alt

Για το βιβλίο του Δημήτρη Χουλιαράκη «Ψυχή στα δόντια» (εκδ. Το Ροδακιό).

Της Χρύσας Φάντη

Ένα κλωνί μυρτιάς να τους έριχνα, μάταιος κόπος
δεν γυρίζουνε πίσω τόσοι και τόσοι 
πνιγμένοι.

Στην Ψυχή στα δόντια, την όγδοη (μετά την πρώτη πριν από 36 χρόνια) ποιητική συλλογή του Δημήτρη Χουλιαράκη, ιστορίες προσωπικές αλλά και τραγωδίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο, αποκαλύπτουν τον ζόφο, τη βία και τον παραλογισμό που σημάδεψε την κοινωνία μας για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από τον Εμφύλιο μέχρι και τη δεκαετία του ’70.

Χρόνια ύστερα διάβασα στην Κακιά Σκάλα πως χάθηκε
απ’ τα βράχια γκρεμίστηκε με μια
Μάστανγκ Κονβέρτιμπλ
φωτιά και λάβρα
του κουτιού
τσίλικη.

Ιστορίες προσωπικές αλλά και τραγωδίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο, αποκαλύπτουν τον ζόφο, τη βία και τον παραλογισμό που σημάδεψε την κοινωνία μας για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από τον Εμφύλιο μέχρι και τη δεκαετία του ’70.

Ήδη τα μότο της συλλογής, ένα στην αρχή και ένα στο τέλος της (Alfred, Lord Tennyson: «Ιf thou shouldst never see my face again, / Pray for my soul» και Samuel Taylor Coleridge: «Like one, that on a lonesome road / Doth walk in fear and dread»), λειτουργούν ως τροχιοδεικτικά και μας εισάγουν στο κλίμα και την ατμόσφαιρά της. Δύο χρόνια μετά τον πρωτεϊκό και θαλερό Ακρόκηπο (2017), ο Χουλιαράκης γητεύεται ξανά από την Ιστορία. Μόνο που τώρα οι λογαριασμοί του δεν είναι σε κάποια απόμακρη γωνιά της Γης, αλλά στην ίδια του την πατρίδα, όπου αναστοχάζεται κριτικά το λεγόμενο «ελληνικό μεταπολεμικό θαύμα» με τις πολυποίκιλες εκφάνσεις του, όπως το συνέλαβαν και το εφάρμοσαν στην πράξη οι νικητές της αδελφοκτόνας σύγκρουσης. Το ύφος του δεν παραλλάζει από πριν: έντονος λυρισμός, υποδόρια ειρωνεία, ιδιότυπη αισθησιακή-ερωτική αύρα, κυρίως όμως μια καταλυτική αίσθηση της τραγικότητας.

Στα πλούσια μαλλιά της το αίμα είχε σβολιάσει
και ο πετσοκομμένος της λαιμός
κρεμόταν απ’ το δέρμα.
 
Όπως την πέταξαν, είχε κατρακυλήσει
κι είχε σταθεί ανάσκελα, παίρνοντας πόζα γκροτέσκα:
απόκοτα με χλευάζαν τ’ ανοιχτά της σκέλια.

Με ποιήματα όπως το «Κορονέισον βαλς με την Αν στα σκίνα» (αναφορά στη δολοφονία της δημοσιογράφου του BBC Αν Ντόροθι Τσάπμαν στο Καβούρι το 1971), το «Πώς με χλευάζαν τ’ ανοιχτά της σκέλια» (ένα συγκλονιστικό ποιητικό «ρεπορτάζ» από τις «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» στον Γράμμο), το «Μυρτώο», με θέμα του το τραγικό ναυάγιο του οχηματαγωγού «Ηράκλειον» στη Φαλκονέρα το 1966, το «Σαραντάμερο ή ένα σκληρό καρύδι», για τους Χέρμαν Ντουφτ και Χανς Μπασενάουερ, τους δύο αιμοδιψείς Γερμανούς κατά συρροή δολοφόνους τον καιρό της Δικτατορίας, το «Μπιζέλια με αστακό», με θέμα τη δολοφονία του Αμερικανού ανταποκριτή του CBS Τζορτζ Πολκ στη Θεσσαλονίκη το 1948, το «Σαν θεόρατο ένα χέρι να τους έπνιξε», για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Δερβένι Κορινθίας (1968), το «Του κόσμου η λάβρα», με «ήρωα» τον Βασίλη Λυμπέρη που έκαψε την οικογένειά του και εκτελέστηκε το 1972, το «Στα ριζά του Υμηττού ξημερώματα», με αναφορά στη Σταυρούλα Γκουβούση που έπνιξε τη νύφη της στη στέρνα και επίσης εκτελέστηκε το 1961 ή το «Βαρδάτε, μωρέ!» για την πολύνεκρη βεντέτα στο χωριό του Ψηλορείτη Βορίζια στα 1955, ο ποιητής ανασυνθέτει ελλειπτικά τον κορμό της εθνικής μας ψύχωσης, ιχνηλατώντας ένα προς ένα τα σημάδια και τις σκοτεινές πτυχές του ναρκισσιστικού μας τραύματος.

Ιδού το Βρέφος που περιμένατε! να πω
κι έτσι, με τις πιτζάμες, να χαθώ
στα παλαμάκια και τις επευφημίες
μες στον τρελό αλαλαγμό
στη μέθη και τον ορυμαγδό
απ' τα κλάξον και τα ζήτω

alt

Ο Δημήτρης Χουλιαράκης είναι δημοσιογράφος,
βραβευμένος ποιητής και μεταφραστής. Έχει
μεταφράσει πεζογραφία, ποίηση και θέατρο από

τα αγγλικά, τα πολωνικά και τα τουρκικά.

Στραμμένος σε όσα διαδραματίζονταν την εποχή της παιδικής του ηλικία ή είχαν ήδη διαδραματιστεί μερικές δεκαετίες πριν απ’ τη γέννησή του, και με νωπές ακόμη τις μνήμες των ανθρώπων που τον περιέβαλλαν, ο στίχος του, συχνά ομοιοκατάληκτος, μέσα από μια γλώσσα άλλοτε αδρή και άλλοτε στην εντέλεια λεπτουργημένη και με συχνές αναφορές στην καθομιλουμένη εκείνης της εποχής, συγκροτεί στο σύνολό του ένα παλίμψηστο, γραμμένο στην κυριολεξία με τη ψυχή στα δόντια. Αν και όχι μόνο στη συγκεκριμένη συλλογή αλλά και στα προγενέστερα έργα του Χουλιαράκη η σημασία του μοιραίου και το βάρος της τυχαιότητας είναι εξόχως σημαντικά, το βλέμμα του ποιητή, χωρίς να εγκαταλείπει τη στωικότητα αλλά και την «ειρωνική έλλειψη αιφνιδιασμού του για το ανοίκειο» (όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Αλέξης Ζήρας σε μια κριτική του για τη συλλογή Αναπολόγητος στις κούνιες ντάλα μεσημέρι, εφ. Αυγή 21/6/2015), γίνεται αιχμηρό και σκιαγμένο, καθώς η ευφροσύνη και η ποιητική ανάταση παραχωρούν τη θέση τους σε ένα σύμπαν πιο χοϊκό, ένα πανδαιμόνιο από ψυχές ανερμάτιστες και παραλογισμένες. Ο φωτεινός λυρισμός υποχωρεί παραχωρώντας τα σκήπτρα στον ωμό ρεαλισμό ενός κόσμου δυστοπικού που κάποτε γεννά στον ποιητή αισθήματα ακραίας εχθρότητας. 

Πώς κατάμουτρα σας φτύνω, να μη σώσετε,
να μην ξημερώσετε, όλους σας με μια τριχιά να σας έδενα
σφιχτά, μες στη στέρνα μου κι εσάς
ίδιους πόντικες να σας έπνιγα.

Ο φωτεινός λυρισμός υποχωρεί παραχωρώντας τα σκήπτρα στον ωμό ρεαλισμό ενός κόσμου δυστοπικού που κάποτε γεννά στον ποιητή αισθήματα ακραίας εχθρότητας.

Κι όμως. Πάρεξ μια στιγμή, η αντικοινωνική αυτή διάθεση δεν μπορεί να έχει συνέχεια και διάρκεια στη ψυχή ενός ποιητή. Κάποιου που η ύψιστη ενσυναίσθησή του του υπαγορεύει αυτή την αγαπητική για τους ανθρώπους λειτουργία. Έτσι η τραγική συνείδηση της ανθρώπινης αδυναμίας επανέρχεται στον λόγο του. Και καλεί τον αναγνώστη του σε μια παραμυθητική πρόβα αυτοσυνειδησίας: να καταλάβει, δηλαδή, τη φύση του και να συγχωρέσει ακόμη και το πιο αποτρόπαιο έγκλημα του Άλλου. Ο αναμάρτητος, άλλωστε, πρώτος τον λίθο βαλέτω.

Κι αν με στήσαν στον Τούρλο εκεί, αχ βρε μάνα,
απ’ το βλέμμα δεν σβήνεται του κόσμου ετούτου η λάβρα.
 
Δες, πλησίασε κι άγγιξε δω, πως κατάσαρκα στο στήθος
για πάντα φορώ φυλαχτό το μολύβι το καυτό
που μού ’ριξαν κείνοι.

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Η ιστορία της Σ.» (εκδ. Γαβριηλίδης).


altΨυχή στα δόντια
Δημήτρης Χουλιαράκης
Το Ροδακιό 2019
Σελ. 48, τιμή εκδότη €10,60

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΟΥΛΙΑΡΑΚΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανθρώπινα τοπία της πατρίδας μου, του Ναζίμ Χικμέτ

Ανθρώπινα τοπία της πατρίδας μου, του Ναζίμ Χικμέτ

Για την ποιητική σύνθεση του Nâzim Hikmet «Ανθρώπινα τοπία της πατρίδας μου» (μτφρ. – πρόλογ. Aριστοτέλης Μητράρας, εκδ. Βακχικόν).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η μουσική συνέβαλε τα μέγιστα προκειμένου η νεώτερη, ευρεία κοινότητα των αποδεκτών σε ό,τ...

Υπό κατασκευήν σημαίες, του Θανάση Χατζόπουλου

Υπό κατασκευήν σημαίες, του Θανάση Χατζόπουλου

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Υπό κατασκευήν σημαίες» (εκδ. Πόλις). Η φωτογραφία, από τους εορτασμούς στο Σύνταγμα για την 25η Μαρτίου, φέτος, στα 200 χρόνια από την Επανάσταση. 

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η λογοτεχνική παραγωγή τ...

Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή, της Διώνης Δημητριάδου

Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή, της Διώνης Δημητριάδου

Για την ποιητική συλλογή της Διώνης Δημητριάδου «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Γκραβούρα του 1589 του Ολλανδού Hendrick Goltzius, στην οποία εικονίζεται ο Λυκάων να μεταμορφώνεται σε λύκο.

Της Δέσποινας Καϊτατζή-Χουλιούμη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικοκτονίες & δεοντολογία: Πρωτοβουλία της Ένωσης Συντακτών

Γυναικοκτονίες & δεοντολογία: Πρωτοβουλία της Ένωσης Συντακτών

Η Ένωση Συντακτών Ημερήσιων Εφημεδίδων Αθηνών - ΕΣΗΕΑ αναλαμβάνει σειρά πρωτοβουλιών με σκοπό την κατανόηση και εμπέδωση των αρχών της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Μια πρωτοβουλία που έρχεται σε μια στιγμή κρίσιμη καθώς πληθαίνουν τα περιστατικά γυναικοκτονιών στην Ελλάδα όπως και οι περιπτώσεις κακοποίησης και εκμ...

Διαβάζοντας με τον Νίκο Χατζηελευθερίου

Διαβάζοντας με τον Νίκο Χατζηελευθερίου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο κιθαριστής του μουσικού συνόλου Guitarte  και καθηγητής μουσικής Νίκος Χατζηελευθερίου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. ...

Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου 2020: Βραβευθέντες και σκεπτικό

Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου 2020: Βραβευθέντες και σκεπτικό

Η Επιτροπή Απονομής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2020 (εκδόσεις 2019) ανακοίνωσε τα βιβλία που διακρίθηκαν και το σκεπτικό βράβευσής τους ανά κατηγορία. Παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο, εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο, νεανικό-εφηβικό βιβλίο, βιβλίο γνώσεων. Δείτε τους βραβευθέντες και διαβάστε το σκεπτικό της Επιτρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο χρόνο για ανάγνωση, ίσως και περισσότερη περιέργεια για κάτι αλλιώτικο. Έτσι, στον κατάλογο με τις προτάσεις μας, αν και δεσπόζουν τα μεταφρασμένα μυ...

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Επιλογές 18 ελληνικών και μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Και για τους «σκληροπυρηνικούς» του είδους προτείνεται ενθέρμως μια μελέτη για το «Latin Noir».

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Καλοκαίρι 2021: 20 +1 βιβλία για τη βαλίτσα μεγάλων παιδιών & εφήβων

Καλοκαίρι 2021: 20 +1 βιβλία για τη βαλίτσα μεγάλων παιδιών & εφήβων

Καθώς οι βαλίτσες των καλοκαιρινών διακοπών ετοιμάζονται, ορισμένες προτάσεις για απολαυστική ανάγνωση ανάμεσα στις βουτιές και τα παγωτά. Επιλογές βιβλίων που κυκλοφορούν σε αγαπημένες σειρές ή νέες που θα αγαπηθούν και χορταστικά μυθιστορήματα για μεγάλα παιδιά και μικρούς εφήβους. Δέκα μεταφρασμένα βιβλία, δέκα β...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Ιουλίου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ