Artemisia Gentileschi self portrait kentriki

«Για όσα περνούν μέσα απ’ την ύλη / και μένουν πάντα άπιαστα» μιλά η Άννα Γρίβα, στο νέο της ποιητικό βιβλίο «Δαιμόνιοι» (εκδ. Μελάνι). 

Της Ιουλίτας Ηλιοπούλου

Με λιτότητα, στοχεύοντας στο καίριο, που έχει επιλέξει να αναδείξει ως τέτοιο, η Άννα Γρίβα φωτίζει με ευαισθησία και τρυφερότητα στιγμές προσώπων που έζησαν και χάθηκαν στους αιώνες. Απ’ το 3000 π.Χ μέχρι και  σήμερα –μία μόνο ποιητική εγγραφή με υπέρτιτλο σύγχρονο, 2019– η ποιήτρια διαλέγει πρόσωπα, ή μάλλον διαλέγει στιγμές ιστορικών κυρίως προσώπων, συνήθως την έσχατη στιγμή του θανάτου, για να φωτίσει μέσω αυτών ολόκληρη την προσωπικότητά τους. Και με αυτόν τον, πλάγιο για τον αναγνώστη, φωτισμό διεισδύει μεσ' την ευαισθησία μας εγγράφοντας με φυσική απλότητα τη βεβαιότητα και την απορία, την κατασταλαγμένη γνώση και τον θαυμασμό για αυτά που παραμένουν άπιαστα.

Το κάθε ποίημα ξεκινά με έναν χρονολογικό υπέρτιτλο και παρότι έτσι σηματοδοτείται έντονα η ιστορική περίοδος, ωστόσο, μοιάζει ταυτόχρονα και συνειδητά να αίρεται αυτή η  χρονική μετατόπιση προς χάριν της σημασίας της στιγμής, που το ποίημα αναπτύσσει και αναδεικνύει. Ο Dante Alighieri, η Giulia Gonzaga, ο Cesare Cremonini, η Σαπφώ, ο Σενέκας, η Αιμιλία Δάφνη, αλλά και μία φίλη που δεν ονομάζεται, ένας κυνηγός, μια αιχμάλωτη των Αγαρηνών, όλοι τους αποτελούν ψηφίδες σ’ ένα μεγάλο μωσαϊκό ευαισθησιών, παθών, ψυχικών εντάσεων, συναισθημάτων. Άνθρωποι διαφορετικοί με κοινό παρανομαστή το επίθετο δαιμόνιοι: Οι έχοντες τον δαίμονα, τη θεία πνοή, την εμμονή, την κατοχή από το πνεύμα, – πριν το καλό ή κακό πρόσημό του. Τις περισσότερες φορές μάλιστα το ποίημα καταλήγει σ’ ένα στίχο-επιμύθιο, κλείνοντας έτσι, όχι με ηθικό «δίδαγμα», αλλά μάλλον με αισθητικό και έμμεσα μεταφυσικό:

«Σαν πεταλούδα εκεί / μπορείς να ζεις / με νέκταρ τον άνεμο» (Σαπφώ και Κλεΐς)

«Ανάμεσά τους ένα φράγμα αόρατο / πολιορκία αγγέλων» (Ο θάνατος του Jaufré Rudel)

«Ο θεός τη μέρα εκείνη / πρόσφερε επιτέλους την πορφύρα του / το βασίλειό του στη γη» (Η Artemisia Gentileschi στο εργαστήριό της)

«Καθώς φούντωνε η επανάσταση / στις σιωπηλές πατρίδες / των άστρων» (Μια σιωπηλή επανάσταση)

«Όλα αυτά τα άπιαστα / τα εφήμερα / που αντέχουν στους αιώνες» (Φυλαχτό κυνηγού)

Η ποιητική λειτουργία, με το ένδυμα μιας σύντομης αφήγησης, χωρίς να γίνεται πεζολογική, μεταπλάθει την πραγματικότητα, έτσι που το γεγονός να γίνεται ιδέα, αποσπασμένη από τον χρόνο. Η Ιωάννα της Λωραίνης έφιππη σε μια λιβελούλα, δείχνει το μικρό, το μέγα διάστημα της σκέψης και του ανθρώπινου πάθους, διευρύνοντας τα στενά όρια της πραγματικότητας. Η Αυτοκράτειρα Ευδοκία αίρεται από την προσωπική της περίπτωση για να σημάνει την αμφιβολία, την πικρία ή και μετάνοια για μια καθοριστική επιλογή. Ο «τάφος γυναίκας», ποίημα που μπορεί και να έχει ξεκινήσει από μια παρατήρηση σε προθήκη μουσείου, γίνεται η επίγνωση της φθαρτότητας, αυτού του ελάχιστου κάτι, που απομένει από τη ζωή. Το περαστικό-πολύτιμο που χάνεται και που εμπνέει ακόμη.

Η ποιητική λειτουργία, με το ένδυμα μιας σύντομης αφήγησης, χωρίς να γίνεται πεζολογική, μεταπλάθει την πραγματικότητα, έτσι που το γεγονός να γίνεται ιδέα, αποσπασμένη από τον χρόνο.

Ένα παιχνίδι του θνητού με το αθάνατο ενυπάρχει σε πολλά ποιήματα. Η αυτοκτονία του Λέοντα Σγουρού δηλώνεται ως τέτοια για να αφεθεί στο αναπεπταμένο επίπεδο της φαντασίας ή της ψυχής, να γίνει θρύλος. Ό,τι ξεπερνά τη λογική αποτίμηση αποζητά και βρίσκει εδώ αυτό το ποιητικό «μερίδιο στο φως». Περιπτώσεις που η ιστορία τις έγραψε στα ψιλά γράμματά της –τις έγραψε όμως–, επιλέγονται για να γίνουν η κύρια θεματική των είκοσι δύο ποιημάτων.

griva anna
H Άννα Γρίβα σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στην Αθήνα και Ιστορία και Επιστήμες της Λογοτεχνίας στη Ρώμη. Διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, ενώ παράλληλα εργάζεται ως μεταφράστρια και επιμελήτρια κειμένων. Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές, ενώ έχει συμμετάσχει με ποιήματα σε αρκετούς συλλογικούς τόμους.

 

Όσοι έχουν το δαιμόνιο μιας αυθεντικής βίωσης, που χαράχτηκε μέσα τους βαθιά με όλα τα παρεπόμενά του, αυτοί είναι εδώ που υπερβαίνουν τη λήθη και αναδύονται ως σύμβολα πάθους, αλλά και ως όψεις ισχυρού θυμικού. Όψεις του φωτός που έχει το σκοτάδι μάς παρουσιάζονται εδώ, όψεις – ψυχικές εκφράσεις μιας βαθιάς αλήθειας γιατί «από την ίδια την ψυχή πρέπει να βγει το φως, η δόξα, ένα υπέροχο σύννεφο λαμπερό» όπως γράφει ο Coleridge, στο Dejection Ode.

Και φως στα πρόσωπα της συλλογής δεν είναι η χαρά, είναι η δύναμη, είναι η παράμετρος του θαύματος στην τρέχουσα πραγματικότητά τους. Η ζωγράφος Artemisia Gentileschi, ο τροβαδούρος Jaufré Rudel, η φιλόσοφος Υπατία, ο ποιητής Dante Alighieri προσμετρούν αυτό το φως και το σκοτάδι της ζωής μέσα στη δύναμη ενός έργου, μιας επίμονης μελέτης, ή μιας φαντασίωσης. Και υπάρχουν ως ρεαλιστικές υπάρξεις μα και άπιαστες. Η Αιμιλία Δάφνη, αίφνης μέσα από κήπους ρόδων αλλά και λέξεων ιχνογραφείται, εύφορη και στερημένη, καθώς στ’ αλήθεια ήταν, να στέλνει «μηνύματα στ’ αστέρια», όπως γράφει η ίδια σε ποίημά της, αλλά και να σβήνεται σ’ ένα παρόν που πια δεν τη χωράει. Ο Μιχαήλ Περάνθης είχε μάλιστα γράψει γι’ αυτήν: «Ήταν μια σκιά που δεν επέτρεψε ούτε και σήμερα ακόμη να κερδίσει τη θέση που της ανήκει».

Ποια θέση ανήκει σε κάθε έναν είναι άγνωστο να το πει κανείς. Το μόνο που μπορούμε είναι να πράττουμε, να βρίσκουμε τη θέση που ανήκει στην κάθε μία λέξη μας, πράγμα δύσκολο γι' αυτήν την εύθραυστη τέχνη της γραφής ποιητικού λόγου. Και η Άννα Γρίβα δείχνει να ξέρει πώς ζυγιάζονται όχι μόνο οι έννοιες μα και οι συλλαβές, πώς διαρθρώνονται εικόνες και υπαινιγμοί, πώς ο λυρισμός μπορεί να εμφιλοχωρεί στη σημερινή γραφή και να την πλουτίζει.

* Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ είναι ποιήτρια. Τελευταίο βιβλίο της, η ποιητική συλλογή «Το ψηφιδωτό της νύχτας» (εκδ. Ύψιλον/βιβλία).

→ Στην κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία της Artemisia Gentileschi, ως Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας, 1615-17, λάδι σε καμβά © The National Gallery, London


griva exΔαιμόνιοι
ΑΝΝΑ ΓΡΙΒΑ
ΜΕΛΑΝΙ 2020
Σελ. 44, τιμή εκδότη €7,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΓΡΙΒΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

Για το βιβλίο με σύντομα κείμενα για την ποίηση του Θανάση Χατζόπουλου «Η στάση του πελαργού – Μικροδοκίμια» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Πλάνο απο την ταινία «Το μετέωρο βήμα του πελαργού» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. .

Του Γιώργου Βέη

...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ