alt

Για το βιβλίο του Δημήτρη Χουλιαράκη «Ψυχή στα δόντια» (εκδ. Το Ροδακιό).

Της Χρύσας Φάντη

Ένα κλωνί μυρτιάς να τους έριχνα, μάταιος κόπος
δεν γυρίζουνε πίσω τόσοι και τόσοι 
πνιγμένοι.

Στην Ψυχή στα δόντια, την όγδοη (μετά την πρώτη πριν από 36 χρόνια) ποιητική συλλογή του Δημήτρη Χουλιαράκη, ιστορίες προσωπικές αλλά και τραγωδίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο, αποκαλύπτουν τον ζόφο, τη βία και τον παραλογισμό που σημάδεψε την κοινωνία μας για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από τον Εμφύλιο μέχρι και τη δεκαετία του ’70.

Χρόνια ύστερα διάβασα στην Κακιά Σκάλα πως χάθηκε
απ’ τα βράχια γκρεμίστηκε με μια
Μάστανγκ Κονβέρτιμπλ
φωτιά και λάβρα
του κουτιού
τσίλικη.

Ιστορίες προσωπικές αλλά και τραγωδίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο, αποκαλύπτουν τον ζόφο, τη βία και τον παραλογισμό που σημάδεψε την κοινωνία μας για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από τον Εμφύλιο μέχρι και τη δεκαετία του ’70.

Ήδη τα μότο της συλλογής, ένα στην αρχή και ένα στο τέλος της (Alfred, Lord Tennyson: «Ιf thou shouldst never see my face again, / Pray for my soul» και Samuel Taylor Coleridge: «Like one, that on a lonesome road / Doth walk in fear and dread»), λειτουργούν ως τροχιοδεικτικά και μας εισάγουν στο κλίμα και την ατμόσφαιρά της. Δύο χρόνια μετά τον πρωτεϊκό και θαλερό Ακρόκηπο (2017), ο Χουλιαράκης γητεύεται ξανά από την Ιστορία. Μόνο που τώρα οι λογαριασμοί του δεν είναι σε κάποια απόμακρη γωνιά της Γης, αλλά στην ίδια του την πατρίδα, όπου αναστοχάζεται κριτικά το λεγόμενο «ελληνικό μεταπολεμικό θαύμα» με τις πολυποίκιλες εκφάνσεις του, όπως το συνέλαβαν και το εφάρμοσαν στην πράξη οι νικητές της αδελφοκτόνας σύγκρουσης. Το ύφος του δεν παραλλάζει από πριν: έντονος λυρισμός, υποδόρια ειρωνεία, ιδιότυπη αισθησιακή-ερωτική αύρα, κυρίως όμως μια καταλυτική αίσθηση της τραγικότητας.

Στα πλούσια μαλλιά της το αίμα είχε σβολιάσει
και ο πετσοκομμένος της λαιμός
κρεμόταν απ’ το δέρμα.
 
Όπως την πέταξαν, είχε κατρακυλήσει
κι είχε σταθεί ανάσκελα, παίρνοντας πόζα γκροτέσκα:
απόκοτα με χλευάζαν τ’ ανοιχτά της σκέλια.

Με ποιήματα όπως το «Κορονέισον βαλς με την Αν στα σκίνα» (αναφορά στη δολοφονία της δημοσιογράφου του BBC Αν Ντόροθι Τσάπμαν στο Καβούρι το 1971), το «Πώς με χλευάζαν τ’ ανοιχτά της σκέλια» (ένα συγκλονιστικό ποιητικό «ρεπορτάζ» από τις «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» στον Γράμμο), το «Μυρτώο», με θέμα του το τραγικό ναυάγιο του οχηματαγωγού «Ηράκλειον» στη Φαλκονέρα το 1966, το «Σαραντάμερο ή ένα σκληρό καρύδι», για τους Χέρμαν Ντουφτ και Χανς Μπασενάουερ, τους δύο αιμοδιψείς Γερμανούς κατά συρροή δολοφόνους τον καιρό της Δικτατορίας, το «Μπιζέλια με αστακό», με θέμα τη δολοφονία του Αμερικανού ανταποκριτή του CBS Τζορτζ Πολκ στη Θεσσαλονίκη το 1948, το «Σαν θεόρατο ένα χέρι να τους έπνιξε», για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Δερβένι Κορινθίας (1968), το «Του κόσμου η λάβρα», με «ήρωα» τον Βασίλη Λυμπέρη που έκαψε την οικογένειά του και εκτελέστηκε το 1972, το «Στα ριζά του Υμηττού ξημερώματα», με αναφορά στη Σταυρούλα Γκουβούση που έπνιξε τη νύφη της στη στέρνα και επίσης εκτελέστηκε το 1961 ή το «Βαρδάτε, μωρέ!» για την πολύνεκρη βεντέτα στο χωριό του Ψηλορείτη Βορίζια στα 1955, ο ποιητής ανασυνθέτει ελλειπτικά τον κορμό της εθνικής μας ψύχωσης, ιχνηλατώντας ένα προς ένα τα σημάδια και τις σκοτεινές πτυχές του ναρκισσιστικού μας τραύματος.

Ιδού το Βρέφος που περιμένατε! να πω
κι έτσι, με τις πιτζάμες, να χαθώ
στα παλαμάκια και τις επευφημίες
μες στον τρελό αλαλαγμό
στη μέθη και τον ορυμαγδό
απ' τα κλάξον και τα ζήτω

alt

Ο Δημήτρης Χουλιαράκης είναι δημοσιογράφος,
βραβευμένος ποιητής και μεταφραστής. Έχει
μεταφράσει πεζογραφία, ποίηση και θέατρο από

τα αγγλικά, τα πολωνικά και τα τουρκικά.

Στραμμένος σε όσα διαδραματίζονταν την εποχή της παιδικής του ηλικία ή είχαν ήδη διαδραματιστεί μερικές δεκαετίες πριν απ’ τη γέννησή του, και με νωπές ακόμη τις μνήμες των ανθρώπων που τον περιέβαλλαν, ο στίχος του, συχνά ομοιοκατάληκτος, μέσα από μια γλώσσα άλλοτε αδρή και άλλοτε στην εντέλεια λεπτουργημένη και με συχνές αναφορές στην καθομιλουμένη εκείνης της εποχής, συγκροτεί στο σύνολό του ένα παλίμψηστο, γραμμένο στην κυριολεξία με τη ψυχή στα δόντια. Αν και όχι μόνο στη συγκεκριμένη συλλογή αλλά και στα προγενέστερα έργα του Χουλιαράκη η σημασία του μοιραίου και το βάρος της τυχαιότητας είναι εξόχως σημαντικά, το βλέμμα του ποιητή, χωρίς να εγκαταλείπει τη στωικότητα αλλά και την «ειρωνική έλλειψη αιφνιδιασμού του για το ανοίκειο» (όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Αλέξης Ζήρας σε μια κριτική του για τη συλλογή Αναπολόγητος στις κούνιες ντάλα μεσημέρι, εφ. Αυγή 21/6/2015), γίνεται αιχμηρό και σκιαγμένο, καθώς η ευφροσύνη και η ποιητική ανάταση παραχωρούν τη θέση τους σε ένα σύμπαν πιο χοϊκό, ένα πανδαιμόνιο από ψυχές ανερμάτιστες και παραλογισμένες. Ο φωτεινός λυρισμός υποχωρεί παραχωρώντας τα σκήπτρα στον ωμό ρεαλισμό ενός κόσμου δυστοπικού που κάποτε γεννά στον ποιητή αισθήματα ακραίας εχθρότητας. 

Πώς κατάμουτρα σας φτύνω, να μη σώσετε,
να μην ξημερώσετε, όλους σας με μια τριχιά να σας έδενα
σφιχτά, μες στη στέρνα μου κι εσάς
ίδιους πόντικες να σας έπνιγα.

Ο φωτεινός λυρισμός υποχωρεί παραχωρώντας τα σκήπτρα στον ωμό ρεαλισμό ενός κόσμου δυστοπικού που κάποτε γεννά στον ποιητή αισθήματα ακραίας εχθρότητας.

Κι όμως. Πάρεξ μια στιγμή, η αντικοινωνική αυτή διάθεση δεν μπορεί να έχει συνέχεια και διάρκεια στη ψυχή ενός ποιητή. Κάποιου που η ύψιστη ενσυναίσθησή του του υπαγορεύει αυτή την αγαπητική για τους ανθρώπους λειτουργία. Έτσι η τραγική συνείδηση της ανθρώπινης αδυναμίας επανέρχεται στον λόγο του. Και καλεί τον αναγνώστη του σε μια παραμυθητική πρόβα αυτοσυνειδησίας: να καταλάβει, δηλαδή, τη φύση του και να συγχωρέσει ακόμη και το πιο αποτρόπαιο έγκλημα του Άλλου. Ο αναμάρτητος, άλλωστε, πρώτος τον λίθο βαλέτω.

Κι αν με στήσαν στον Τούρλο εκεί, αχ βρε μάνα,
απ’ το βλέμμα δεν σβήνεται του κόσμου ετούτου η λάβρα.
 
Δες, πλησίασε κι άγγιξε δω, πως κατάσαρκα στο στήθος
για πάντα φορώ φυλαχτό το μολύβι το καυτό
που μού ’ριξαν κείνοι.

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Η ιστορία της Σ.» (εκδ. Γαβριηλίδης).


altΨυχή στα δόντια
Δημήτρης Χουλιαράκης
Το Ροδακιό 2019
Σελ. 48, τιμή εκδότη €10,60

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΟΥΛΙΑΡΑΚΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με ποιήματα της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν «Άπαντα τα ποιήματα» (μτφρ. Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Διώνης Δημητριάδου

«H Μπάχμαν πάλευε με την ανεπάρ...

Η αγρύπνια εντός μου, του Κώστα Λάνταβου

Η αγρύπνια εντός μου, του Κώστα Λάνταβου

Για τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Κώστα Λάνταβου «Η αγρύπνια εντός μου – Ποιήματα 1980-2020» (εκδ. Αρμός).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Μέσα στη συγχρονία της συγκεντρωτικής έκδοσης ακολουθούμε τη δημιουργική πορε...

Η φλόγα, του Λέοναρντ Κόεν

Η φλόγα, του Λέοναρντ Κόεν

Για την ανθολογία του Leonard Cohen «Η φλόγα – Ποιήματα, στίχοι και επιλογές από τα σημειωματάρια» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Gutenberg).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ξεκίνησε σαν ποιητής το 1956 (Let u...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...
«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Ελιάνας Χουρμουζιάδου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Ελιάνας Χουρμουζιάδου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Ελιάνα Χουρμουζιάδου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφηση: Πάρις Κούτσικος - par...

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ