουλο, Παλατινή Ανθολογία και από τη μοντερνιστική ποίηση εν γένει, σε συνδυασμό με τη θητεία της στη «Διαγώνιο», το μεγάλο αυτό λογοτεχνικό –και όχι μόνο– Σχολείο της Θεσσαλονίκης, μια «σχολή συγγραφικού ήθους» αν μπορώ να τη χαρακτηρίσω έτσι, την καθιστούν, πλέον, μία από τις αξιόλογες εκπροσώπους της πόλης στο καθημερινό και βασανιστικό παιχνίδι με τις λέξεις, όπως είναι η ποίηση. Με σαφήνεια, λιτότητα, τόλμη και εξομολογητική διάθεση, συχνά κάνοντας χρήση και ποιητικών προσωπείων, γράφει μεστά και ουσιαστικά ποιήματα, αποτυπώνοντας και μεταφράζοντας τον έρωτα σε όλες τις εκφάνσεις του, συμπεριλαμβανομένου και εκείνου του σημείου, όπου άπτεται με το φάσμα του θανάτου.

* Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Η εγγύτητα των πραγμάτων», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νησίδες.


bakonika exΝτελικάτη γυναίκα
ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΚΟΝΙΚΑ
ΠΟΛΙΣ 2021
Σελ. 64, τιμή εκδότη €12,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΜΠΑΚΟΝΙΚΑ

 

 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

ΑΠΕΙΘΑΡΧΟ
Κουτσαίνοντας και με δύο ανθρώπους
να τη στηρίζουν,
περπατάει στον διάδρομο του νοσοκομείου
κάνοντας γύρους.
Οι γιατροί συνέστησαν όσο μπορεί να κινείται.
Το σώμα της ένα σφάγιο στα χέρια της αρρώστιας,
όμως με πείσμα επιμένει κουτσαίνοντας να κάνει γύρους.

Σαν του αετού το βλέμμα της,
δυνατό κι απείθαρχο μπροστά στον θάνατο.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Bildungsroman, του Άκη Παπαντώνη (κριτική)

Bildungsroman, του Άκη Παπαντώνη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η πρώτη ποιητική συλλογή του Άκη Παπαντώνη «Bildungsroman» (εκδ. Κίχλη). 

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Bildungsroman ...

Το ξυράφι του Όκαμ, του Αλέξιου Μάινα

Το ξυράφι του Όκαμ, του Αλέξιου Μάινα

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Το ξυράφι του Όκαμ» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Φωτογραφία: Στέφανος Αλιπράντης

Της Άννας Γρίβα

Η δεύτερη ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα θέτει στο επίκεντρό της την ποιητική συνείδηση και τον τρό...

Όλα τα αδέσποτα γατιά του ονείρου μου, του Νίκου Φιλντίση

Όλα τα αδέσποτα γατιά του ονείρου μου, του Νίκου Φιλντίση

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Φιλντίση «Όλα τα αδέσποτα γατιά του ονείρου μου» (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα ποιητική συλλογή του Νίκου Φιλντίση, τρίτη κατά σειρά, που κυκλοφορεί υπό τον μάλλον πεζολογικό τίτλο Όλα τα αδέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ