Artemisia Gentileschi self portrait kentriki

«Για όσα περνούν μέσα απ’ την ύλη / και μένουν πάντα άπιαστα» μιλά η Άννα Γρίβα, στο νέο της ποιητικό βιβλίο «Δαιμόνιοι» (εκδ. Μελάνι). 

Της Ιουλίτας Ηλιοπούλου

Με λιτότητα, στοχεύοντας στο καίριο, που έχει επιλέξει να αναδείξει ως τέτοιο, η Άννα Γρίβα φωτίζει με ευαισθησία και τρυφερότητα στιγμές προσώπων που έζησαν και χάθηκαν στους αιώνες. Απ’ το 3000 π.Χ μέχρι και  σήμερα –μία μόνο ποιητική εγγραφή με υπέρτιτλο σύγχρονο, 2019– η ποιήτρια διαλέγει πρόσωπα, ή μάλλον διαλέγει στιγμές ιστορικών κυρίως προσώπων, συνήθως την έσχατη στιγμή του θανάτου, για να φωτίσει μέσω αυτών ολόκληρη την προσωπικότητά τους. Και με αυτόν τον, πλάγιο για τον αναγνώστη, φωτισμό διεισδύει μεσ' την ευαισθησία μας εγγράφοντας με φυσική απλότητα τη βεβαιότητα και την απορία, την κατασταλαγμένη γνώση και τον θαυμασμό για αυτά που παραμένουν άπιαστα.

Το κάθε ποίημα ξεκινά με έναν χρονολογικό υπέρτιτλο και παρότι έτσι σηματοδοτείται έντονα η ιστορική περίοδος, ωστόσο, μοιάζει ταυτόχρονα και συνειδητά να αίρεται αυτή η  χρονική μετατόπιση προς χάριν της σημασίας της στιγμής, που το ποίημα αναπτύσσει και αναδεικνύει. Ο Dante Alighieri, η Giulia Gonzaga, ο Cesare Cremonini, η Σαπφώ, ο Σενέκας, η Αιμιλία Δάφνη, αλλά και μία φίλη που δεν ονομάζεται, ένας κυνηγός, μια αιχμάλωτη των Αγαρηνών, όλοι τους αποτελούν ψηφίδες σ’ ένα μεγάλο μωσαϊκό ευαισθησιών, παθών, ψυχικών εντάσεων, συναισθημάτων. Άνθρωποι διαφορετικοί με κοινό παρανομαστή το επίθετο δαιμόνιοι: Οι έχοντες τον δαίμονα, τη θεία πνοή, την εμμονή, την κατοχή από το πνεύμα, – πριν το καλό ή κακό πρόσημό του. Τις περισσότερες φορές μάλιστα το ποίημα καταλήγει σ’ ένα στίχο-επιμύθιο, κλείνοντας έτσι, όχι με ηθικό «δίδαγμα», αλλά μάλλον με αισθητικό και έμμεσα μεταφυσικό:

«Σαν πεταλούδα εκεί / μπορείς να ζεις / με νέκταρ τον άνεμο» (Σαπφώ και Κλεΐς)

«Ανάμεσά τους ένα φράγμα αόρατο / πολιορκία αγγέλων» (Ο θάνατος του Jaufré Rudel)

«Ο θεός τη μέρα εκείνη / πρόσφερε επιτέλους την πορφύρα του / το βασίλειό του στη γη» (Η Artemisia Gentileschi στο εργαστήριό της)

«Καθώς φούντωνε η επανάσταση / στις σιωπηλές πατρίδες / των άστρων» (Μια σιωπηλή επανάσταση)

«Όλα αυτά τα άπιαστα / τα εφήμερα / που αντέχουν στους αιώνες» (Φυλαχτό κυνηγού)

Η ποιητική λειτουργία, με το ένδυμα μιας σύντομης αφήγησης, χωρίς να γίνεται πεζολογική, μεταπλάθει την πραγματικότητα, έτσι που το γεγονός να γίνεται ιδέα, αποσπασμένη από τον χρόνο. Η Ιωάννα της Λωραίνης έφιππη σε μια λιβελούλα, δείχνει το μικρό, το μέγα διάστημα της σκέψης και του ανθρώπινου πάθους, διευρύνοντας τα στενά όρια της πραγματικότητας. Η Αυτοκράτειρα Ευδοκία αίρεται από την προσωπική της περίπτωση για να σημάνει την αμφιβολία, την πικρία ή και μετάνοια για μια καθοριστική επιλογή. Ο «τάφος γυναίκας», ποίημα που μπορεί και να έχει ξεκινήσει από μια παρατήρηση σε προθήκη μουσείου, γίνεται η επίγνωση της φθαρτότητας, αυτού του ελάχιστου κάτι, που απομένει από τη ζωή. Το περαστικό-πολύτιμο που χάνεται και που εμπνέει ακόμη.

Η ποιητική λειτουργία, με το ένδυμα μιας σύντομης αφήγησης, χωρίς να γίνεται πεζολογική, μεταπλάθει την πραγματικότητα, έτσι που το γεγονός να γίνεται ιδέα, αποσπασμένη από τον χρόνο.

Ένα παιχνίδι του θνητού με το αθάνατο ενυπάρχει σε πολλά ποιήματα. Η αυτοκτονία του Λέοντα Σγουρού δηλώνεται ως τέτοια για να αφεθεί στο αναπεπταμένο επίπεδο της φαντασίας ή της ψυχής, να γίνει θρύλος. Ό,τι ξεπερνά τη λογική αποτίμηση αποζητά και βρίσκει εδώ αυτό το ποιητικό «μερίδιο στο φως». Περιπτώσεις που η ιστορία τις έγραψε στα ψιλά γράμματά της –τις έγραψε όμως–, επιλέγονται για να γίνουν η κύρια θεματική των είκοσι δύο ποιημάτων.

griva anna
H Άννα Γρίβα σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στην Αθήνα και Ιστορία και Επιστήμες της Λογοτεχνίας στη Ρώμη. Διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, ενώ παράλληλα εργάζεται ως μεταφράστρια και επιμελήτρια κειμένων. Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές, ενώ έχει συμμετάσχει με ποιήματα σε αρκετούς συλλογικούς τόμους.

 

Όσοι έχουν το δαιμόνιο μιας αυθεντικής βίωσης, που χαράχτηκε μέσα τους βαθιά με όλα τα παρεπόμενά του, αυτοί είναι εδώ που υπερβαίνουν τη λήθη και αναδύονται ως σύμβολα πάθους, αλλά και ως όψεις ισχυρού θυμικού. Όψεις του φωτός που έχει το σκοτάδι μάς παρουσιάζονται εδώ, όψεις – ψυχικές εκφράσεις μιας βαθιάς αλήθειας γιατί «από την ίδια την ψυχή πρέπει να βγει το φως, η δόξα, ένα υπέροχο σύννεφο λαμπερό» όπως γράφει ο Coleridge, στο Dejection Ode.

Και φως στα πρόσωπα της συλλογής δεν είναι η χαρά, είναι η δύναμη, είναι η παράμετρος του θαύματος στην τρέχουσα πραγματικότητά τους. Η ζωγράφος Artemisia Gentileschi, ο τροβαδούρος Jaufré Rudel, η φιλόσοφος Υπατία, ο ποιητής Dante Alighieri προσμετρούν αυτό το φως και το σκοτάδι της ζωής μέσα στη δύναμη ενός έργου, μιας επίμονης μελέτης, ή μιας φαντασίωσης. Και υπάρχουν ως ρεαλιστικές υπάρξεις μα και άπιαστες. Η Αιμιλία Δάφνη, αίφνης μέσα από κήπους ρόδων αλλά και λέξεων ιχνογραφείται, εύφορη και στερημένη, καθώς στ’ αλήθεια ήταν, να στέλνει «μηνύματα στ’ αστέρια», όπως γράφει η ίδια σε ποίημά της, αλλά και να σβήνεται σ’ ένα παρόν που πια δεν τη χωράει. Ο Μιχαήλ Περάνθης είχε μάλιστα γράψει γι’ αυτήν: «Ήταν μια σκιά που δεν επέτρεψε ούτε και σήμερα ακόμη να κερδίσει τη θέση που της ανήκει».

Ποια θέση ανήκει σε κάθε έναν είναι άγνωστο να το πει κανείς. Το μόνο που μπορούμε είναι να πράττουμε, να βρίσκουμε τη θέση που ανήκει στην κάθε μία λέξη μας, πράγμα δύσκολο γι' αυτήν την εύθραυστη τέχνη της γραφής ποιητικού λόγου. Και η Άννα Γρίβα δείχνει να ξέρει πώς ζυγιάζονται όχι μόνο οι έννοιες μα και οι συλλαβές, πώς διαρθρώνονται εικόνες και υπαινιγμοί, πώς ο λυρισμός μπορεί να εμφιλοχωρεί στη σημερινή γραφή και να την πλουτίζει.

* Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ είναι ποιήτρια. Τελευταίο βιβλίο της, η ποιητική συλλογή «Το ψηφιδωτό της νύχτας» (εκδ. Ύψιλον/βιβλία).

→ Στην κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία της Artemisia Gentileschi, ως Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας, 1615-17, λάδι σε καμβά © The National Gallery, London


griva exΔαιμόνιοι
ΑΝΝΑ ΓΡΙΒΑ
ΜΕΛΑΝΙ 2020
Σελ. 44, τιμή εκδότη €7,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΓΡΙΒΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Την Πέμπτη 23 Μαΐου, στις 8:30 μμ η Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS και οι εκδόσεις Μεταίχμιο, διοργανώνουν παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος της Σοφίας Νικολαΐδου με τίτλο «Δικά μας παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

  • Κώστας Β. Κατσουλάρη...
Σοφία Νικολαΐδου: «Έκανα ένα βήμα πίσω και προσπάθησα να αφουγκραστώ τα νέα παιδιά»

Σοφία Νικολαΐδου: «Έκανα ένα βήμα πίσω και προσπάθησα να αφουγκραστώ τα νέα παιδιά»

Με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Δικά μας παιδιά» (εκδ. Μεταίχμιο) συναντήσαμε τη συγγραφέα Σοφία Νικολαΐδου στη Θεσσαλονίκη, στο περιθώριο της 20ής Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου και συζητήσαμε για τους κώδικες των νέων, τον ΛΕΞ και τα κλειστά δωμάτια.

Συνέντευξη στον Διονύση...

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Επτά βιβλία πολιτικής παρέμβασης: Νέα κινήματα, πράσινη επανάσταση, χειραφέτηση, δημοκρατία και παγκόσμια διακυβέρνηση, ορισμένες λέξεις-κλειδιά

Επτά βιβλία πολιτικής παρέμβασης: Νέα κινήματα, πράσινη επανάσταση, χειραφέτηση, δημοκρατία και παγκόσμια διακυβέρνηση, ορισμένες λέξεις-κλειδιά

Τι συμβαίνει πραγματικά στη χώρα μας και τι στο διεθνές περιβάλλον; Πώς θα είναι οι δημοκρατίες σε λίγες δεκατίες; Υπάρχει ένας νέος ακτιβισμός που μπορεί να αναχαιτίσει τον καπιταλισμό; Επιλέγουμε επτά βιβλία που θέτουν τα πολιτικά ζητήματα των καιρών μας επί τάπητος. Kεντρική εικόνα: © Unspalsh. 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ