Artemisia Gentileschi self portrait kentriki

«Για όσα περνούν μέσα απ’ την ύλη / και μένουν πάντα άπιαστα» μιλά η Άννα Γρίβα, στο νέο της ποιητικό βιβλίο «Δαιμόνιοι» (εκδ. Μελάνι). 

Της Ιουλίτας Ηλιοπούλου

Με λιτότητα, στοχεύοντας στο καίριο, που έχει επιλέξει να αναδείξει ως τέτοιο, η Άννα Γρίβα φωτίζει με ευαισθησία και τρυφερότητα στιγμές προσώπων που έζησαν και χάθηκαν στους αιώνες. Απ’ το 3000 π.Χ μέχρι και  σήμερα –μία μόνο ποιητική εγγραφή με υπέρτιτλο σύγχρονο, 2019– η ποιήτρια διαλέγει πρόσωπα, ή μάλλον διαλέγει στιγμές ιστορικών κυρίως προσώπων, συνήθως την έσχατη στιγμή του θανάτου, για να φωτίσει μέσω αυτών ολόκληρη την προσωπικότητά τους. Και με αυτόν τον, πλάγιο για τον αναγνώστη, φωτισμό διεισδύει μεσ' την ευαισθησία μας εγγράφοντας με φυσική απλότητα τη βεβαιότητα και την απορία, την κατασταλαγμένη γνώση και τον θαυμασμό για αυτά που παραμένουν άπιαστα.

Το κάθε ποίημα ξεκινά με έναν χρονολογικό υπέρτιτλο και παρότι έτσι σηματοδοτείται έντονα η ιστορική περίοδος, ωστόσο, μοιάζει ταυτόχρονα και συνειδητά να αίρεται αυτή η  χρονική μετατόπιση προς χάριν της σημασίας της στιγμής, που το ποίημα αναπτύσσει και αναδεικνύει. Ο Dante Alighieri, η Giulia Gonzaga, ο Cesare Cremonini, η Σαπφώ, ο Σενέκας, η Αιμιλία Δάφνη, αλλά και μία φίλη που δεν ονομάζεται, ένας κυνηγός, μια αιχμάλωτη των Αγαρηνών, όλοι τους αποτελούν ψηφίδες σ’ ένα μεγάλο μωσαϊκό ευαισθησιών, παθών, ψυχικών εντάσεων, συναισθημάτων. Άνθρωποι διαφορετικοί με κοινό παρανομαστή το επίθετο δαιμόνιοι: Οι έχοντες τον δαίμονα, τη θεία πνοή, την εμμονή, την κατοχή από το πνεύμα, – πριν το καλό ή κακό πρόσημό του. Τις περισσότερες φορές μάλιστα το ποίημα καταλήγει σ’ ένα στίχο-επιμύθιο, κλείνοντας έτσι, όχι με ηθικό «δίδαγμα», αλλά μάλλον με αισθητικό και έμμεσα μεταφυσικό:

«Σαν πεταλούδα εκεί / μπορείς να ζεις / με νέκταρ τον άνεμο» (Σαπφώ και Κλεΐς)

«Ανάμεσά τους ένα φράγμα αόρατο / πολιορκία αγγέλων» (Ο θάνατος του Jaufré Rudel)

«Ο θεός τη μέρα εκείνη / πρόσφερε επιτέλους την πορφύρα του / το βασίλειό του στη γη» (Η Artemisia Gentileschi στο εργαστήριό της)

«Καθώς φούντωνε η επανάσταση / στις σιωπηλές πατρίδες / των άστρων» (Μια σιωπηλή επανάσταση)

«Όλα αυτά τα άπιαστα / τα εφήμερα / που αντέχουν στους αιώνες» (Φυλαχτό κυνηγού)

Η ποιητική λειτουργία, με το ένδυμα μιας σύντομης αφήγησης, χωρίς να γίνεται πεζολογική, μεταπλάθει την πραγματικότητα, έτσι που το γεγονός να γίνεται ιδέα, αποσπασμένη από τον χρόνο. Η Ιωάννα της Λωραίνης έφιππη σε μια λιβελούλα, δείχνει το μικρό, το μέγα διάστημα της σκέψης και του ανθρώπινου πάθους, διευρύνοντας τα στενά όρια της πραγματικότητας. Η Αυτοκράτειρα Ευδοκία αίρεται από την προσωπική της περίπτωση για να σημάνει την αμφιβολία, την πικρία ή και μετάνοια για μια καθοριστική επιλογή. Ο «τάφος γυναίκας», ποίημα που μπορεί και να έχει ξεκινήσει από μια παρατήρηση σε προθήκη μουσείου, γίνεται η επίγνωση της φθαρτότητας, αυτού του ελάχιστου κάτι, που απομένει από τη ζωή. Το περαστικό-πολύτιμο που χάνεται και που εμπνέει ακόμη.

Η ποιητική λειτουργία, με το ένδυμα μιας σύντομης αφήγησης, χωρίς να γίνεται πεζολογική, μεταπλάθει την πραγματικότητα, έτσι που το γεγονός να γίνεται ιδέα, αποσπασμένη από τον χρόνο.

Ένα παιχνίδι του θνητού με το αθάνατο ενυπάρχει σε πολλά ποιήματα. Η αυτοκτονία του Λέοντα Σγουρού δηλώνεται ως τέτοια για να αφεθεί στο αναπεπταμένο επίπεδο της φαντασίας ή της ψυχής, να γίνει θρύλος. Ό,τι ξεπερνά τη λογική αποτίμηση αποζητά και βρίσκει εδώ αυτό το ποιητικό «μερίδιο στο φως». Περιπτώσεις που η ιστορία τις έγραψε στα ψιλά γράμματά της –τις έγραψε όμως–, επιλέγονται για να γίνουν η κύρια θεματική των είκοσι δύο ποιημάτων.

griva anna
H Άννα Γρίβα σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στην Αθήνα και Ιστορία και Επιστήμες της Λογοτεχνίας στη Ρώμη. Διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, ενώ παράλληλα εργάζεται ως μεταφράστρια και επιμελήτρια κειμένων. Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές, ενώ έχει συμμετάσχει με ποιήματα σε αρκετούς συλλογικούς τόμους.

 

Όσοι έχουν το δαιμόνιο μιας αυθεντικής βίωσης, που χαράχτηκε μέσα τους βαθιά με όλα τα παρεπόμενά του, αυτοί είναι εδώ που υπερβαίνουν τη λήθη και αναδύονται ως σύμβολα πάθους, αλλά και ως όψεις ισχυρού θυμικού. Όψεις του φωτός που έχει το σκοτάδι μάς παρουσιάζονται εδώ, όψεις – ψυχικές εκφράσεις μιας βαθιάς αλήθειας γιατί «από την ίδια την ψυχή πρέπει να βγει το φως, η δόξα, ένα υπέροχο σύννεφο λαμπερό» όπως γράφει ο Coleridge, στο Dejection Ode.

Και φως στα πρόσωπα της συλλογής δεν είναι η χαρά, είναι η δύναμη, είναι η παράμετρος του θαύματος στην τρέχουσα πραγματικότητά τους. Η ζωγράφος Artemisia Gentileschi, ο τροβαδούρος Jaufré Rudel, η φιλόσοφος Υπατία, ο ποιητής Dante Alighieri προσμετρούν αυτό το φως και το σκοτάδι της ζωής μέσα στη δύναμη ενός έργου, μιας επίμονης μελέτης, ή μιας φαντασίωσης. Και υπάρχουν ως ρεαλιστικές υπάρξεις μα και άπιαστες. Η Αιμιλία Δάφνη, αίφνης μέσα από κήπους ρόδων αλλά και λέξεων ιχνογραφείται, εύφορη και στερημένη, καθώς στ’ αλήθεια ήταν, να στέλνει «μηνύματα στ’ αστέρια», όπως γράφει η ίδια σε ποίημά της, αλλά και να σβήνεται σ’ ένα παρόν που πια δεν τη χωράει. Ο Μιχαήλ Περάνθης είχε μάλιστα γράψει γι’ αυτήν: «Ήταν μια σκιά που δεν επέτρεψε ούτε και σήμερα ακόμη να κερδίσει τη θέση που της ανήκει».

Ποια θέση ανήκει σε κάθε έναν είναι άγνωστο να το πει κανείς. Το μόνο που μπορούμε είναι να πράττουμε, να βρίσκουμε τη θέση που ανήκει στην κάθε μία λέξη μας, πράγμα δύσκολο γι' αυτήν την εύθραυστη τέχνη της γραφής ποιητικού λόγου. Και η Άννα Γρίβα δείχνει να ξέρει πώς ζυγιάζονται όχι μόνο οι έννοιες μα και οι συλλαβές, πώς διαρθρώνονται εικόνες και υπαινιγμοί, πώς ο λυρισμός μπορεί να εμφιλοχωρεί στη σημερινή γραφή και να την πλουτίζει.

* Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ είναι ποιήτρια. Τελευταίο βιβλίο της, η ποιητική συλλογή «Το ψηφιδωτό της νύχτας» (εκδ. Ύψιλον/βιβλία).

→ Στην κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία της Artemisia Gentileschi, ως Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας, 1615-17, λάδι σε καμβά © The National Gallery, London


griva exΔαιμόνιοι
ΑΝΝΑ ΓΡΙΒΑ
ΜΕΛΑΝΙ 2020
Σελ. 44, τιμή εκδότη €7,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΓΡΙΒΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ