vouzis dikaiosyni

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Βούζη «Δικαιοσύνη» (εκδ. Κοινωνία των (δε)κάτων)

Της Κυριακής Αν. Λυμπέρη

Ο τίτλος και μόνον της νέας ποιητικής συλλογής του Παναγιώτη Βούζη, Δικαιοσύνη, παραπέμπει σε ένα περιεχόμενο κοινωνικοπολιτικής κατεύθυνσης. Ανοίγοντας το βιβλίο βλέπουμε έναν πρόλογο του ποιητή Νάνου Βαλαωρίτη, ο οποίος σε κάποιο σημείο του λόγου του αναφέρει ότι δεν θα μπορούσε να το κατατάξει σε κάποια γνωστή ποιητική τάση και δικαίως νομίζω, αφού εδώ συναντάμε μια παράθεση ετερόκλητων στοιχείων (χαρακτηριστικό του σουρεαλισμού), που αφορούν όμως ένα απολύτως ρεαλιστικό περιβάλλον. Εμφανίζονται πολλά «γυρίσματα» των στίχων, πολλά ζητήματα που τίθενται επί τάπητος ταυτοχρόνως, μια αφήγηση που σφύζει από δυναμικότητα και ζωντάνια της σκέψης, φανερώνοντας πνεύμα σε εγρήγορση σε σχέση με τα κοινωνικά ζητήματα.

Αφήγηση που σφύζει από δυναμικότητα και ζωντάνια της σκέψης, φανερώνοντας πνεύμα σε εγρήγορση σε σχέση με τα κοινωνικά ζητήματα.

Η ποιητική μορφή εδώ προσπαθεί να εναρμονιστεί με το περιεχόμενο και να το αναδείξει. Και η εικόνα του εξωφύλλου ακόμη προοικονομεί και σχηματοποιεί τη νοηματική συνισταμένη. Η δικαιοσύνη εν είδει ανδρικής μορφής ρομπότ, κρατώντας στα χέρια σπαθί και αυτόματο όπλο εκτέλεσης και φορώντας μάλιστα το κράνος που προστατεύει αλλά και απομονώνει, ενώ στο βάθος του φόντου γεωγραφείται η πόλη και το βιομηχανικό-τεχνολογικό της τοπίο. Ένας σαφής υπαινιγμός για την κατάσταση των πραγμάτων στην εποχή, στη χώρα μας και στον κόσμο. Στις εσωτερικές σημειώσεις του εκδότη για το βιβλίο μαθαίνουμε βέβαια ότι η εικόνα αυτή αποτελεί αποτύπωση του ήρωα των κόμικς δικαστή Ντρεντ, που είναι σύμβολο μιας ψυχρής δικαστικής και εκτελεστικής ταυτοχρόνως εξουσίας. Και ίσως αποτελεί και ένα δίαυλο σύνδεσης με το προηγούμενο βιβλίο του, που έφερε τον τίτλο Η γλώσσα των υπερηρώων.

Με το δικό του τρόπο λοιπόν, άλλοτε πιο οικείο για τον αναγνώστη και άλλοτε λιγότερο διαφανή, θα καυτηριάσει ο ποιητής πολλά φαινόμενα των καιρών. Θα στηλιτεύσει πολιτικές και γεγονότα, πράξεις και ελλείψεις. «Πολλές ανθρώπινες ζωές χαμένες για / να φτιαχτεί μια μόνο ευτυχισμένη ζωή στην οθόνη» θα διαβάσουμε ή «ο ασύρματος έρωτας σας είναι πρακτικότερος» (κριτικές εδώ αναφορές στο μιντιακό και ηλεκτρονικό περιβάλλον). Με μια διάθεση σκωπτική και ειρωνική επί θεμάτων ωστόσο απολύτως σοβαρών (πχ «ο παρά φύσιν τραπεζίτης που δαγκώνει») που διατρέχει τους στίχους του και με τη συνεχή κινητικότητα της γλώσσας και τις θεματικές αλλαγές, επιτυγχάνει –εφ' όσον η ποίηση του εστιάζεται κυρίως στο κοινωνικοπολιτικό πεδίο– να μην έχει τη μορφή μιας πολιτικής μπροσούρας, αλλά να παραμένει σε κλίμα καθαρά ποιητικό.

Μια σύνοψη δηλαδή εικόνων –με μορφή ποιητική– της Ελλάδας της κρίσης. 

Σε μερικά σημεία, τοποθετώντας στίχους που σχετίζονται με τη σεξουαλική σφαίρα (ακολουθώντας και εδώ το σουρεαλιστικό προηγούμενο), θα γίνει προκλητικός (πχ. «όταν στο σεξ ξεχνώ αν μου είπες να τελειώσω έξω ή μέσα» ή «για το σεξ από πίσω ποικίλλουν οι γνώμες»), θέλοντας ασφαλώς να διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη για τη συνέχεια του ποιήματος και επιμένοντας στο σκωπτικό κλίμα που έχουμε ήδη αναφέρει. Θα δούμε βέβαια ότι ο τελευταίος στίχος δεν είναι απομονωμένος αλλά συνδυάζεται με την «ομπρέλα του νέου Ταμείου», οπότε ο πολιτικός συνειρμός σαφής. Προκλητικός στίχος, επειδή παρόμοιο και το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον. Σε αυτό το πνεύμα, πρόσφυγες, άνεργοι και άστεγοι θα αναφερθούν περισσότερες από μια φορές, ενώ «στο εξής τους μισθούς θα τους δίνουν με κλήρο... σε μια χώρα που σβήνει παιδιά και ελπίδες περπατούσε η δόξα μονάχη» και δεν αποκλείει «να βάλουν φόρους σε όσα ονειρευτήκαμε» ή «τις Κυριακές και τις αργίες θα δουλεύουν» ή «ο συμβασιούχος που δεν πέτυχε τη μονιμότητα» και τελικά «το χρέος το χρέος το χρέος το χρέος» που όσες φορές και να το ονοματίσεις και να το εξορκίσεις και όσα εξαντλητικά μέτρα κι αν λάβεις παραμένει. Μια σύνοψη δηλαδή εικόνων –με μορφή ποιητική– της Ελλάδας της κρίσης.

Ο λόγος είναι γρήγορος και κοφτός, με στοιχεία της καθημερινής γλώσσας, ενώ απουσιάζουν τελείως τα σημεία στίξης, ώστε να δίνεται η αίσθηση του λαχανιάσματος, της απνευστί διήγησης μιας ποιητικής που επείγεται να τα πει με μιας όλα και μάλιστα με κάποιο είδος εφηβικής αυθορμησίας. 

Ο λόγος είναι γρήγορος και κοφτός, με στοιχεία της καθημερινής γλώσσας, ενώ απουσιάζουν τελείως τα σημεία στίξης, ώστε να δίνεται η αίσθηση του λαχανιάσματος, της απνευστί διήγησης μιας ποιητικής που επείγεται να τα πει με μιας όλα και μάλιστα με κάποιο είδος εφηβικής αυθορμησίας και προς έλεγχο ορμής, η οποία ασφαλώς είναι ταιριαστή με τη θεματολογία του. Όμως, παρά τους γοργούς ρυθμούς της αφήγησης, ο προσωπικός ψυχικός χρόνος του ποιητή φαίνεται ότι είναι άλλος, μοιάζει να νιώθει αργή την ροή των γεγονότων, εννοεί ίσως ότι συνεχίζεται γύρω του ακριβώς μια κατάσταση που δύσκολα θα αλλάξει, αφού τέσσερα από τα ποιήματα –με σαφείς πολιτικοοικονομικές αναφορές– έχουν τον ίδιο ακριβώς τίτλο (Zeitlupe I, II, III, IV ), που σημαίνει –σε μετάφραση από τα γερμανικά– «σε κίνηση αργή». Ως προς την τεχνική του φαίνεται να προσθέτει ο δημιουργός μικρά-μικρά κομμάτια, συνθέτοντας ένα παζλ από εικόνες, λέξεις και διαπιστώσεις, το οποίο στο τέλος θα αποτελέσει το σύνολο του ποιήματος. Και ο τρόπος αυτός της πολυθεματικότητας και των εναλλασσόμενων εικόνων μέσα στο ίδιο ποίημα, με περιεχόμενο πότε από το χώρο της γύρω πραγματικότητας κυρίως, αλλά και από τους χώρους της σκέψης και της επιθυμίας, υποχρεώνει μάλλον τον αναγνώστη σε μια διαρκή ετοιμότητα, ώστε αρχικά να εντοπίσει και κατόπιν να εξετάσει καλύτερα τα ζητήματα που ο Παναγιώτης Βούζης θέτει στο κειμενικό τραπέζι. Είναι ίσως μια προσπάθεια να εξεικονιστεί άμεσα και αυθεντικά το έτσι κι αλλιώς λαβυρινθώδες περιεχόμενο του νου και να εκφραστεί η διαρκής εσωτερική ανησυχία του ποιητικού υποκειμένου για τα θέματα τα οποία πραγματεύεται το βιβλίο. Επίσης είναι φανερή η προσπάθειά του να κρατά ένα ιδιαίτερο ρυθμικό τέμπο, γράφοντας πχ προθέσεις ή άρθρα στον προηγούμενο στίχο, ενώ θα έπρεπε κατά λογική ακολουθία να ευρίσκονταν στον επόμενο ή κόβοντας πολύ συχνά λέξεις στη μέση και τοποθετώντας ομοίως το δεύτερο μέρος τους στον επόμενο στίχο. Μάλιστα, λόγω ακριβώς της έλλειψης των σημείων στίξης και της συνεχούς εναλλαγής των εικόνων, δημιουργούνται μερικές φορές για τον αναγνώστη αμφιβολίες όσον αφορά τη σωστή απαγγελία του στίχου στη συνέχειά του και εάν αυτή θα ήταν συμβατή με την ενδεχόμενη πρόθεση του ποιητή. Το είδος αυτό του ρυθμικού λόγου όμως, αφ' ενός ενέχει μια πρωτοτυπία και αφ' ετέρου επιτυγχάνει με έναν επιπρόσθετο τρόπο να αναγκάσει τον αναγνώστη να επιτείνει την προσοχή του και να επανέλθει περισσότερες από μια φορές στο κείμενο.

Επίσης χρησιμοποιεί κατά την παρουσίαση των ποιημάτων ορισμένα οπτικά τεχνάσματα, καθώς η αρχή του προηγούμενου στίχου δεν βρίσκεται πάντα σε πλήρη στοίχιση με τον επόμενο (προσεγγίζοντας εδώ την οπτική ποίηση). Η σύνθεση στην ολότητά της, ενώ αποτελεί μια εργασία κυρίως διανοητικής μορφής με συγκεκριμένη στόχευση, διεμβολίζεται από λάμψεις ανοίκειων εικόνων και συνειρμών που της αποδίδουν την τελική φανερή ποιητική της διάσταση. «Ένα σκοτάδι που δεν είχε όρεξη για σχολείο» ή «η τρελή Άνοιξη μου έσχισε το μάγουλο» ή «ο δρόμος μέσα μας καίγεται σαν ύπνος», ή «ασανσέρ στην άκρη της τρέλας», δεν είναι ασφαλώς διατυπώσεις που συναντάμε στην συνήθη επί των πολιτικοκοινωνικών μας θεμάτων συζήτηση. Δεν θα λείψουν κατά την αφηγηματική πορεία και ορισμένες προσωπικές ή σε αγαπημένων ονόματα αναφορές. Κατά τα άλλα –μαζί με τις εικόνες– εναλλάσσονται ταχύτατα και τα πρόσωπα μέσα στα ποιήματα, ωστόσο με το πρόσωπο «εσύ» ή το «εσείς» που χρησιμοποιεί, εννοεί και απευθύνεται σε όλους μας, καθώς το περιβάλλον της ποίησής του είναι και δικό μας περιβάλλον.

Καταληκτικά διαπιστώνουμε ότι ο ποιητής μας μάλλον είναι εν γνώσει ότι τελικά «τα πράγματα θα πάνε όπως πρέπει στραβά». Στην πραγματική ζωή δεν υπάρχουν υπερήρωες (όπως αυτοί των κόμικς) να ματαιώσουν το κακό, ούτε τηλεμεταφορές με κλείσιμο των ματιών σε ευτυχέστερα περιβάλλοντα. Είναι εν γνώσει ότι και «το καλύτερο ποίημα προϋποθέτει συμβιβασμούς». Και πολύ περισσότερο επομένως η ζωή. Έτσι, οι αλληγορίες (και μη) της ποίησης μοιάζει να είναι η δική του αντίσταση στην εποχή.

* O ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΝ. ΛΥΜΠΕΡΗ είναι ποιήτρια. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ορμητικοί οι φθόγγοι ως το χάνομαι» (Εκδόσεις των Φίλων).


panayiotis vouzis

Δικαιοσύνη
Παναγιώτης Βούζης
Κοινωνία των (δε)κάτων, 2019
σελ. 46 τιμή εκδότη € 6,00
 

alt

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΒΟΥΖΗ                                 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου, στον κήπο του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, στον αναγεννημένο χώρο της οικίας Μποδοσάκη, πραγματοποιήθηκε η επετειακή εκδήλωση για τον εορτασμό των τριάντα χρόνων από την ίδρυση του ΕΙΠ (1992-2022). Κεντρική εικόνα: Ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Νίκος Α. Κούκης, προ...

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Σε συνέντευξή της στον Guardian, η Αμερικανίδα πεζογράφος Ελίζαμπεθ Στράουτ (Elizabeth Strout) μίλησε για το μυθιστόρημά της «Lucy by the Sea», στο οποίο επανεμφανίζονται οι πρωταγωνίστριες των παλαιότερων μυθιστορημάτων της «Το όνομά μου είναι Λούσυ Μπάρτον» και «Όλιβ Κίττριτζ». Αμφότερα κυκλοφορούν από τις εκδόσει...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ