alt

Για την ποιητική συλλογή της Άννας Νιαράκη «Το μερίδιο των αγγέλων» (εκδ. Bibliothèque).

Του Θοδωρή Τσαπακίδη

Μερίδιο των αγγέλων λένε οι Σκοτσέζοι εκείνη την ποσότητα του ουίσκι που εξατμίζεται μέσα στο βαρέλι κατά την ωρίμανσή του και που όταν το ανοίγουν διαφεύγει στην ατμόσφαιρα. Η ποιητική συλλογή της Άννας Νιαράκη, που επανεκδόθηκε πριν από λίγες μέρες από τις εκδόσεις Bibliothèque, με σχέδια της Στεφανίας Βλαστάρη, εύλογα φέρει αυτόν τον τίτλο αφού «Αποδρά / ξεχύνεται στον χώρο, / γλιστρά από παράθυρα ανοιχτά, γρίλιες μισόκλειστες / και χαραμάδες». «Φέγγει από μέσα / Αιμορραγεί απ’ έξω». Ακριβώς αυτό το φως κι αυτήν την αιμορραγία του φωτός διαβάζουμε στα ποιήματά της Νιαράκη. Αιμορραγία συχνά ακατάσχετη. «Φτύνει τους στίχους / Μα η γεύση από το ποίημα / Παραμένει».

Η άρνηση της γλώσσας της να γίνει ακριβής, να συμπυκνώσει, η διασπορά της σε ένα νέφος νοημάτων, είναι η ποιητική της απάντηση σε ό,τι αποκρυσταλλώνεται, παγιώνεται και ως εκ τούτου νεκρώνει.

Η ποίησή της μοιάζει με παιδική παραπονεμένη φωνή. Ακατάσχετη. Μια εξακολουθητικά αποτυχημένη αναζήτηση των λέξεων. Λες και υπερασπίζεται την αθωότητα εκείνου που δεν γνωρίζει, ή, ακόμα πιο δραματικά, εκείνου που δεν θέλει να γνωρίζει. Αυτή η ηθελημένη αγνόηση δεν είναι άγνοια. Η άρνηση της γλώσσας της να γίνει ακριβής, να συμπυκνώσει, η διασπορά της σε ένα νέφος νοημάτων, είναι η ποιητική της απάντηση σε ό,τι αποκρυσταλλώνεται, παγιώνεται και ως εκ τούτου νεκρώνει. «Χωρίς τις λέξεις / Δεν θα ήσουν απών». Οι λέξεις δίνουν υπόσταση στην απουσία. Οι λέξεις χαρακτηρίζουν, δίνουν σχήμα, στερούν από το είναι την ενδεχομενικότητα, στερούν το αενάως μεταβλητό από την ύπαρξη, εκείνο που υπερβαίνει τις λέξεις: «Είμαι. […] / Αυτό που δεν χωράει στο ποίημα». Φτύνει, λοιπόν, τις λέξεις, γιατί μέσα στα σάλια της, μέσα στο στόμα της, οι στίχοι γίνονται επιτέλους κάτι ζωντανό. «Χωρίς αμήν και αμάν – χωρίς θεό και προσδοκίες», η ύπαρξη διαστέλλεται: «Πριν από μας εμείς μετά από μας εμείς– / εμείς κανείς / κι όμως κανένας σαν εμάς».

Η ποίηση της Νιαράκη δεν είναι το αποτέλεσμα αυτής της διαστολής, είναι η ίδια η διαδικασία της διαστολής, της μέθης, της ποίησης. Δεν είναι το μεταμορφωμένο, που συνήθως καλούμε ποιητικό, είναι η ίδια η μεταμόρφωση. Παραδεχόμενη το ανεπίτευκτο και το αναπότρεπτο, «εξυμνώντας» το, του δίνει μορφή και με τον τρόπο αυτό το αποφορτίζει, το καθιστά οικείο. Έτσι, μπορεί και κοιτά τον θάνατο, που «γέρνει νωχελικά πάνω από την κάμπια που σέρνεται στο γρασίδι». Σκορπίζεται και σκορπίζει, σαν το μερτικό των αγγέλων που εξατμίζεται. Χάνεται, σαν το οινόπνευμα – και το δικό της πνεύμα διαχέεται, αναλήπτεται, αναλύεται και αναλύει: «Εξανδραποδισμός, εξοστρακισμός– / Άνδρας, πόδι, έξω, όστρακο. / Βαριέμαι». Και ακριβώς αυτό το «βαριέμαι» είναι το επίτευγμά της. Καταφέρνει να βαριέται «στις ερημιές που εκείνος την έχει αφήσει».

Δεν πονάει και δεν φοβάται: «Απ’ το πρωί χιονίζει νεκρούς / μες στο δωμάτιο. / Τους κερνάω κονιάκ με παγωμένα δάχτυλα / και γελάω με την όψη τους». Η ποίηση της γεμίζει το κενό, το καθιστά ανιαρό, εντέλει δηλαδή υποφερτό, διαχειρίσιμο, του χεριού μας. Η διασάλευση της ακριβολογίας, της σαφήνειας, της βεβαιότητας, διανοίγει έναν χώρο όπου αποδυναμώνεται ο πόνος, η διασάλευση της γλώσσας είναι εντέλει χειραφετική. Από το: «Μου πες πως θα ’ρθεις. Κάποτε μου πες / πως θα έρθεις. Ή πώς θα ’ρθεις. / Κάποτε. Δεν θυμάμαι και ακριβώς», οδεύει στο: «Το μόνο που ξέρω είναι ότι η αυλή / έχει γεμίσει μπαλόνια».

alt
Η Άννα Νιαράκη
 

Κι αυτό που κάνει την ποίηση της Νιαράκη ακόμα πιο δραματική και συγχρόνως κωμική είναι πως η ποιήτρια γνωρίζει το στρατήγημά της, το τέχνασμά της. Γνωρίζει πως είναι και δεν είναι το μερίδιο των αγγέλων, όπως είναι και δεν είναι το κατακάθι του καφέ. «Όλα τελειώνουν μαζί με τη βδομάδα. Κατακάθονται / σαν ίζημα, σαν τον καφέ στον πάτο της κούπας. / Κάπου εκεί βρίσκομαι κι εγώ. Στον πάτο της κούπας / που κρατάω μες στα χέρια μου, και προσποιούμαι ότι / αχνίζει από μέσα ο καφές. / Ενώ ξέρω καλά πως είναι άδεια».

Η ποίηση της είναι προσποίηση, σαν παιδικό παιχνίδι, σαν τα κοριτσάκια που παίζουν με νοικοκυριά μινιατούρες, κάνουν ότι μαγειρεύουν, ότι σιδερώνουν, ότι γεύονται τη σούπα. Τέτοια είναι η Νιαράκη, η Ανούκα ή Αννούλα, τέτοια θέλει να είναι, ένα κοριτσάκι που παίζει με τις λέξεις, όχι πια ανέμελα, αλλά επιδιώκοντας να κατακτήσει την ανεμελιά: «σ’ ένα μπαρ, να κεραστούμε γύρους / κι ύστερα, με άφθονο αλκοόλ / να με ακολουθήσει / για ένα γαμήσι / κυριακάτικο», παίζει. «Αποδρά».

Η ποίηση της είναι προσποίηση, σαν παιδικό παιχνίδι, σαν τα κοριτσάκια που παίζουν με νοικοκυριά μινιατούρες, κάνουν ότι μαγειρεύουν, ότι σιδερώνουν, ότι γεύονται τη σούπα. 

Τι ωφελεί, αναρωτιέται. Τι ωφελεί να αποδρά από το βαρέλι αντί να κάτσει να ωριμάσει; Μα η Άννα δεν θέλει να ωριμάσει μέσα σε ένα κλειστό βαρέλι, σε ένα κλειστό συρτάρι. Γιατί στην ανωριμότητα σώζεται και σώνεται (χάνεται), μερίδιο το μερίδιο, ποίημα το ποίημα, στίχο τον στίχο. «Κάπου στο βάθος / ένα σαξόφωνο παίζει το let’s get lost. / Ας χαθούμε επιτέλους». Και ηχεί σαν βρύση που στάζει. Βρύση που στάζει συνώνυμη αυτού που δεν αδειάζει ποτέ. Αυτό καταφέρνει η Νιαράκη. Το άδειασμά της επιτυγχάνει το εσαεί γεμάτο. Και ας μας ενοχλεί καμιά φορά η γλώσσα της (η βρύση που στάζει), αυτό θέλει να μας ενοχλήσει τον ύπνο. Να παίξουμε θέλει, ξανά και ξανά και ξανά, για πάντα.

Δεν το κάνει ανέξοδα, όμως: «Στο κλάσμα του φόβου ο παρονομαστής / συρρικνώνεται». Η ποίηση της είναι το «κρακ του ήχου / κλαδί που γκρεμίζεται / πουλί που πετάει ελεύθερο».

* Ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΤΣΑΠΑΚΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Ο ελέφαντας του Hotel Phidias» (εκδ. Πικραμένος).

 Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του © Jaco Putker.


Κατάδυση

Γυμνός, με ένα νυστέρι ανά χείρας
καταδύομαι στου χρόνου
το αλύτρωτο τραύμα.
Χαράζω γραμμές στο χέρι σου
κι από το αίμα που στάζει
βάφω τα χείλια μου κόκκινα.
Αφήνω πάνω στις ράγες σου,
κόκκινες στάμπες
που τις ξεπλένει η βροχή.
Πατάω ξανά στα χώματα
της παιδικής μου ηλικίας.
Ρουφώ το μέλι από τα ίδια λουλούδια
κι ας μην φυτρώνουν πια εκεί.
Ό,τι σπείραμε, το ξερίζωσε ο άνεμος.
Ποιος ξέρει τα σπόρια μας ως που ταξίδεψαν
προτού να αγγίξουν ξένα χώματα.
Ποιος ξέρει αν φύτρωσαν ξανά
κουβαλώντας κάτι από το χάδι μας
ή αν βαθειά μέσα στη γη κοιμούνται ακόμα.
Ξεγελώντας αθώα έναν βέβαιο θάνατο.

altΤο μερίδιο των αγγέλων
Άννα Νιαράκη
Bibliothèque 2019
Σελ. 86, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΝΙΑΡΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τραγούδι του εαυτού μου» του Ουόλτ Ουίτμαν (κριτική)

«Τραγούδι του εαυτού μου» του Ουόλτ Ουίτμαν (κριτική)

Για το ποίημα σε δύο εκδοχές του Ουόλτ Ουίτμαν [Walt Whitman] «Τραγούδι του εαυτού μου: 1. Η πρώτη έκδοση (1855), 2. Η τελευταία έκδοση (1891 – 92)» (μτφρ. Δημήτρης Δημηρούλης, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Γιώργος Βέης

...
«Καταυλισμός» του Γιώργου Βέη (κριτική) – Εκτενείς τοιχογραφίες με ποικίλες προσωπογραφίες

«Καταυλισμός» του Γιώργου Βέη (κριτική) – Εκτενείς τοιχογραφίες με ποικίλες προσωπογραφίες

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη «Καταυλισμός» (εκδ. Ύψιλον). Κεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο.

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Οι αναγνώστες που ακολουθούν συστηματικά, ή έστω περιστασιακά, όσα προβάλλει ...

«Ανήμερο» της Λένας Καλλέργη (κριτική) – Δήθεν απούσα με κρυφό μαχαίρι

«Ανήμερο» της Λένας Καλλέργη (κριτική) – Δήθεν απούσα με κρυφό μαχαίρι

Για την ποιητική συλλογή της Λένας Καλλέργη «Ανήμερο» (εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Αριστέα Παπαλεξάνδρου

Το Ανήμερο (εκδ. Ίκαρος) είναι το πρόσφατο δημιούργημα μίας ήρεμης, και συγχρόνως πολυδιάστατης παρουσί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

03 Σεπτεμβρίου 2023 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

23 σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως

Πρόγραμα σημαντικών εκδηλώσεων στην Κεντρική Σκηνή «Μελίνα Μερκούρη» στη διάρκεια όλων των ημερών του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Επιμέλεια: Book Press

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ