alt

Για την ποιητική συλλογή του Σπύρου Κατσίμη «Ο ρυθμιστής» (εκδ. Γαβριηλίδης).

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Ο Σπύρος Κατσίμης, ξεχωριστός ποιητής, έγκριτος δημοσιογράφος και κριτικός, έχει ένα πλούσιο ποιητικό έργο στο οποίο αφιερώνει συστηματικά τη ζωή του από το 1952 μέχρι σήμερα. Εκφραστής της ήττας του μεταπολέμου και υπερασπιστής αξιών που εκλείπουν σταδιακά, αναζητητής του δύσκολου δρόμου της ατομικής ελευθερίας, της αυθεντικότητας και της αντισυστημικής στάσης στη ζωή, μακριά από τη διευρυνόμενη εξαχρείωση και την ευτέλεια, ανακαλεί την αθωότητα και την ειλικρίνεια μιας ζωής περασμένης που αντιπαρατίθεται στο διαβλητό παρόν, στην περιφρόνηση των ανθρωπιστικών και κοινωνικών αξιών.

Το υπόκωφο παράπονο και η διάχυτη μελαγχολία διατρέχουν όλη τη συλλογή σε ήπιους, όπως πάντα, τόνους. Η ποίησή του, μια ποίηση «χαμηλής φωνής», αποτυπώνει με εσωτερικότητα, πυκνότητα νοημάτων και καταβύθιση «εις εαυτόν» την εποχή μας, προσδίδοντας τρυφερότητα στην καθημερινότητά μας.

Στην τελευταία του συλλογή συναντάμε τη γνώριμη θεματολογία του ποιητή: τη νοσταλγία του παρελθόντος, την απογοήτευση και την πικρία από ένα μίζερο συναισθηματικά παρόν, τη «μοίρα» των ευπαθών ομάδων, των ευάλωτων κοινωνικά ανθρώπων, των ηττημένων της ζωής. Το υπόκωφο παράπονο και η διάχυτη μελαγχολία διατρέχουν όλη τη συλλογή σε ήπιους, όπως πάντα, τόνους. Η ποίησή του, μια ποίηση «χαμηλής φωνής», αποτυπώνει με εσωτερικότητα, πυκνότητα νοημάτων και καταβύθιση «εις εαυτόν» την εποχή μας, προσδίδοντας τρυφερότητα στην καθημερινότητά μας.

Η συλλογή χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες: «Άνεργοι», «Ο πυρετός», «Το μυστικό» και «Αντιστροφή» και αποτελείται από 34 ποιήματα. Τον Κατσίμη απασχολούν η σύγχρονη εποχή της κρίσης και της ηλεκτρονικής εμμονής με τη συνακόλουθη θλίψη και απομόνωση του ανθρώπου, καθώς και θέματα που αγγίζουν ευρύτερα κοινωνικά σύνολα, όπως οι προσφυγικές ροές και η ανεργία που αφήνουν φανερά τα αρνητικά αποτυπώματά τους. Ωστόσο, η νοσταλγία του παρελθόντος προσπαθεί να αντισταθμίσει τη δυσανεξία του παρόντος. Ρυθμιστής είναι πολλές φορές, αν όχι πάντα, η φαντασία. Έτσι, ο ερχομός των παλιών φίλων «τώρα που πέρασαν και σβήστηκαν / τα χρόνια της ευημερίας» και ο λόγος τους που ζωντάνεψε μετέφεραν το ποιητικό υποκείμενο «σαν από θαύμα» στην παραζάλη ενός ευτυχισμένου παρελθόντος («Ανανέωση»). Η εξάρτηση από την τεχνολογία, που επιτείνει την απάθεια και αδιαφορία για τον άλλο, θίγεται συχνά, αναδεικνύοντας την αποκαρδίωση του ποιητή. Η επικοινωνία με «κινητά τηλέφωνα» τον κουράζει, καθώς δεν βγάζει τον άνθρωπο από το σκοτάδι της μοναξιάς («Σκοτάδι»), ενώ στα ποιήματα «Μοιραία συνήθεια» και «Ο χωρισμός» αποτυπώνει την αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου και τη συνεπακόλουθη συναισθηματική αναπηρία του.

Σκυμμένος στη μικρή οθόνη

που πάντα έφερνε μαζί του
δεν έστρεφε γύρω του το βλέμμα
να δει τα νέα πρόσωπα, τους φίλους
κάποιον που ίσως θα ήθελε να του μιλήσει
 
κάποιον που θα μπορούσε ν’ αγαπήσει.

Και το πιο αποθαρρυντικό, στο «ηλεκτρονικό [πια] διαμέρισμά του δεν αντελήφθη καν την πορεία του πατέρα του προς τον θάνατο».

Η επισήμανση της απομόνωσης του σύγχρονου ανθρώπου απασχολεί τον Σπύρο Κατσίμη τόσο ατομικά όσο και συλλογικά. Έτσι τα θύματα του πολέμου, («Βομβαρδισμοί»), οι πρόσφυγες («Το πέρασμα»), «η συνοικία των βασανισμένων» («Το μυστικό»), οι κατατρεγμένοι («Η πηγή») με μοναδική ιδιοκτησία τους «χορτάρι και λαμπερό νερό» αγωνίζονται μόνοι τους να επιβιώσουν, όπως ο άνεργος του ομώνυμου ποιήματος.

Την ημέρα γυρόφερνε στους δρόμους
και το βράδυ
στη μικρή του σοφίτα
με θέα τον ουρανό
ζητούσε λίγο από το άπειρο
των αστεριών.

Η απλότητα της καθημερινής διαβίωσης, η έμφαση στον άνθρωπο, οι αξίες και οι ιδέες που κυριαρχούσαν άλλοτε στην καθημερινότητα επανέρχονται με την ενεργοποίηση της μνήμης ή με τη φαντασία και επαναπροσανατολίζουν τη ζοφερή πραγματικότητα του καιρού μας.

Στην απαξίωση της ζωής και στην ήττα της ηθικής ως αντίρροπη δύναμη υψώνει το αξιακό σύστημα του παρελθόντος. Η απλότητα της καθημερινής διαβίωσης (το ζεστό ψωμί από τον φούρνο της γειτονιάς, τα φτερουγίσματα των περιστεριών «Αισιοδοξία»), η έμφαση στον άνθρωπο, οι αξίες και οι ιδέες που κυριαρχούσαν άλλοτε στην καθημερινότητα επανέρχονται με την ενεργοποίηση της μνήμης ή με τη φαντασία και επαναπροσανατολίζουν τη ζοφερή πραγματικότητα του καιρού μας. Ο τρόπος ζωής του παρελθόντος σηματοδοτεί έναν διαφορετικό κόσμο αξιών.

Του έμεινε η θαλπωρή της φωτιάς
που του άναβαν το χειμώνα στο χωριό
 
και από την παθιασμένη του ζωή
στη μεγάλη πόλη δεν θυμόταν
τίποτα πια.
 «Ζεστασιά»

Η νεανική παρέα, οι ξεθωριασμένοι τοίχοι του σπιτιού, η μουσική από ξεχασμένους δίσκους («Ο χορός»), το αγαπημένο βιβλίο με τους ήρωες των ονείρων του, «οι παλιοί φίλοι […] που ζωντάνεψαν / – σαν από θαύμα» («Ανανέωση») οδηγούν το ποιητικό υποκείμενο, που ταυτίζεται με τον ποιητή και με τον εννοούμενο αναγνώστη, «στη γλυκειά παραζάλη» και από «το φως / της ηλεκτρονικής ζωής / […] στην αγάπη της φεγγαρόφωτης λάσπης» («Η λάσπη»). Τα όρια πραγματικού και φανταστικού κόσμου συνείρονται και η φαντασία καθίσταται ο ρυθμιστής της συγχώνευσης των αντιθέσεων:

Είδα ηλιόλουστες στιγμές μέσα στον άγριο καιρό
[…] στους ανθισμένους κήπους.
τις είδα πάλι τη νύχτα, στην αγρύπνια μου
με την ίδια προσμονή
ρυθμίζοντας με τη φαντασία μου
την κλιματική αλλαγή.
«Ο ρυθμιστής»

O Κατσίμης επιδιώκει τα ολιγόστιχα ποιήματα της συλλογής αυτής με επιγραμματικό πολλές φορές χαρακτήρα, με σαρκασμό και λεπτή ειρωνεία, με το φιλοσοφικό κλείσιμο, να τέρψουν τον αναγνώστη αλλά και να τον κάνουν συμμέτοχο των προβληματισμών του.

Οι αντιθετικές εικόνες και ενίοτε το χιαστό σχήμα κατευθύνουν τον αναγνώστη των ποιημάτων στην υπέρβαση των δυσκολιών της σύγχρονης εποχής. Χαρακτηριστικό της τεχνοτροπίας αυτής το ποίημα «Το μυστικό». Γενικότερα με τη σύγκρουση αντιθέτων εννοιών, καθώς και την προσπάθεια σύνθεσής τους, ο Κατσίμης επιδιώκει τα ολιγόστιχα ποιήματα της συλλογής αυτής με επιγραμματικό πολλές φορές χαρακτήρα, με σαρκασμό και λεπτή ειρωνεία, με το φιλοσοφικό κλείσιμο, να τέρψουν τον αναγνώστη αλλά και να τον κάνουν συμμέτοχο των προβληματισμών του. Η σπάνια χρήση σημείων στίξης συντελεί στην αφηγηματική ροή του κάθε ποιήματος, ενώ παράλληλα προσδίδει ασθματικό τόνο στην εξιστορούμενη αφήγηση, όπως συμβαίνει στα ποιήματα: «Εύκολος στόχος», «Η πηγή», «Άνεργος», «Νανούρισμα», «Το πέρασμα» κ.ά.

Η σύγκρουση δύο κόσμων παρελθόντος-παρόντος, με όλες τις διαφορετικές αξιολογικές σηματοδοτήσεις, είναι φανερή στο σύνολο σχεδόν της συλλογής. Ο σύγχρονος άνθρωπος, έχοντας χάσει την εμπιστοσύνη του φοβάται («Ο φόβος») να πορευθεί μόνος και δυστυχώς η περιπέτεια από παιδικό παιχνίδι έχει πια μεταβληθεί σε αληθινό φόβο («Το τέλος του παιχνιδιού»). Η αναζήτηση της απλότητας, της αγάπης και της ελευθερίας, κατάκτηση ενός κόσμου που είναι πλέον παρελθόν, είναι πάντα το ζητούμενο και αποτελεί το διακύβευμα του μέλλοντος.

Όλοι μιλούν για μια νέα εποχή
και την ανάγκη της προσαρμογής
μα εγώ, σαν ανοίγει η αυλαία
βλέπω ξανά το ίδιο έργο:
της παλιάς γειτονιάς που ζωντανεύει
με τους απλούς ανθρώπους να έρχονται
από το μέλλον.
«Αντιστροφή»
 

* Η ΆΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Τελευταίο βιβλίο της, η μελέτη «Το θαυμαστό ταξίδι - Μελέτες για την παιδική λογοτεχνία» (εκδ. Πατάκη).

 Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία © Kasia Derwinska.


altΟ ρυθμιστής
Σπύρος Κατσίμης
Γαβριηλίδης 2019
Σελ. 56, τιμή εκδότη €10,60
 
alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΤΣΙΜΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ