alt

Για την ποιητική συλλογή της Άννας Νιαράκη «Το μερίδιο των αγγέλων» (εκδ. Bibliothèque).

Του Θοδωρή Τσαπακίδη

Μερίδιο των αγγέλων λένε οι Σκοτσέζοι εκείνη την ποσότητα του ουίσκι που εξατμίζεται μέσα στο βαρέλι κατά την ωρίμανσή του και που όταν το ανοίγουν διαφεύγει στην ατμόσφαιρα. Η ποιητική συλλογή της Άννας Νιαράκη, που επανεκδόθηκε πριν από λίγες μέρες από τις εκδόσεις Bibliothèque, με σχέδια της Στεφανίας Βλαστάρη, εύλογα φέρει αυτόν τον τίτλο αφού «Αποδρά / ξεχύνεται στον χώρο, / γλιστρά από παράθυρα ανοιχτά, γρίλιες μισόκλειστες / και χαραμάδες». «Φέγγει από μέσα / Αιμορραγεί απ’ έξω». Ακριβώς αυτό το φως κι αυτήν την αιμορραγία του φωτός διαβάζουμε στα ποιήματά της Νιαράκη. Αιμορραγία συχνά ακατάσχετη. «Φτύνει τους στίχους / Μα η γεύση από το ποίημα / Παραμένει».

Η άρνηση της γλώσσας της να γίνει ακριβής, να συμπυκνώσει, η διασπορά της σε ένα νέφος νοημάτων, είναι η ποιητική της απάντηση σε ό,τι αποκρυσταλλώνεται, παγιώνεται και ως εκ τούτου νεκρώνει.

Η ποίησή της μοιάζει με παιδική παραπονεμένη φωνή. Ακατάσχετη. Μια εξακολουθητικά αποτυχημένη αναζήτηση των λέξεων. Λες και υπερασπίζεται την αθωότητα εκείνου που δεν γνωρίζει, ή, ακόμα πιο δραματικά, εκείνου που δεν θέλει να γνωρίζει. Αυτή η ηθελημένη αγνόηση δεν είναι άγνοια. Η άρνηση της γλώσσας της να γίνει ακριβής, να συμπυκνώσει, η διασπορά της σε ένα νέφος νοημάτων, είναι η ποιητική της απάντηση σε ό,τι αποκρυσταλλώνεται, παγιώνεται και ως εκ τούτου νεκρώνει. «Χωρίς τις λέξεις / Δεν θα ήσουν απών». Οι λέξεις δίνουν υπόσταση στην απουσία. Οι λέξεις χαρακτηρίζουν, δίνουν σχήμα, στερούν από το είναι την ενδεχομενικότητα, στερούν το αενάως μεταβλητό από την ύπαρξη, εκείνο που υπερβαίνει τις λέξεις: «Είμαι. […] / Αυτό που δεν χωράει στο ποίημα». Φτύνει, λοιπόν, τις λέξεις, γιατί μέσα στα σάλια της, μέσα στο στόμα της, οι στίχοι γίνονται επιτέλους κάτι ζωντανό. «Χωρίς αμήν και αμάν – χωρίς θεό και προσδοκίες», η ύπαρξη διαστέλλεται: «Πριν από μας εμείς μετά από μας εμείς– / εμείς κανείς / κι όμως κανένας σαν εμάς».

Η ποίηση της Νιαράκη δεν είναι το αποτέλεσμα αυτής της διαστολής, είναι η ίδια η διαδικασία της διαστολής, της μέθης, της ποίησης. Δεν είναι το μεταμορφωμένο, που συνήθως καλούμε ποιητικό, είναι η ίδια η μεταμόρφωση. Παραδεχόμενη το ανεπίτευκτο και το αναπότρεπτο, «εξυμνώντας» το, του δίνει μορφή και με τον τρόπο αυτό το αποφορτίζει, το καθιστά οικείο. Έτσι, μπορεί και κοιτά τον θάνατο, που «γέρνει νωχελικά πάνω από την κάμπια που σέρνεται στο γρασίδι». Σκορπίζεται και σκορπίζει, σαν το μερτικό των αγγέλων που εξατμίζεται. Χάνεται, σαν το οινόπνευμα – και το δικό της πνεύμα διαχέεται, αναλήπτεται, αναλύεται και αναλύει: «Εξανδραποδισμός, εξοστρακισμός– / Άνδρας, πόδι, έξω, όστρακο. / Βαριέμαι». Και ακριβώς αυτό το «βαριέμαι» είναι το επίτευγμά της. Καταφέρνει να βαριέται «στις ερημιές που εκείνος την έχει αφήσει».

Δεν πονάει και δεν φοβάται: «Απ’ το πρωί χιονίζει νεκρούς / μες στο δωμάτιο. / Τους κερνάω κονιάκ με παγωμένα δάχτυλα / και γελάω με την όψη τους». Η ποίηση της γεμίζει το κενό, το καθιστά ανιαρό, εντέλει δηλαδή υποφερτό, διαχειρίσιμο, του χεριού μας. Η διασάλευση της ακριβολογίας, της σαφήνειας, της βεβαιότητας, διανοίγει έναν χώρο όπου αποδυναμώνεται ο πόνος, η διασάλευση της γλώσσας είναι εντέλει χειραφετική. Από το: «Μου πες πως θα ’ρθεις. Κάποτε μου πες / πως θα έρθεις. Ή πώς θα ’ρθεις. / Κάποτε. Δεν θυμάμαι και ακριβώς», οδεύει στο: «Το μόνο που ξέρω είναι ότι η αυλή / έχει γεμίσει μπαλόνια».

alt
Η Άννα Νιαράκη
 

Κι αυτό που κάνει την ποίηση της Νιαράκη ακόμα πιο δραματική και συγχρόνως κωμική είναι πως η ποιήτρια γνωρίζει το στρατήγημά της, το τέχνασμά της. Γνωρίζει πως είναι και δεν είναι το μερίδιο των αγγέλων, όπως είναι και δεν είναι το κατακάθι του καφέ. «Όλα τελειώνουν μαζί με τη βδομάδα. Κατακάθονται / σαν ίζημα, σαν τον καφέ στον πάτο της κούπας. / Κάπου εκεί βρίσκομαι κι εγώ. Στον πάτο της κούπας / που κρατάω μες στα χέρια μου, και προσποιούμαι ότι / αχνίζει από μέσα ο καφές. / Ενώ ξέρω καλά πως είναι άδεια».

Η ποίηση της είναι προσποίηση, σαν παιδικό παιχνίδι, σαν τα κοριτσάκια που παίζουν με νοικοκυριά μινιατούρες, κάνουν ότι μαγειρεύουν, ότι σιδερώνουν, ότι γεύονται τη σούπα. Τέτοια είναι η Νιαράκη, η Ανούκα ή Αννούλα, τέτοια θέλει να είναι, ένα κοριτσάκι που παίζει με τις λέξεις, όχι πια ανέμελα, αλλά επιδιώκοντας να κατακτήσει την ανεμελιά: «σ’ ένα μπαρ, να κεραστούμε γύρους / κι ύστερα, με άφθονο αλκοόλ / να με ακολουθήσει / για ένα γαμήσι / κυριακάτικο», παίζει. «Αποδρά».

Η ποίηση της είναι προσποίηση, σαν παιδικό παιχνίδι, σαν τα κοριτσάκια που παίζουν με νοικοκυριά μινιατούρες, κάνουν ότι μαγειρεύουν, ότι σιδερώνουν, ότι γεύονται τη σούπα. 

Τι ωφελεί, αναρωτιέται. Τι ωφελεί να αποδρά από το βαρέλι αντί να κάτσει να ωριμάσει; Μα η Άννα δεν θέλει να ωριμάσει μέσα σε ένα κλειστό βαρέλι, σε ένα κλειστό συρτάρι. Γιατί στην ανωριμότητα σώζεται και σώνεται (χάνεται), μερίδιο το μερίδιο, ποίημα το ποίημα, στίχο τον στίχο. «Κάπου στο βάθος / ένα σαξόφωνο παίζει το let’s get lost. / Ας χαθούμε επιτέλους». Και ηχεί σαν βρύση που στάζει. Βρύση που στάζει συνώνυμη αυτού που δεν αδειάζει ποτέ. Αυτό καταφέρνει η Νιαράκη. Το άδειασμά της επιτυγχάνει το εσαεί γεμάτο. Και ας μας ενοχλεί καμιά φορά η γλώσσα της (η βρύση που στάζει), αυτό θέλει να μας ενοχλήσει τον ύπνο. Να παίξουμε θέλει, ξανά και ξανά και ξανά, για πάντα.

Δεν το κάνει ανέξοδα, όμως: «Στο κλάσμα του φόβου ο παρονομαστής / συρρικνώνεται». Η ποίηση της είναι το «κρακ του ήχου / κλαδί που γκρεμίζεται / πουλί που πετάει ελεύθερο».

* Ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΤΣΑΠΑΚΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Ο ελέφαντας του Hotel Phidias» (εκδ. Πικραμένος).

 Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του © Jaco Putker.


Κατάδυση

Γυμνός, με ένα νυστέρι ανά χείρας
καταδύομαι στου χρόνου
το αλύτρωτο τραύμα.
Χαράζω γραμμές στο χέρι σου
κι από το αίμα που στάζει
βάφω τα χείλια μου κόκκινα.
Αφήνω πάνω στις ράγες σου,
κόκκινες στάμπες
που τις ξεπλένει η βροχή.
Πατάω ξανά στα χώματα
της παιδικής μου ηλικίας.
Ρουφώ το μέλι από τα ίδια λουλούδια
κι ας μην φυτρώνουν πια εκεί.
Ό,τι σπείραμε, το ξερίζωσε ο άνεμος.
Ποιος ξέρει τα σπόρια μας ως που ταξίδεψαν
προτού να αγγίξουν ξένα χώματα.
Ποιος ξέρει αν φύτρωσαν ξανά
κουβαλώντας κάτι από το χάδι μας
ή αν βαθειά μέσα στη γη κοιμούνται ακόμα.
Ξεγελώντας αθώα έναν βέβαιο θάνατο.

altΤο μερίδιο των αγγέλων
Άννα Νιαράκη
Bibliothèque 2019
Σελ. 86, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΝΙΑΡΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναξιά περίστροφα» του Βαλάντη Μάστορα (κριτική) – Ποίηση σκληρή και αδιάλλακτη

«Η μοναξιά περίστροφα» του Βαλάντη Μάστορα (κριτική) – Ποίηση σκληρή και αδιάλλακτη

Για την ποιιητική συλλογή του Βαλάντη Μάστορα «Η μοναξιά περίστροφα» (εκδ. Ενύπνιο). 

Γράφει η Ευθυμία Γιώσα

Είναι ένας στίχος από τους Αποχρωματισμούς («Ομίχλη του μεσημεριού», 1959) του Λεοντάρη που με καταδιώκει και...

«Δυο απουσίες δρόμος» της Μαίρης Μπαϊρακτάρη (κριτική) – «ραντίζοντας τον κόσμο με λέξεις»

«Δυο απουσίες δρόμος» της Μαίρης Μπαϊρακτάρη (κριτική) – «ραντίζοντας τον κόσμο με λέξεις»

Για την ποιητική συλλογή της Μαίρης Μπαϊρακτάρη «Δύο απουσίες δρόμος» (εκδ. Μελάνι). Kεντρική εικόνα: © Martin Sanchez/Unsplash.

Γράφει ο Θεόδωρος Εσπίριτου

Η πρόσφατη ποιητική συλλογή της Μαίρης Μπαϊρακτάρη με τίτλο&n...

«Εικόνες ψυχής [Πρώτο πλάνο]» της Μαρίας Δάτσικα (κριτική) – Ποίηση για τον έρωτα και την απώλειά του

«Εικόνες ψυχής [Πρώτο πλάνο]» της Μαρίας Δάτσικα (κριτική) – Ποίηση για τον έρωτα και την απώλειά του

Για την ποιητική συλλογή της Μαρία Δάτσικα «Εικόνες ψυχής [ πρώτο πλάνο]» (εκδ. Ιωλκός). Kεντρική εικόνα: Henri Cartier-Bresson

Γράφει ο Γιώργος Δ. Αναγνώστου 

Η ποίηση της Μαρίας Δάτσικα είναι άλλοτε καταφατική, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ