alt

Για το βιβλίο του Δημήτρη Χουλιαράκη «Ψυχή στα δόντια» (εκδ. Το Ροδακιό).

Της Χρύσας Φάντη

Ένα κλωνί μυρτιάς να τους έριχνα, μάταιος κόπος
δεν γυρίζουνε πίσω τόσοι και τόσοι 
πνιγμένοι.

Στην Ψυχή στα δόντια, την όγδοη (μετά την πρώτη πριν από 36 χρόνια) ποιητική συλλογή του Δημήτρη Χουλιαράκη, ιστορίες προσωπικές αλλά και τραγωδίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο, αποκαλύπτουν τον ζόφο, τη βία και τον παραλογισμό που σημάδεψε την κοινωνία μας για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από τον Εμφύλιο μέχρι και τη δεκαετία του ’70.

Χρόνια ύστερα διάβασα στην Κακιά Σκάλα πως χάθηκε
απ’ τα βράχια γκρεμίστηκε με μια
Μάστανγκ Κονβέρτιμπλ
φωτιά και λάβρα
του κουτιού
τσίλικη.

Ιστορίες προσωπικές αλλά και τραγωδίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο, αποκαλύπτουν τον ζόφο, τη βία και τον παραλογισμό που σημάδεψε την κοινωνία μας για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από τον Εμφύλιο μέχρι και τη δεκαετία του ’70.

Ήδη τα μότο της συλλογής, ένα στην αρχή και ένα στο τέλος της (Alfred, Lord Tennyson: «Ιf thou shouldst never see my face again, / Pray for my soul» και Samuel Taylor Coleridge: «Like one, that on a lonesome road / Doth walk in fear and dread»), λειτουργούν ως τροχιοδεικτικά και μας εισάγουν στο κλίμα και την ατμόσφαιρά της. Δύο χρόνια μετά τον πρωτεϊκό και θαλερό Ακρόκηπο (2017), ο Χουλιαράκης γητεύεται ξανά από την Ιστορία. Μόνο που τώρα οι λογαριασμοί του δεν είναι σε κάποια απόμακρη γωνιά της Γης, αλλά στην ίδια του την πατρίδα, όπου αναστοχάζεται κριτικά το λεγόμενο «ελληνικό μεταπολεμικό θαύμα» με τις πολυποίκιλες εκφάνσεις του, όπως το συνέλαβαν και το εφάρμοσαν στην πράξη οι νικητές της αδελφοκτόνας σύγκρουσης. Το ύφος του δεν παραλλάζει από πριν: έντονος λυρισμός, υποδόρια ειρωνεία, ιδιότυπη αισθησιακή-ερωτική αύρα, κυρίως όμως μια καταλυτική αίσθηση της τραγικότητας.

Στα πλούσια μαλλιά της το αίμα είχε σβολιάσει
και ο πετσοκομμένος της λαιμός
κρεμόταν απ’ το δέρμα.
 
Όπως την πέταξαν, είχε κατρακυλήσει
κι είχε σταθεί ανάσκελα, παίρνοντας πόζα γκροτέσκα:
απόκοτα με χλευάζαν τ’ ανοιχτά της σκέλια.

Με ποιήματα όπως το «Κορονέισον βαλς με την Αν στα σκίνα» (αναφορά στη δολοφονία της δημοσιογράφου του BBC Αν Ντόροθι Τσάπμαν στο Καβούρι το 1971), το «Πώς με χλευάζαν τ’ ανοιχτά της σκέλια» (ένα συγκλονιστικό ποιητικό «ρεπορτάζ» από τις «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» στον Γράμμο), το «Μυρτώο», με θέμα του το τραγικό ναυάγιο του οχηματαγωγού «Ηράκλειον» στη Φαλκονέρα το 1966, το «Σαραντάμερο ή ένα σκληρό καρύδι», για τους Χέρμαν Ντουφτ και Χανς Μπασενάουερ, τους δύο αιμοδιψείς Γερμανούς κατά συρροή δολοφόνους τον καιρό της Δικτατορίας, το «Μπιζέλια με αστακό», με θέμα τη δολοφονία του Αμερικανού ανταποκριτή του CBS Τζορτζ Πολκ στη Θεσσαλονίκη το 1948, το «Σαν θεόρατο ένα χέρι να τους έπνιξε», για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Δερβένι Κορινθίας (1968), το «Του κόσμου η λάβρα», με «ήρωα» τον Βασίλη Λυμπέρη που έκαψε την οικογένειά του και εκτελέστηκε το 1972, το «Στα ριζά του Υμηττού ξημερώματα», με αναφορά στη Σταυρούλα Γκουβούση που έπνιξε τη νύφη της στη στέρνα και επίσης εκτελέστηκε το 1961 ή το «Βαρδάτε, μωρέ!» για την πολύνεκρη βεντέτα στο χωριό του Ψηλορείτη Βορίζια στα 1955, ο ποιητής ανασυνθέτει ελλειπτικά τον κορμό της εθνικής μας ψύχωσης, ιχνηλατώντας ένα προς ένα τα σημάδια και τις σκοτεινές πτυχές του ναρκισσιστικού μας τραύματος.

Ιδού το Βρέφος που περιμένατε! να πω
κι έτσι, με τις πιτζάμες, να χαθώ
στα παλαμάκια και τις επευφημίες
μες στον τρελό αλαλαγμό
στη μέθη και τον ορυμαγδό
απ' τα κλάξον και τα ζήτω

alt

Ο Δημήτρης Χουλιαράκης είναι δημοσιογράφος,
βραβευμένος ποιητής και μεταφραστής. Έχει
μεταφράσει πεζογραφία, ποίηση και θέατρο από

τα αγγλικά, τα πολωνικά και τα τουρκικά.

Στραμμένος σε όσα διαδραματίζονταν την εποχή της παιδικής του ηλικία ή είχαν ήδη διαδραματιστεί μερικές δεκαετίες πριν απ’ τη γέννησή του, και με νωπές ακόμη τις μνήμες των ανθρώπων που τον περιέβαλλαν, ο στίχος του, συχνά ομοιοκατάληκτος, μέσα από μια γλώσσα άλλοτε αδρή και άλλοτε στην εντέλεια λεπτουργημένη και με συχνές αναφορές στην καθομιλουμένη εκείνης της εποχής, συγκροτεί στο σύνολό του ένα παλίμψηστο, γραμμένο στην κυριολεξία με τη ψυχή στα δόντια. Αν και όχι μόνο στη συγκεκριμένη συλλογή αλλά και στα προγενέστερα έργα του Χουλιαράκη η σημασία του μοιραίου και το βάρος της τυχαιότητας είναι εξόχως σημαντικά, το βλέμμα του ποιητή, χωρίς να εγκαταλείπει τη στωικότητα αλλά και την «ειρωνική έλλειψη αιφνιδιασμού του για το ανοίκειο» (όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Αλέξης Ζήρας σε μια κριτική του για τη συλλογή Αναπολόγητος στις κούνιες ντάλα μεσημέρι, εφ. Αυγή 21/6/2015), γίνεται αιχμηρό και σκιαγμένο, καθώς η ευφροσύνη και η ποιητική ανάταση παραχωρούν τη θέση τους σε ένα σύμπαν πιο χοϊκό, ένα πανδαιμόνιο από ψυχές ανερμάτιστες και παραλογισμένες. Ο φωτεινός λυρισμός υποχωρεί παραχωρώντας τα σκήπτρα στον ωμό ρεαλισμό ενός κόσμου δυστοπικού που κάποτε γεννά στον ποιητή αισθήματα ακραίας εχθρότητας. 

Πώς κατάμουτρα σας φτύνω, να μη σώσετε,
να μην ξημερώσετε, όλους σας με μια τριχιά να σας έδενα
σφιχτά, μες στη στέρνα μου κι εσάς
ίδιους πόντικες να σας έπνιγα.

Ο φωτεινός λυρισμός υποχωρεί παραχωρώντας τα σκήπτρα στον ωμό ρεαλισμό ενός κόσμου δυστοπικού που κάποτε γεννά στον ποιητή αισθήματα ακραίας εχθρότητας.

Κι όμως. Πάρεξ μια στιγμή, η αντικοινωνική αυτή διάθεση δεν μπορεί να έχει συνέχεια και διάρκεια στη ψυχή ενός ποιητή. Κάποιου που η ύψιστη ενσυναίσθησή του του υπαγορεύει αυτή την αγαπητική για τους ανθρώπους λειτουργία. Έτσι η τραγική συνείδηση της ανθρώπινης αδυναμίας επανέρχεται στον λόγο του. Και καλεί τον αναγνώστη του σε μια παραμυθητική πρόβα αυτοσυνειδησίας: να καταλάβει, δηλαδή, τη φύση του και να συγχωρέσει ακόμη και το πιο αποτρόπαιο έγκλημα του Άλλου. Ο αναμάρτητος, άλλωστε, πρώτος τον λίθο βαλέτω.

Κι αν με στήσαν στον Τούρλο εκεί, αχ βρε μάνα,
απ’ το βλέμμα δεν σβήνεται του κόσμου ετούτου η λάβρα.
 
Δες, πλησίασε κι άγγιξε δω, πως κατάσαρκα στο στήθος
για πάντα φορώ φυλαχτό το μολύβι το καυτό
που μού ’ριξαν κείνοι.

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Η ιστορία της Σ.» (εκδ. Γαβριηλίδης).


altΨυχή στα δόντια
Δημήτρης Χουλιαράκης
Το Ροδακιό 2019
Σελ. 48, τιμή εκδότη €10,60

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΟΥΛΙΑΡΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Athena: Η νέα εντυπωσιακή ταινία του Ρομέν Γαβράς

Athena: Η νέα εντυπωσιακή ταινία του Ρομέν Γαβράς

Ο Ρομέν Γαβράς (Romain Gavras) άνοιξε δια της παρουσίας του το χειμερινό πρόγραμμα της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση με προβολή της τρίτης του ταινίας Αthena, που ξεκίνησε -επίσης χθες- να προβάλλεται σε συνδρομητικό κανάλι.

Του Νίκου Ξένιου

Στα ίχνη του ...

Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας ΗΠΑ: Ανακοινώθηκαν οι υποψηφιότητες

Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας ΗΠΑ: Ανακοινώθηκαν οι υποψηφιότητες

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως οκτώ στους δέκα υποψηφίους για το βραβείο καλύτερου λογοτεχνικού έργου στις φετινές υποψηφιότητες για τα Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας των ΗΠΑ, είναι πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς.

Επιμέλεια: Book Press

...
Πέθανε η Χίλαρι Μαντέλ, συγγραφέας των δύο Μπούκερ και των εκατομμυρίων πωλήσεων

Πέθανε η Χίλαρι Μαντέλ, συγγραφέας των δύο Μπούκερ και των εκατομμυρίων πωλήσεων

Σε ηλικία 70 ετών πέθανε η δύο φορές βραβευμένη με Booker Βρετανή συγγραφέας Χίλαρι Μαντέλ (Hilary Mantel).

Επιμέλεια: Book Press

Βραβευμένη με Μπούκερ για το πρώτο μέρος της τριλογίας της Wolf Hall, η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ