Occidentialism 700

Για το βιβλίο των Ian Buruma και Avishai Margalit «Δυτικισμός - η Δύση στα μάτια των άλλων» (μτφρ. Ξενοφών Γιαταγάνας, εκδ. Κριτική). 

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

«Ἁνήκομεν εἰς τήν Δύσιν» έλεγε από το βήμα της Βουλής ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, το 1977, απευθυνόμενος προς τον πολιτικό του αντίπαλο, Ανδρέα Παπανδρέου. Σήμερα, ύστερ’ από τη νομισματική κρίση του ευρώ, που εξελίσσεται σε ευρωπαϊκή κρίση, σε συνδυασμό με την αύξηση των επαφών με μη δυτικές κουλτούρες αλλά και την άνοδο ακραίων αντιδυτικών τάσεων, τίθεται όλο και πιο έντονα το ερώτημα: ανήκει η Ελλάδα στη Δύση; Και τι τέλος πάντων είναι η «Δύση»; Έχει ενδιαφέρον να σταθούμε λίγο σε αυτό το σημείο και –πριν απαντήσουμε αυτό το δύσκολο ερώτημα– να επιχειρήσουμε να δώσουμε απάντηση σε ένα άλλο: ποιοι είναι οι αντίπαλοι της Δύσης που την πολεμούν και για ποιους λόγους; 

Ο όρος «δυτικισμός» χρησιμοποιείται κατ’ αντιδιαστολή με τον όρο «οριενταλισμός», που καθιέρωσε ο Edward W. Said για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε συχνά ο κόσμος της Ανατολής από τους Δυτικούς ανθρώπους.

Στο ευσύνοπτο και προκλητικά ενδιαφέρον βιβλίο με τον χαρακτηριστικό τίτλο Δυτικισμός (Occidentalism, 2004) οι ακαδημαϊκοί Ian Buruma και Avishai Margalit αναλύουν τις διάφορες εκφάνσεις μίσους απέναντι στη Δύση στο πλαίσιο των σύγχρονων κοινωνιών, ιδίως δε στις περιπτώσεις της Ιαπωνίας, της Ρωσίας και των ισλαμικών χωρών. Ο όρος «δυτικισμός» χρησιμοποιείται κατ’ αντιδιαστολή με τον όρο «οριενταλισμός», που καθιέρωσε ο Edward W. Said για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε συχνά ο κόσμος της Ανατολής από τους Δυτικούς ανθρώπους. Ως «δυτικισμός», επομένως, εννοείται ο αποανθρωποποιημένος τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον δυτικό κόσμο και πολιτισμό οι άνθρωποι που τον μισούν. Το βιβλίο, επιχειρώντας μια ιστορική αναζήτηση των πηγών του αντιδυτικού μίσους, εστιάζει στις περιπτώσεις των Ιαπώνων εθνικιστών, των Ρώσων σλαβόφιλων και των ισλαμιστών ταλιμπάν. Κεντρική θέση του βιβλίου είναι ότι το οπλοστάσιο των επιχειρημάτων απέναντι στις αξίες του δυτικού πολιτισμού, γεννήθηκε μέσα στον ίδιο τον δυτικό πολιτισμό, οπότε ακόμη και οι πιο φανατισμένοι εχθροί της Δύσης αδυνατούν να διαφύγουν πλήρως από την επιρροή της. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η κεντρική για τη Δύση αξία του διαφωτισμού, γεννήθηκε στα πλαίσια του δυτικού πολιτισμού παράλληλα με τον αντίλογό της: τον αντιδιαφωτισμό, αρχής γενομένης με τον συντηρητισμό ανθρώπων σαν τον de Maistre, το ρομαντικό κίνημα και τον παγγερμανισμό, που οδήγησε με τη σειρά του στα φασιστικά καθεστώτα του σύγχρονου κόσμου. Καθώς εξαπλωνόταν με διάφορους -θεμιτούς και μη- τρόπους σε ολόκληρη την υφήλιο, ο δυτικός πολιτισμός δεν προσέφερε μόνο τις φιλελεύθερες αξίες, τον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό, την επιστήμη και την τεχνολογία, αλλά και τα σπέρματα της αμφισβήτησης απέναντί του. Είναι γεγονός ότι ορισμένοι από τους σκληρότερους επικριτές της Δύσης, είχαν εξοικείωση και κατανάλωναν τα δυτικά προϊόντα: ο Κουτμπ, ο Ταλενκανί, ο Κιργέεφσκι, ακόμη και ο Οσάμα Μπιν Λάντεν αποτελούν τέτοια παραδείγματα.

OccidentialismΗ καπιταλιστική συσσώρευση των νεότερων χρόνων, μαζί με τις ιδέες του διαφωτισμού και τη θρησκευτική εκκοσμίκευση (η περίφημη «απομάγευση του κόσμου», που περιέγραψε ο Max Weber), οδήγησαν τη Δύση στη δημιουργία των σύγχρονων τεχνολογικά ανεπτυγμένων κρατών, όπου κυριαρχούν η παγκοσμιοποίηση, ο εργαλειακός λόγος και οι οικονομικές συναλλαγές. Άρχισαν να εμφανίζονται μεγάλες πόλεις όπως το Παρίσι και το Λονδίνο. Κάθε στάδιο αυτής της διαδικασίας είχε και τους επικριτές του μέσα στον δυτικό πολιτισμό. Ο δυτικός κόσμος επεκτάθηκε και σταδιακά επιβλήθηκε διεθνώς, ισοπεδώνοντας τις ιδιαίτερες πολιτισμικές παραδόσεις άλλων χωρών. Πολλές χώρες τότε αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν δυτικούς θεσμούς και τεχνολογία, προκειμένου να ανταγωνιστούν τη Δύση σε ισχύ και πλούτο, πράγμα που δεν έγινε αβίαστα ούτε αναίμακτα. Εμφανίστηκε η αντίληψη ότι τα δυτικά προϊόντα είναι χρήσιμα ως μέσα ανάπτυξης, αδυνατούν όμως να προσφέρουν ανώτερους στόχους, αξίες και ιδανικά. Χώρες όπως η Ιαπωνία και ιδιαίτερα η Τουρκία και η Ρωσία εκδυτικίστηκαν ταχύτατα, με αποτέλεσμα να γεννηθούν λαϊκές αντιδράσεις μίσους απέναντι στη Δύση, που τους είχε τόσο βίαια επιβληθεί. Αργά ή γρήγορα προέκυψαν εθνικιστικές αντιδράσεις και άρχισε το φαινόμενο του «δυτικισμού». Οι συνήθεις επικρίσεις των αντιδυτικών στόχευαν κυρίως στο αντιηρωικό και ωφελιμιστικό αστικό πνεύμα που υποτίθεται πως χαρακτήριζε τον δυτικό άνθρωπο, τον υλιστικό ευδαιμονισμό, την αφηρημένη θεωρητικολογία και την δημοκρατικό εξισωτισμό που φανέρωνε μια μεσοβέζικη και παθητική στάση ζωής. Η Δύση αντιπαραβαλλόταν με τη Βαβυλώνα της Αποκάλυψης: μια ιδιαίτερα όμορφη και σαγηνευτική πόρνη, δίχως όμως ψυχή.

Η νοσταλγία της υπαίθρου, των παραδόσεων και των αξιών που εξαφανίζονταν μεταδόθηκε από τους δυτικούς επικριτές στους μη δυτικούς πολιτισμούς, που ήθελαν να τους εναντιωθούν. Πραγματικά, όταν ο Dostoevsky έγραφε πως το αυθεντικά ρωσικό είναι ξένο στη Δύση, οπωσδήποτε αγνοούσε ότι ο πανσλαβισμός του δεν ήταν παρά μια επιρροή από τον παγγερμανισμό. Παρόμοια, οι Ιάπωνες έφτασαν στο σημείο να λατρεύουν τον Αυτοκράτορά τους επηρεασμένοι από μια συνήθεια που επικρατούσε στη Ρώμη και το Βυζάντιο. Όσο για τα σύγχρονα ισλαμιστικά κινήματα, πρόκειται για αντιδράσεις που συχνά συμβαδίζουν με τον σοσιαλισμό είτε αποτελούν αντιδράσεις σε εκείνον και δείχνουν τον θαυμασμό των τζιχαντιστών για τον Ροβεσπιέρο και τους Ιακωβίνους. Ακόμη και τα όπλα τους είναι δυτικής τεχνογνωσίας. Επομένως, μοιάζει το αντιδυτικό μένος που ξεκινά από τη Δύση να επιστρέφει πάλι σε εκείνη. Τι σημαίνει όμως αυτό για εκείνη και το μέλλον της; Το συμπέρασμα των δύο συγγραφέων είναι ότι η Δύση, ερχόμενη αντιμέτωπη με τις συνέπειες των πράξεών της, οφείλει να περιφρουρήσει την ιδιαιτερότητα και τις φιλελεύθερες βάσεις της, χωρίς όμως ν’ αποποιείται τις ευθύνες της για την αποικιοκρατία και τις γενοκτονίες που έχει προκαλέσει σε άλλους πολιτισμούς του κόσμου. 

* Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας.

 

Occidentialism kritikiΔυτικισμός
Η Δύση στα μάτια των άλλων
Ian Buruma και Avishai Margalit
Μτφρ. Ξενοφών Γιαταγάνας,
Εκδ. Κριτική
Σελ. 160, τιμή εκδότη € 9,95
 
 
politeia link more
 
 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ποιος ακυρώνει τι;» της Λορ Μιρά (κριτική) – Σύγχρονη πολιτισμική πολιτική και Cancel culture

«Ποιος ακυρώνει τι;» της Λορ Μιρά (κριτική) – Σύγχρονη πολιτισμική πολιτική και Cancel culture

Σκέψεις για την κουλτούρα της ακύρωσης με αφορμή το βιβλίο της Laure Murat «Ποιος ακυρώνει τι; – Σκέψεις για την cancel culture» (μτφρ. Γιάννης Κτενάς, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Θυμήθηκα το 1984 του Τζορτζ Όργουελ, όπου η υπ...

«Η σεξουαλικότητα στην Ευρώπη τον 20ό αιώνα» της Ντάγκμαρ Χέρτζοκ (κριτική)

«Η σεξουαλικότητα στην Ευρώπη τον 20ό αιώνα» της Ντάγκμαρ Χέρτζοκ (κριτική)

Για τη μελέτη της Dagmar Herzog «Η σεξουαλικότητα στην Ευρώπη τον 20ό αιώνα – Μια ιστορία» (μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, επιστ. επιμ.-πρόλογος, Έφη Αβδελά, εκδ. Gutenberg).

Του Νίκου Ξένιου

To βιβλίο της Ντάγκμαρ Χέρτζοκ Η σεξουαλικό...

Διερευνώντας την ψυχολογία του θρησκευτικού βιώματος: Χριστιανισμός, μουσουλμανισμός, ισλαμισμός

Διερευνώντας την ψυχολογία του θρησκευτικού βιώματος: Χριστιανισμός, μουσουλμανισμός, ισλαμισμός

Ένα κείμενο με αφορμή το βιβλίο του William James «Οι παραλλαγές της θρησκευτικής εμπειρίας» (μτφρ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες) και το βιβλίο της Anne-Clémentine Larroque «Η γεωπολιτική των ισλαμισμών» (μτφρ. Γιάννης Σιδέρης, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: «Η έκσταση της Αγίας Θηρεσίας», του&nbs...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ