alt

Για την ποιητική συλλογή της Ελένης Μαρινάκη «Μετράω ως το δέκα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Δελιόπουλου

Μετράω ως το δέκα (εκδ. Μελάνι) είναι ο τίτλος της όγδοης ποιητικής συλλογής της ποιήτριας και εικαστικού Ελένης Μαρινάκη. Συνειρμικά ο τίτλος μάς μεταφέρει σε μια αλλοτινή παιδικότητα –όχι τόσο αθώα και ανέμελη όσο θα περιμέναμε–, καθώς παραπέμπει στο ρυθμικό μέτρημα ως έναν τρόπο να αποδιώχνουν τα παιδιά τους επίμονους εφιάλτες. Όπως και σε προηγούμενες συλλογές της, η Ελένη Μαρινάκη δομεί το ποιητικό της σύμπαν με εικόνες της παιδικής ηλικίας και των ανθρώπων που τη στιγμάτισαν. Καταβυθίζεται με την ποίησή της στο παιδικό παρελθόν, ανασύρει αναμνήσεις και τραύματα, στο χαρτί τα μεταστοιχειώνει ποιητικά και προσπαθεί να τα ξορκίσει1.

Η τελευταία της συλλογή αποτελείται από 32 πεζοποιήματα, μακριά από τις πιο παραδοσιακές μετρικές φόρμες που δοκιμάζει σε παλαιότερες συλλογές της. Κάθε ποίημα περιλαμβάνει και μια διαφορετική ιστορία, μια άλλη φωτογραφία από το παιδικό άλμπουμ του ποιητικού υποκειμένου. Σε κάθε ποίημα υπάρχει ένας αφηγηματικός ιστός, μια σύντομη ιστορία, με ευδιάκριτο φόντο και πρωταγωνιστές. Μάλιστα, θα λέγαμε ότι η σκηνοθεσία των κειμένων είναι κινηματογραφική, με τον «φακό» του ποιητικού υποκειμένου να παρακολουθεί τα γεγονότα από απόσταση. Σ’ αυτόν τον αφηγητικό ιστό παρατάσσονται με ασύνδετες προτάσεις ‒ελάχιστα συμπλέκονται‒ εικόνες μιας δύσκολης, συχνά πληγωμένης παιδικής ηλικίας. Άλλωστε, το σκηνικό των ποιημάτων είναι η ανθρωπογεωγραφία της φτωχικής γειτονιάς, με βιοπαλαιστές, νοσοκομεία, πενθούντες, νεκρούς και περιθωριακούς.

Σκηνοθεσία 

Έφερε χώμα απ’ την αυλή και σκέπασε τα έπι-
πλα. Γέμισε το δωμάτιο χορτάρι, μαργαρίτες
και μη με λησμόνει. Από τον τοίχο ανάβλυσε
ένας ποταμός. Ξάπλωσε στην όχθη του και
κοιμήθηκε. Χωρίς όνειρα.

Αρκετά πεζοποιήματα, όπως το παραπάνω, αποπνέουν τη σαχτουρική μεταφυσική ατμόσφαιρα, καθώς είναι γραμμένα με μια μαγικά ρεαλιστική γλώσσα και δομούνται από καθημερινές εικόνες, οι οποίες όμως σε κάποια σημεία συνδυάζονται με ετερόκλητα στοιχεία και αποσπώνται από την πραγματικότητα. Σε άλλα ποιήματα, όπως στο παρακάτω ποίημα με τον τίτλο «Χαμηλόφωνο», εκλείπει αυτό το υπερρεαλιστικό στοιχείο και οι εικόνες υπακούν σε έναν ποιητικό ρεαλισμό. Γενικότερα, το λεξιλόγιο και η σύνταξη είναι απλά και λιτά, χωρίς εντούτοις να ρηχαίνει το νόημα και το συναίσθημα. Το εντυπωσιακό είναι ότι η Μαρινάκη παράγει ατόφιο συναίσθημα και συγκίνηση, χωρίς να καταφεύγει σε μελοδραματισμούς και λυρικές εκζητήσεις2.

Χαμηλόφωνο

Η Ρίτα όλη μέρα πλένει και καθαρίζει τα πα-
τώματα, ταΐζει την κυρία Αριστέα στο καρο-
τσάκι, τεντώνει την μπουγάδα στην απλώ-
στρα. Το βράδυ που τελειώνει τις δουλειές,
ανοίγει τη φωτογραφία στο ντουλάπι και
παίζει τόπι με τον μικρό Θωμά τον γιο της
που την περιμένει χρόνια να γυρίσει στο σπί-
τι τους.

Σ’ ένα πρώτο επίπεδο τα ποιήματα της συλλογής συνιστούν μια ονειρική μαρτυρία του ποιητικού υποκειμένου, η οποία όμως σε αρκετά σημεία θυμίζει εφιαλτικό αδιέξοδο. Μέσα από την αναδρομή στο παρελθόν του φωτίζει σκηνές, μορφές κι ανοιχτές πληγές. Στα περισσότερα ποιήματα κυριαρχούν οι αρρώστιες, ο πόνος και η απώλεια αγαπημένων, φιλικών ή συγγενικών προσώπων. Ο αναγνώστης νιώθει ότι το αναπόδραστο του τέλους και η μοναξιά του θανάτου αποχρωματίζουν τη ζωντάνια της παιδικής ανάμνησης, όπως στο ποίημα «Μνημόσυνο», αναφερόμενη στην αρρώστια της θείας Ελληνίκης, γράφει: Είναι/ κλεισμένος ένας δράκος στο σώμα της και τη/ ρουφά. Ορμά στα παιδικά της χρόνια και τα/ ξεβάφει. Το κίτρινο και το μαύρο συνήθως παραπέμπουν στην απώλεια, όπως στο ποίημα «Ταξίδι»: Βράδυ πυκνό σε μισοφωτισμένη αίθουσα./ Μυρίζει κίτρινη ομίχλη. Έξω μαυρίζει η θά-/ λασσα. Στο ποίημα «Αφύλακτο», ακόμη και το λευκό συμβολίζει το πένθος: Δίπλα στη σκάλα, στη ρωγμή του/ τοίχου κοιμάμαι. Σ’ ένα ολόλευκο σκοτάδι. Σε άλλα ποιήματα το ποιητικό υποκείμενο μνημονεύει και αποκαθιστά στη συνείδηση όλα εκείνα τα περιθωριακά, αλαφροΐσκιωτα πλάσματα, τα σακατεμένα από τη ζωή, τα κοινωνικά στιγματισμένα με την κατηγορία της τρέλας, τα δίχως φωνή και τρόπο να μιλήσουν, που όμως κρύβουν μια βαθιά αγάπη προς τον Άνθρωπο3. Ένα τέτοιο πλάσμα είναι και η απαγχονισμένη αυτόχειρας στο ποίημα «Κρυφό», σκιά θολή που αιωρείται ακόμα/ πάνω από τα σκίνα.

Η Ελένη Μαρινάκη «παίζει» με τις αντιθέσεις σε όλη τη συλλογή. Γι’ αυτό πλάι στη φτώχεια και τη βιοπάλη υπάρχει η χαρά και η ανεμελιά, όπως στο εναρκτήριο ποίημα της συλλογής με τίτλο «Το δέντρο», όπου τα παιδιά στολίζουν το χριστουγεννιάτικο δέντρο, έστω και με τα χρυσόχαρτα από τα περιτυλίγματα που μαζεύουν στον δρόμο.

Η Ελένη Μαρινάκη «παίζει» με τις αντιθέσεις σε όλη τη συλλογή. Γι’ αυτό πλάι στη φτώχεια και τη βιοπάλη υπάρχει η χαρά και η ανεμελιά, όπως στο εναρκτήριο ποίημα της συλλογής με τίτλο «Το δέντρο», όπου τα παιδιά στολίζουν το χριστουγεννιάτικο δέντρο, έστω και με τα χρυσόχαρτα από τα περιτυλίγματα που μαζεύουν στον δρόμο. Σ’ ένα άλλο ποίημα με τίτλο «Μ’ ένα ξυπόλυτο παλτό», το φτωχό προσφυγόπουλο έρχεται παράνομα και βιώνει τα βάσανα της ζωής, χωρίς να προλάβει να χαρεί την ξεγνοιασιά της παιδικής του ηλικίας. Δε λείπουν οι υπαινιγμοί και για τη σεξουαλική κακοποίηση αλλά και τη συνήθη αποσιώπησή της που ακολουθεί, όπως στο ποίημα με τίτλο «Στο σχολείο», όπου η αφηγήτρια παραδέχεται: Δεν λέω τίποτα το βράδυ/ στη μητέρα. Ξαπλώνω στο κρεβάτι και αφήνω/ τη νύχτα να με καταπιεί.   

Στα πεζοποιήματα της Μαρινάκη δεν ανιχνεύουμε μόνο ένα ποιητικό υποκείμενο που αναμετράται με το μνημονικό του υλικό. Διακρίνουμε και έναν σύγχρονο γυναικείο ποιητικό λόγο4, μελαγχολικό και ευαίσθητο. Αλλού πιο έμμεσα και αλλού πιο ξεκάθαρα, όπως στο ποίημα «Χαμηλόφωνο», αναδεικνύει τους πολλαπλούς και απαιτητικούς κοινωνικούς ρόλους της γυναίκας (εργαζόμενη, σύζυγος, μητέρα). Η γυναικεία ψυχοσύνθεση στην ποίηση της Μαρινάκη συνθλίβεται από τα στερεότυπα και τις πατριαρχικές δομές. Βιώνει την απώλεια και τον θάνατο, τη μοναξιά των σχέσεων όπως στο παραπάνω ποίημα που στερείται το παιδί της. Είναι ένα ευάλωτο κοινωνικό πρόσωπο, ένα τραγικό μοτίβο, άλλοτε φοβισμένο θύμα, άλλοτε πιστή σύντροφος κι άλλοτε περιθωριακή με όλη την κατακραυγή του κόσμου πάνω της.

Δεν είναι τυχαίος ο ενεστώτας χρόνος των αναμνήσεων. Για τη Μαρινάκη το παρελθόν δεν έχει σβηστεί, υπάρχει ακόμη ζωντανό στο παρόν μέσω της βιωμένης μνήμης. Ο χρόνος είναι ενιαίος και οι τρεις βαθμίδες του κάθε στιγμή συνυπάρχουν. Δεν είναι, επίσης, τυχαίο το ακροτελεύτιο ποίημα της συλλογής με τον τίτλο «Αναβολή». Στο τελευταίο ποίημα το ποιητικό υποκείμενο, αφού έχει μετρήσει ως το δέκα, ξυπνά στο παρόν και στοχάζεται πάνω στις αναμνήσεις που προηγήθηκαν. Συνειδητοποιεί πως δε βρίσκει την απόλυτη λύτρωση στη μνήμη. Όσο όμως κι αν πληγώνεται, δεν την απωθεί, καθώς όλα όσα έζησε το περιγράφουν και το διαμορφώνουν ακόμη.

Στο τέλος της συλλογής δηλώνει ότι θα συνεχίσει τη συνθλιπτική καταβύθιση στη μνήμη. Ίσως γιατί μια τέτοιου είδους ποιητική γραφή ανιχνεύει τον επερχόμενο θάνατο, ενώ όλοι οι υπόλοιποι είναι απορροφημένοι στη ρουτίνα της ακύμαντης ζωής τους. Ίσως πάλι γιατί μέσω της ποίησης αποκτούν φωνή οι σιωπηρές λύπες που πιέζουν εκ των έσω και αποκαθίσταται η αλήθεια για όλους εκείνους τους λησμονημένους της ζωής. Προφανώς, όλο αυτό λειτουργεί κάπως λυτρωτικά, σαν το ρυθμικό μέτρημα των παιδιών ώς το δέκα, προσφέροντας την ελπίδα ενός ανοικτού ορίζοντα στον άλλο κόσμο της Ποίησης.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΛΙΟΠΟΥΛΟΣ είναι ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Επισκέπτης άγγελος» (εκδ. Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης).

 Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία © Julie de Waroquier.


1. Για βιβλιοκριτική πάνω σε προηγούμενες ποιητικές συλλογές της Ελένης Μαρινάκη βλ. Πέτρος Γκολίτσης, «Μια Νέκυια σε κόκκινο και άσπρο», Ένεκεν 29 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2013)· Δημήτρης Αγγελής, «Ο χρόνος τότε», frear.gr, 16.11.2013
2. Βλ. Σωτήρης Παστάκας, «Η ήρα από το στάρι #12», frear.gr, 28.3.2019
3. Βλ. Πόλυ Χατζημανωλάκη, «Τετράγωνα χαρτάκια να μετράς τις επίμονες φωνές», εφ. Η Αυγή, 11.6.2019
4. Για ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης ελληνικής γυναικείας ποίησης βλ. Διώνη Δημητριάδου, «Το παλίμψηστο της γυναικείας γραφής (το σώμα-η φυγή-η τραγικότητα) ‒ αποκύημα ανάγνωσης τριών ποιητριών», στο Κ.Θ. Ριζάκης (επιμ.), Θεσσαλονίκης Ποιήτριες τρεις: Αλεξάνδρα Μπακονίκα, Χλόη Κουτσουμπέλη, Κατερίνα Κούσουλα (Συναγωγή ανέκδοτων κειμένων για το έργο τους), Αθήνα, εκδ. Κουκίδα, 2019, σελ. 9-24


altΜετράω ως το δέκα
Ελένη Μαρινάκη
Μελάνι 2018
Σελ. 48, τιμή εκδότη €8,00

alt

  

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΜΑΡΙΝΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

Για τον τόμο του Ovidius (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.) «Ηρωίδες» (1-15) με εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχόλια από τους: Βάιο Βαϊόπουλο, Ανδρέα Μιχαλόπουλο και Χαρίλαο Μιχαλόπουλο (εκδ. Gutenberg).

Του Σπύρου Κιοσσέ

Μια από τις διαδικασίες που επηρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ