alt

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Στούπα «Τα καρφιά μένουν» (εκδ. Θράκα).

Της Γεωργίας Τριανταφυλλίδου

Η συλλογή Tα καρφιά μένουν είναι η αξιοπρόσεκτη, σημαντική, πρώτη κατάθεση ενός συμπολίτη μας ποιητή. Περιλαμβάνει ποιήματα με συγκεκριμένο κάθε φορά βάθος, που την ίδια στιγμή καταφέρνουν να μη μείνουν μονοσήμαντα καθώς η αποκωδικοποίησή τους πραγματοποιείται με περισσότερα του ενός ερμηνευτικά κλειδιά.

Η συλλογή χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες ποιημάτων που φέρουν αντίστοιχα τους τίτλους: «Το αθέατο ελάφι», «Τα κομμένα χέρια», «Τα βραδινά δωμάτια», «Τα ελεύθερα σώματα» (τίτλοι επίμονα ουδέτεροι στο γένος και πλειοψηφικά πληθυντικοί στον αριθμό) και στις οποίες χρέη θυρωρού εκτελούν ισάριθμα χαϊκού, που ανοίγουν κάθε φορά την πόρτα της θεματικής εισόδου:

1. αίμα
«Κι όμως ματώνουν
τα ρούχα μας, οι κλωστές
είναι αρτηρίες».
 
2. ο θάνατος
«Πίνει εσπρεσάκι
χαλαρός. Ντριν, κινητό
υπενθύμιση».
 
3. ο stuart skelton στη ντουζιέρα
«Μπλακάουτ στο Χίλτον.
Das Licht! Das Licht! φωνάζει.
ρετσιτατίβο».
 
4. αυλαία
«Σ’ ένα σύνορο
σωμάτων εκστρατεύουν
ενδεχόμενα».

Κι αυτοί είναι, συμπυκνωμένοι υποδειγματικά μέσα στα όρια της πασίγνωστης ιαπωνικής φόρμας, οι τομείς που ο Στούπας αντλεί την έμπνευσή του: Αφενός, ο θάνατος, η απώλεια, η απουσία σε ακατάπαυστες παραλλαγές και σε συνδυασμό με την αδιάκοπη αναζήτηση συμβόλων που δημιουργούν διαρκή έξαψη. Αφετέρου, η αγωνία, η στέρηση, η βία, η αναχώρηση, η ρήξη, ο καταναγκασμός, τα αδειανά χέρια, η αρμυρή γεύση των δακρύων του έρωτα, η απιθανότητα, ιδωμένα με μια ειρωνική ματιά η οποία δεν εκπορεύεται μόνο από τις κόγχες του υποκειμένου που υποφέρει αλλά και από το βλέμμα της Ιστορίας όταν κατευθύνεται λοξό πάνω σε ανάλογα παραδείγματα. Κόσμος πολύς μπαινοβγαίνει στα ποιήματα του Στούπα. Ο πληγωμένος Τριστάνος, ο ρευστός Νταλί, η ματωμένη νύφη Σαβίνα Ποππαία, η οσία Ματρώνα και ο Στάλιν, ο Λουκιανός, η κόρη της δούκισσας της Πλακεντίας, ο Νίτσε, ένας διάσημος τενόρος του καιρού μας, μπεργκμανικοί απόηχοι, διάσημα ερωτικά ζεύγη της αρχαιότητας όπως ο Ορφέας και η Ευριδίκη, ο Θησέας και η Αριάδνη, αλλά και ο μυθικός Ενδυμίων, και τέλος ο Καβάφης πανταχού παρών μέσα από την αναφορά σε ήρωες που παραπέμπουν ευθέως στις δικές του ποιητικές αποτυπώσεις. Και είναι αλήθεια πως πολλές φορές ο αναγνώστης νιώθει ανεπαρκής ως προς τις εγκυκλοπαιδικές γνώσεις που καλείται να επιστρατεύσει για να φέρει εις πέρας την κατανόηση του ποιήματος: π.χ. μπορεί να ξέρει κανείς ότι η Σαβίνα Ποππαία ήταν ερωμένη και μετέπειτα σύζυγος του Νέρωνα, αλλά πρέπει να επιμείνει στην αναζήτησή του για να εξακριβώσει ότι το αγόρι «με ξεραμένο αίμα στο υπογάστριο» του ποιήματος «imitatio» της συλλογής, παραπέμπει στον Σπόρο, έναν απελεύθερο δούλο τον οποίο ο Νέρων ευνούχισε και παντρεύτηκε και που λόγω της εξωτερικής ομοιότητάς του με τη Σαβίνα συνήθιζε να τον αποκαλεί με το όνομά της. Όμως αυτό φαίνεται να είναι ένας αναγνω(ρι)στικός σκόπελος. Γιατί, στην πραγματικότητα, δεν είναι. Ο Στούπας επιλέγει τους συγκεκριμένους ήρωες όχι φυσικά για να κάνει επίδειξη της ευρυμάθειάς του, αλλά για να σκαλώσει τεχνηέντως πάνω τους τις συνέπειες μιας παμπάλαιης, διαχρονικής παραδοχής.

«γνώριζε [ο Νέρωνας] πως η τέχνη ειν’ έγκλημα
κι αν μένει στους αιώνες ατιμώρητο
είναι γιατί
 
όσοι το είδαν ή έμαθαν γι’ αυτό
σωπαίνουν…»

Παρομοίως, η τραγική ιστορία τη Σοφίας Μαρμπουά Λεμπρέν που μετά τον θάνατο της πολυαγαπημένης κόρης της ζει έγκλειστη στον πύργο της με μόνη συντροφιά το ταριχευμένο σώμα της νεκρής, δεν είναι παρά η αφορμή για να ακουστεί η κατάπικρη αλήθεια που περιβάλλει τα δύο σκέλη της ερωτικής αλλά και κάθε αγαπητικής απαίτησης:

«είναι ένα σώμα ωραίο απλώς.
[…]
δεν αγαπιέται ούτε λυτρώνει η ομορφιά.
και στην αγάπη
το σώμα δεν αρκεί»

Άλλοτε ο Στούπας γίνεται πολύ προσωπικός, όπως στο ποίημα «Εκείνος που είδε το αθέατο ελάφι» ή στο εμβληματικό κατά τη γνώμη μου ποίημα της συλλογής «Ο νεκρός», όπου διαφαίνεται η ικανότητά του να διηγείται μια λυπημένη ιστορία η οποία όμως είναι φανερό εξαρχής ότι περιφρονεί τον οίκτο μας.

Στίχοι όπως «στην ερημιά σου / θα το δεις καλύτερα: τότε / είναι που λάμπει πιο πολύ», «αυτό που δεν αγγίζεται σε σημαδεύει», «η σημασία του καθενός χαρίζεται / που πάει να πει πως ένα μέρος της / δεν του ανήκει» αποκαλύπτουν έναν ικανό παρατηρητή της ανθρώπινης συμπεριφοράς που, ωστόσο, αντιστέκεται σθεναρά στην πλάνη μιας λεπτομερειακής ψυχολογίας. Δεν γράφουμε ποιήματα για να επικυρώσουμε την ύπαρξη. Η ποίηση είναι πράξη, όχι σκέψη γύρω από τον εαυτό μας. Και για μένα είναι συγκινητικός ο τρόπος που ο Γιάννης Στούπας το επιχειρεί και το κατορθώνει στα δύο παραπάνω ποιήματα:

«παίρνεις το πιάτο και πηγαίνεις μέσα.
τρως ολομόναχος
θρηνώντας τον σπαταλημένο χρόνο σιωπηλά».

Συμφωνώ απόλυτα. Ο βουβός θρήνος είναι όντως από τις πιο ενεργητικές εκφάνσεις της ανθρώπινης οδύνης.

Η συλλογή κλείνει όπως ανοίγει. Πρόκειται για κυκλική σύνθεση, αν θεωρήσουμε ως πρώτο στίχο τον τίτλο που αντικρίζουμε στο εξώφυλλο και που αποτελεί περίπου τον τελευταίο του βιβλίου. Ο στίχος «τα καρφιά μένουν» είναι μια σταθερή υπόμνηση θανάτου, είναι ένα αέναο «κανείς δεν εξαιρείται», και τα συρμάτινα απομεινάρια των συρραπτικών στις κολόνες της ΔΕΗ έλκουν θαρρείς το αγγελτήριο του επόμενου θανάτου. Δεν επιθυμώ εντούτοις να τελειώσω την παρουσίασή μου με μια αναφορά στο ρεαλιστικό τέλος του βίου και της έμπνευσης. Το προτελευταίο ποίημα της συλλογής επιγράφεται «Δυο πρόσφυγες». Είναι ένας πρωτότυπος χειρισμός της θλιβερής επικαιρότητας και επιτυγχάνεται με έναν λιτό, κομψό, τρυφερό, στο ύφος παιδικού νανουρίσματος και τραγουδιστικής ρίμας τρόπο, που μιλάει κατευθείαν στην καρδιά. Κάτι σαν «τον μ’ αγαπάς και τη σ’ αγαπώ» του Μαχαιρίτσα προσαρμοσμένο στη μοίρα των προσφύγων αλλά και με μια ολοφάνερη πρόθεση να χρησιμοποιηθεί η έννοια της προσφυγιάς από κάθε ενδιαφερόμενη ανθρώπινη ύπαρξη και για κάθε δυνατή χρήση: ερωτική, πολιτική, υπαρξιακή. Παραθέτω τις δύο τελευταίες στροφές:

«(βάρκα που σπάει) σ’ αγαπώ
επειδή πάντα θα μισώ
τις διαιρέσεις μ’ αγαπάς
και πέφτεις στο νερό

(ώρες στο κύμα) σ’ αγαπώ
επειδή αντέχεις να κοιτάς
τα σώματά μας μπρούμυτα
κυλούν χωρίς εμάς».

Ο Αλμπέρ Καμύ έγραψε στα σημειωματάριά του πως «όταν ξεσπάσει ο πόλεμος είναι μάταιο και άνανδρο να θέλεις να μείνεις παράμερα, με το πρόσχημα ότι δεν ευθύνεσαι. Οι φιλντισένιοι πύργοι έπεσαν». Ευχαριστώ τον Γιάννη Στούπα που μ’ αυτό το ποίημα μου θυμίζει ότι, τότε, δηλαδή τώρα, λίγο πριν τη στιγμή μιας επικείμενης κατάρρευσης, «η φιλοφρόνηση απαγορεύεται και προς τον εαυτό μας και προς τους άλλους».

* Η ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΟΥ είναι ποιήτρια.
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Δανεικά αγύριστα» (εκδ. Κίχλη).

✒︎ Το κείμενο, προσαρμοσμενο στις ανάγκες της βραδιάς, διαβάστηκε στην παρουσίαση της συλλογής Τα Καρφιά Μένουν στο Δημοτικό Ωδείο Καβάλας στις 18 Νοεμβρίου 2019.
Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας της © Paula Rego «Bride», 1994, 120 x 160 cm.


altΤα καρφιά μένουν
Γιάννης Στούπας
Θράκα 2019
Σελ. 48, τιμή εκδότη €7,42

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

Για την ποιητική συλλογή της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη «Τα λόγια του ονείρου» (εκδ. Βακχικόν). 

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ένα μεγάλο στόμα
ανοίγει η ψυχή
μες από τα μάτια τα βαθιά του χάους
και κράζει
πεταλούδες το πρωί ...



«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης...

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου «Κυψέλες» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφία © Pierre Bourjo.

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα, ένατη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου φέρει τον μονολεκτικό, πολύσημο τίτλο Κυψέλες,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα θα είναι η τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου, που θα πραγματοποιηθεί από τις 26 Ιανουαρίου μέχρι τις 7 Φεβρουαρίου και η οποία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα στον αραβικό κόσμο και σε όλη την Μέση Ανατολή. Στην φωτογραφία, ο Έλληνας πρέσβης στην Αίγυπτο, Νίκος ...

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ