to paradeigma tis elladas kentriki 2

Για το βιβλίο του Γιώργου Πολίτη «Το παράδειγμα της Ελλάδας: 16 μαθήματα από την πανδημία» (εκδ. Ψυχογιός).

Του Άλκη Γούναρη

Αντιμέτωποι με μια κρίσιμη επόμενη φάση της πανδημίας, οι Έλληνες είμαστε πιο σοφοί και καλύτερα προετοιμασμένοι. Στους πρώτους μήνες της παγκόσμιας κρίσης, μάθαμε από τα λάθη και τις παραλείψεις των μεγάλων χωρών και ταυτόχρονα παραδώσαμε μαθήματα ανθρωπιάς, υπευθυνότητας και συνέπειας. Κάνοντας έναν σύντομο απολογισμό των όσων προηγήθηκαν και βάζοντας σε τάξη μερικά από τα βασικά ερωτήματα που κυριάρχησαν στον δημόσιο λόγο, έχουμε την ευκαιρία να συγκροτήσουμε τη σκέψη μας και να δούμε με ψυχραιμία και σοβαρότητα την εξέλιξη της κατάστασης.

Σε αυτήν ακριβώς την «ανασυγκρότηση» συμβάλλει, μεταξύ των άλλων, το νέο και εξαιρετικά επίκαιρο pocket size βιβλίο του Γιώργου Ν. Πολίτη με τίτλο Το παράδειγμα της Ελλάδας: 16 μαθήματα από την πανδημία (εκδ. Ψυχογιός). Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό, ενιαίας κατεύθυνσης δοκίμιο, που πραγματοποιεί αφενός μια επί της ουσίας τοποθέτηση σε σημαντικά πολιτικά, κοινωνικά, ηθικά και ιστορικά ερωτήματα που αναδύθηκαν εξαιτίας της πανδημίας, και αφετέρου διατυπώνει ένα ενδιαφέρον επιχείρημα για τον ρόλο της Ελλάδας στην επόμενη μέρα.

Ηθικά και ιστορικά ερωτήματα που αναδύθηκαν με την πανδημία

Πώς δικαιολογείται ένα φιλελεύθερο κράτος να επιβάλλει, έστω και προσωρινά, μέτρα περιορισμού της ελευθερίας; Είναι η υγεία ύψιστο αγαθό; Μετριέται η αξία της ζωής με οικονομικούς όρους; Καταπατά την ιδιωτικότητα και τα στοιχειώδη πολιτικά δικαιώματα η ψηφιακή παρακολούθηση; Ποια είναι τα διαχρονικά σφάλματα της αριστερής διανόησης που αναδείχθηκαν κατά την πανδημία; Γιατί οι ισχυρές χώρες απέτυχαν στην αποτελεσματική διαχείριση αυτής της κρίσης; Μπορεί η περίπτωση της Ελλάδας να αποτελέσει διεθνές παράδειγμα για το μέλλον; Πώς τα όσα μάθαμε κατά τους πρώτους μήνες του λοιμού, από τους κινδύνους, τις απώλειες, τις δράσεις και τις παραλείψεις, μέχρι τη λειτουργία των παραδοσιακών δεσμών και την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, μπορούν να συμβάλλουν στην επιτυχή αντιμετώπιση της πανδημίας στο αμέσως επόμενο δύσκολο διάστημα και να γίνουν η αφορμή για μια νέα πορεία; Αυτά είναι μόνο μερικά από τα ζητήματα που θέτει και στα οποία απαντά ο συγγραφέας σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, καθώς τα 16 κεφάλαια του βιβλίου μπορούν να διαβαστούν αποσπασματικά και τμηματικά.

Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό, ενιαίας κατεύθυνσης δοκίμιο, που πραγματοποιεί αφενός μια επί της ουσίας τοποθέτηση σε σημαντικά πολιτικά, κοινωνικά, ηθικά και ιστορικά ερωτήματα που αναδύθηκαν εξαιτίας της πανδημίας, και αφετέρου διατυπώνει ένα ενδιαφέρον επιχείρημα για τον ρόλο της Ελλάδας στην επόμενη μέρα.

Σε δεύτερο όμως επίπεδο, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι ο Πολίτης δομεί ένα συμπαγές φιλοσοφικό επιχείρημα. Χωρίς ίχνος ακαδημαϊκής εσωστρέφειας και δύσβατου δοκιμιακού λόγου, ο συγγραφέας γράφει για εκείνα που υπαγορεύει η σπάνια και προφανώς κατ’ ευφημισμόν καλούμενη «κοινή» λογική. Εκκινώντας από τις διαπιστώσεις που συνάγονται από τα μέχρι στιγμής δεδομένα σχετικά με τον τρόπο που αντέδρασε η Ελλάδα στην παγκόσμια υγειονομική κρίση, παραθέτει εύλογους προβληματισμούς και καταλήγει σε μια σειρά από προτάσεις, αιχμή των οποίων αποτελεί ο ρόλος της Ελλάδας στη μετά-Covid-19 ευρωπαϊκή προοπτική.

Στο πρώτο μέρος του δοκιμίου του αναλύει τη συμπεριφορά των Ελλήνων και το πώς η υπεύθυνη στάση τους ανέδειξε την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, την ωριμότητα και την ενότητα με την οποία εν τέλει αντιμετωπίζουν τις πραγματικά κρίσιμες καταστάσεις. Ο ομφάλιος λώρος των σχέσεων της ελληνικής οικογένειας, ενώ σε πολλές περιπτώσεις συνιστά βρόχο που εμποδίζει τον απογαλακτισμό και την αυτονόμηση της νέας γενιάς, στην προκειμένη περίπτωση λειτούργησε ως ζώνη ασφαλείας, αποδεικνύοντας έμπρακτα την αγάπη για τους δικούς μας ανθρώπους και τον σεβασμό της ζωής των ηλικιωμένων και των ευπαθών προσώπων. Η καταιγιστική αλλαγή που επέφερε η κρίση στην καθημερινή ζωή, μας δίδαξε με τρόπο ομολογουμένως σκληρό, ότι δεν είμαστε άτρωτοι. Μας αποκάλυψε τι είναι εκείνο που έχει εν τέλει αξία και τι είναι αυτό που χρειαζόμαστε πραγματικά. Μας έκανε να νιώσουμε το βάρος της κοινωνικής απόστασης και να συνειδητοποιήσουμε την κοινωνικότητά μας και την ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία.

Η συγκριτική παρουσίαση των ηθικών επιχειρημάτων που διατυπώθηκαν κατά την πανδημία, καθώς και τα λογικά σφάλματα, η διγλωσσία, τα δυο μέτρα και δυο σταθμά και ο ουτοπικός οπορτουνισμός μιας μερίδας της διεθνούς διανόησης, απασχολούν τον συγγραφέα στο δεύτερο μέρος του βιβλίου.

Παράλληλα, μας έκανε να σκεφτούμε. Διλήμματα και ηθικές επιλογές που στο παρελθόν μας απασχολούσαν ως σενάρια ταινιών και μυθοπλαστικές αφηγήσεις, ξεδιπλώθηκαν αυτή τη φορά μπροστά μας, αναγκάζοντάς μας να πάρουμε θέση. Είναι θεμιτό να αφήσουμε κάποιους να πεθάνουν για να διαφυλάξουμε την ποιότητα της ζωής των περισσοτέρων; Πόσο τελικά αξίζει η ζωή και πώς αντισταθμίζεται το κόστος της οικονομικής καταστροφής; Η συγκριτική παρουσίαση των ηθικών επιχειρημάτων που διατυπώθηκαν κατά την πανδημία, καθώς και τα λογικά σφάλματα, η διγλωσσία, τα δυο μέτρα και δυο σταθμά και ο ουτοπικός οπορτουνισμός μιας μερίδας της διεθνούς διανόησης, απασχολούν τον συγγραφέα στο δεύτερο μέρος του βιβλίου.

Καλλιέργεια της λογικής σε συνδυασμό με βαθιά ριζωμένες αξίες

Στο τρίτο μέρος, ο Πολίτης επιχειρεί να συνθέσει το επιχείρημά του και να καταλήξει στην πρότασή του. Αντιλαμβάνεται τη δυσπιστία ορισμένων συμπολιτών μας απέναντι στις καταστρεπτικές συνέπειες του ιού, ως μια εγγενή τάση των Ελλήνων για αμφισβήτηση. Η αμφισβήτηση αρχικώς είναι απολύτως θεμιτή, καθώς αποτελεί μια βασική προϋπόθεση του φιλοσοφείν. Η λεπτή γραμμή ωστόσο που διαχωρίζει το φιλοσοφείν από την αμπελοφιλοσοφία και τις θεωρίες συνωμοσίας, οριοθετείται από την παρουσία ή την απουσία της λογικής. Της λογικής όχι ως νοητική ικανότητα, αλλά ως γνωστικό πεδίο, ως κάτι που διδάσκεται και μαθαίνεται και που δυστυχώς, το εκπαιδευτικό μας σύστημα έχει εξοβελίσει επί δεκαετίες από την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, προσφέροντας κρίσιμο έδαφος στον ανορθολογισμό. Σε αυτήν ακριβώς την καλλιέργεια της λογικής και του μέτρου, σε συνδυασμό με τις βαθιά ριζωμένες στον πολιτισμό μας αξίες, εστιάζεται το επιχείρημα του συγγραφέα, που σκιαγραφεί με εύγλωττο τρόπο το βασικό περίγραμμα της ελληνικής ταυτότητας. Όχι της νεοελληνικής ταυτότητας, αλλά της ταυτότητας εκείνης που ξεκινά από τον Αριστοτέλη και εμπλουτίζεται από τις φωτεινές πτυχές της βυζαντινής παράδοσης, για να καταλήξει στις μέρες μας βασικό –αν και όχι κυρίαρχο– συστατικό του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

politis portrait

Ο Γιώργος Ν. Πολίτης γεννήθηκε το 1972 στην Αθήνα. Σπούδασε δημοσιογραφία και φιλοσοφία στην Ελλάδα και τη Βρετανία. Είναι αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 1991 συνεργάζεται με ελληνικά και διεθνή περιοδικά, εφημερίδες και τηλεοπτικές εκπομπές.

 

 

 

Κάνοντας μια σκληρή κριτική στη στάση της Γερμανίας, ο Πολίτης αναζητά τι πήγε στραβά στο ευρωπαϊκό όνειρο και διαπιστώνει με απλά λόγια, ότι το μέσον υπερέβη τις ιδρυτικές αρχές, τους καταστατικούς σκοπούς, και τα ιδεώδη της ευρωπαϊκής ένωσης. Ο «οικονομισμός» ως φίλτρο θέασης του κόσμου, τόσο από τους νεοφιλελεύθερους όσο και από τους μαρξιστές, ευτελίζει όχι μόνον τις αξίες αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο. Επιπρόσθετα, οι αντικειμενικές αλλαγές στον ευρωπαϊκό τρόπο διαβίωσης εξαιτίας των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών, αλλά και η ενοχικότητα που κρύβει η πολιτική ορθότητα της Δύσης, κάνουν την επαναχάραξη της ευρωπαϊκής πορείας σήμερα, πιο επιτακτική από ποτέ.

Ο συγγραφέας γνωρίζει ότι δεν υπάρχουν προφήτες και ότι το μέλλον δεν μπορεί να προβλεφθεί. Οι επόμενοι μήνες είναι πραγματικά δύσκολοι για ολόκληρο τον πλανήτη και τα επιδημιολογικά δεδομένα ευμετάβλητα. Ανεξάρτητα όμως από την έκβαση της πανδημίας, η μέχρι σήμερα στάση της Ελλάδας συνιστά αδιαμφισβήτητη επιτυχία. Επανατοποθετεί τη χώρα μας στη διεθνή σκηνή, όχι ως πειραματόζωο ή σάκο του μποξ που ήταν τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά ως παράδειγμα. Και αυτό, εκτός από αυτοπεποίθηση μας γεμίζει με αίσθημα ευθύνης: Την ευθύνη να συμβάλλουμε όλοι, ατομικά και συλλογικά, χωρίς απώλειες, στην ολοκλήρωση αυτής της προσπάθειας και στη διαμόρφωση της επόμενης μέρας. Μιας επόμενης μέρας στην οποία η Ελλάδα θα συμμετέχει καθοριστικά στην πρωτοπορία του νέου ευρωπαϊκού σκηνικού.

* Ο ΑΛΚΗΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας, επιστημονικός συνεργάτης και ερευνητής στο ΕΚΠΑ -https://alkisgounaris.gr/.


politis Το παράδειγμα της Ελλάδας
16 μαθήματα από την πανδημία
Γιώργος Ν. Πολίτης
Ψυχογιός 2020
Σελ. 122, τιμή εκδότη €7,70 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ Ν. ΠΟΛΙΤΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Διασκέδαση μέχρι θανάτου» του Νιλ Πόστμαν (κριτική) – Το «λάθος» του Όργουελ και η δικαίωση του Χάξλεϋ: από την τηλεόραση στον πολιτισμό της εικόνας

«Διασκέδαση μέχρι θανάτου» του Νιλ Πόστμαν (κριτική) – Το «λάθος» του Όργουελ και η δικαίωση του Χάξλεϋ: από την τηλεόραση στον πολιτισμό της εικόνας

Για το βιβλίο του Νιλ Πόστμαν [Neil Postman] «Διασκέδαση μέχρι θανάτου: ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος» (μτφρ. Φωτεινή Ρουγκούνη, Αφροδίτη Τζαμουράνη, εκδ. Παπαζήση).

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Το περίφημο βιβλίο ...

«Η δύναμη της τελετουργίας» του Δημήτρη Ξυγαλατά (κριτική) – Homo ritualis: η σημασία των τελετουργιών στη ζωή μας

«Η δύναμη της τελετουργίας» του Δημήτρη Ξυγαλατά (κριτική) – Homo ritualis: η σημασία των τελετουργιών στη ζωή μας

Για το βιβλίο του Δημήτρη Ξυγαλατά «Η δύναμη της τελετουργίας: Συμβολικές πράξεις που μας ενώνουν, μας χωρίζουν και μας εμπνέουν» (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Διόπτρα). 

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Τι κοινό έχουν οι ...

«Ταξίδι στο κράτος: Κυριαρχία, δίκαιο, δικαιώματα» του Δημήτρη Χριστόπουλου (κριτική)

«Ταξίδι στο κράτος: Κυριαρχία, δίκαιο, δικαιώματα» του Δημήτρη Χριστόπουλου (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Χριστόπουλου «Ταξίδι στο κράτος: Κυριαρχία, δίκαιο, δικαιώματα» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: © Πάρις Ταβιτιάν

Γράφει η Μαρία Πουρνάρη

Το νέο βιβλίο του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαγδαληνή Ρεμούνδου: «Τα προγράμματα σπουδών που παρέχει το Μητροπολιτικό Κολλέγιο είναι προγράμματα δημόσιων Βρετανικών Πανεπιστημίων»

Μαγδαληνή Ρεμούνδου: «Τα προγράμματα σπουδών που παρέχει το Μητροπολιτικό Κολλέγιο είναι προγράμματα δημόσιων Βρετανικών Πανεπιστημίων»

Μιλήσαμε με την κα Μαγδαληνή Ρεμούνδου, Κοσμήτορα της Σχολής Πολιτισμού, στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο, για τη Σχολή Πολιτισμού και Επικοινωνίας του Κολλεγίου, που έχει ήδη ξεχωρίσει με τα ποιοτικά της προγράμματα σε τομείς όπως η σκηνοθεσία, η δημιουργική γραφή ή η δημοσιογραφία. 

Συνέντευξη στον ...

Έφυγε από τη ζωή ο βραβευμένος Σύριος συγγραφέας Χάλιντ Χαλίφα

Έφυγε από τη ζωή ο βραβευμένος Σύριος συγγραφέας Χάλιντ Χαλίφα

Ο Χάλιντ Χαλίφα [Khaled Khalifa], ένας από τους γνωστότερους συγγραφείς της Συρίας, έφυγε από τη ζωή στις 30 Σεπτεμβρίου, σε ηλικία 59 ετών, από καρδιακή ανακοπή. Το βιβλίο του «Ο θάνατος είναι ζόρικη δουλειά» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Αγγελικής Σιγούρου.

...
Διεθνείς Εκθέσεις Βιβλίου: Μαδρίτη, Φρανκφούρτη, Σάρζα, Γουαδαλαχάρα – Τέσσερις σταθμοί για το ελληνικό βιβλίο

Διεθνείς Εκθέσεις Βιβλίου: Μαδρίτη, Φρανκφούρτη, Σάρζα, Γουαδαλαχάρα – Τέσσερις σταθμοί για το ελληνικό βιβλίο

Η χώρα μας θα πάρει μέρος σε τέσσερις Διεθνείς Εκθέσεις Βιβλίου έως το τέλος του 2023. Στην αποστολή μετέχουν συγγραφείς, μεταφραστές, κριτικοί λογοτεχνίας, πανεπιστημιακοί, εκδότες, πολιτιστικοί οργανισμοί και φορείς.

Επιμέλεια: Book Press

Μαδρίτη, Φρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο μάγος» του Κολμ Τόιμπιν (προδημοσίευση)

«Ο μάγος» του Κολμ Τόιμπιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευσητο από το μυθιστόρημα του Κολμ Τόιμπιν [Colm Tóibín] «Ο μάγος» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Λίμπεκ, 1892

Η ορχήστρα έπαιζε το Πρ...

«Όσα σκέφτεται ο βιβλιοπώλης σου για σένα» του Σον Μπίθελ (προδημοσίευση)

«Όσα σκέφτεται ο βιβλιοπώλης σου για σένα» του Σον Μπίθελ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Σον Μπίθελ [Shaun Bythell] «Όσα σκέφτεται ο βιβλιοπώλης σου για σένα» (μτφρ. Μαριάννα Καλέμη) το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Key Books.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τύπος τρία

ΕΙΔΟΣ: PARENTE...

«Οδός Ευτυχίδου» της Χρύσας Φάντη (προδημοσίευση)

«Οδός Ευτυχίδου» της Χρύσας Φάντη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χρύσας Φάντη «Οδός Ευτυχίδου», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Σμίλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Πέτρο;»
«Εμένα φωνάζεις, γιαγιά;»
«Εσένα, γιε μου. Πάμε να δούμε τη θ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεσογειακό νουάρ, δικαστικό θρίλερ, whodunnit κι ένα ασήμαντο περιστατικό: 4 δυνατά ευρωπαϊκά αστυνομικά μυθιστορήματα

Μεσογειακό νουάρ, δικαστικό θρίλερ, whodunnit κι ένα ασήμαντο περιστατικό: 4 δυνατά ευρωπαϊκά αστυνομικά μυθιστορήματα

Τέσσερα πρόσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα ανανεώνουν τις γνωστές υποκατηγορίες της αστυνομικής λογοτεχνίας. «Η σκοτεινή μούσα» του Άρμιν Έρι, «Ο κώδικας του θησαυρού» της Τζάνις Χάλετ, «Θάνατος ενός ταξιδιώτη» του Ντιντιέ Φασέν και «Η στρατηγική του πεκινουά» του Αλέξις Ραβέλο.

Γράφει η Χίλ...

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ