Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Ρωσική Επανάσταση, σας προτείνουμε μια επιλογή 11 + 1 βιβλίων που κυκλοφορούν ή κυκλοφόρησαν στα ελληνικά. Ορισμένα ίσως είναι πλέον δυσεύρετα αλλά αξίζει να προσπαθήσει κανείς να τα βρει και να τα μελετήσει.
Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη
E.H. Carr, Μικρή Ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, Πατάκης).
Εξαιρετικά χρήσιμο πόνημα, με συμπυκνωμένο έναν πελώριο όγκο πληροφοριών, μεθοδικά μονταρισμένο, ώστε ο αναγνώστης να σκεφτεί όχι μόνον τα γεγονόταν που οδήγησαν στην Οκτωβριανή Επανάσταση αλλά και αυτών που ακολούθησαν. Ο Edward Hallet Carr (1892-1982) θεωρείται αδιαμφισβήτητη αυθεντία στην ιστορία της Σοβιετικής Ρωσίας, και το πολυσέλιδο εννεάτομο έργο του A History of Soviet Russia, του οποίου ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε το 1950 και ο ένατος το 1978, είναι κορυφαίο, ίσως και μοναδικό στο είδος του.
Victor Serge, Έτος Ένα της Ρωσικής Επανάστασης (μτφρ. Παρασκευάς Ψάνης, Μαρξιστικό Βιβλιπωλείο).
Μια αφήγηση όπου το πάθος ανταλλάσσει χειραψίες με την κριτική στάση, όπου τα μάτια μένουν ορθάνοιχτα και δεν αμβλύνεται η οξεία παρατήρηση και καταγραφή των γεγονότων. Ο Victor Serge (1890–1947), αρχικά αναρχικός, προσχώρησε στους μπολσεβίκους τον Μάιο του 1919, εν συνεχεία εντάχθηκε στην Αριστερή Αντιπολίτευση, διεγράφη από το κόμμα το 1927, συνελήφθη και φυλακίστηκε το 1928, για τρεις μήνες. Συνελήφθη εκ νέου το 1933, και εξορίστηκε για τρία χρόνια. Το 1936 απελάθηκε από την Σοβιετική Ρωσία, έζησε στη Μασσαλία, και τελικά εγκαταστάθηκε στο Μεξικό, όπου πέθανε, πένης αλλά πάντα παθιασμένος επαναστάτης. Το βιβλίο κυκλοφορεί και από τις εκδόσεις Red Marks, σε μετάφραση Φοίβου Αρβανίτη.
Leon Trotsky, Ιστορία της Ρωσικής Επαναστασης (μτφρ. Μιχάλης Λίλλης, Παρασκήνιο).
Δίτομο μνημειώδες έργο ενός πρωταγωνιστή των γεγονότων. Με το ύφος που πείσμονος επαναστάτη, συνδυαζόμενο με την εντυπωσιακή ευρυμάθεια και την άνεση στο γράψιμο αυτού του μεγάλου άνδρα, το βιβλίο είναι το ανεκτίμητο έπος της επανάστασης.
Rosa Luxemburg, Ρωσική Επανάσταση (μτφρ. Άγις Στίνας, εκδ. ύψιλον/βιβλία).
Σειρά κριτικών άρθρων που έγραψε η Κόκκινη Ρόζα (1871–1919) την άνοιξη του 1918, έγκλειστη στις φυλακές του Μπρεσλάου, και τα οποία είδαν το φως της δημοσιότητας στα τέλη του 1921. Από τα πρώτα κριτικά από τα αριστερά κείμενα για την Οκτωβριανή Επανάσταση. Άλλωστε, κάποιοι σύντροφοι της Ρόζας επιχείρησαν να καταστρέψουν τα χειρόγραφα, ενώ ήδη είχαν αρνηθεί να τα εκδώσουν, φοβούμενοι ότι θα «μπορούσαν να επισκιάσουν την αχτινοβολία της Ρωσικής Επανάστασης».
Vsevolod Mikhailovich Eikhenbaum (γνωστός ως Volin), Η Άγνωστη Επανάσταση (μτφρ. Σεραφείμ Ζάκκας, Διεθνής Βιβλιοθήκη).
Σημαντικό κριτικό, από τη μεριά του αναρχισμού, δίτομο έργο για την επανάσταση μέσα στην επανάσταση, για κρυφές, επισκιασμένες στιγμές του επαναστατικού ρεύματος. Άδολη και ευγενέστατη μορφή, ο Volin (1882–1945), έζησε τη ζωή του ανάμεσα σε επαναστικές εκρήξεις, σε εξορίες, σε κρυψώνες.
Ida Mett, Κομμούνα της Κρονστάνδης (μτφρ. Άγις Στίνας, Διεθνής Βιβλιοθήκη).
Εδώ ιστορείται ο κρίσιμος ρόλος των ξακουστών ναυτών της Κρονστάνδης, τόσο στη ρωσική επανάσταση όσο και μετά τον Οκτώβρη και την εξέγερσή τους κατά του καθεστώτος των μπολσεβίκων. Η Ida Mett (1901-1973), συμμετείχε ενεργά στο αναρχικό κίνημα, ιδίως στη Μόσχα, συνελήφθη και εντέλει εξορίστηκε στην Πολωνία, το Βερολίνο και κατόπινά το Παρίσι, το 1926, όπου συνέχισε την δράση της.
Γιάννα Κατσόβσκα-Μαλιγκούδη, Ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης (1917-1991), (Gutenberg).
Μεγάλο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην ιστόρηση των γεγονότων της Ρωσικής Επανάστασης και των συνεπειών της.
Έλλη Παππά, Μύθος και Ιδεολογία στη Ρωσική Επανάσταση (Άγρα).
Στον λίαν ενδιαφέροντα αυτόν τόμο ιστορείται όχι τόσο η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στον Οκτώβρη, όσο η «ρωσική περιπέτεια της μαρξιστικής σκέψης», όπως διευκρινίζει η ίδια η Έλλη Παππά (1922-2009), κορυφαία ιστορική και ηρωική μορφή του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος.
Lars T. Lih, Βλαντιμίρ Λένιν (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, Μεταίχμιο).
Ευσύνοπτη, περιεκτική και πλούσια σε πληροφορίες βιογραφία του Λένιν, γραμμένη από έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς του μαρξισμού. Ο συγγραφέας παρακολουθεί τον Λένιν από τα φοιτητικά του χρόνια και τις πρώτες συγκρούσεις του με το αυταρχικό τσαρικό καθεστώς μέχρι τις εμφύλιες διαμάχες που διαδέχτηκαν την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Το ιστορικό πορτρέτο του επαναστάτη πολιτικού ολοκληρώνεται με αναφορές στην προσωπική και την κοινωνική του ζωή. Η απλή γλώσσα και η ξεκάθαρη δομή του βιβλίου αλλά και η απουσία ιδεολογικά φορτισμένων κλισέ το καθιστούν προσιτό σε κάθε αναγνώστη. Η έκδοση συμπληρώνεται από εικονογραφικό υλικό. O Lih (γεννημένος το 1947) είναι σημαντικός μελετητής των μαρξιστικών ρευμάτων, και στο εν λόγω πόνημα παρουσιάζει ανάγλυφα τις προσπάθειες του Λένιν να καθοδηγήσει το επαναστατικό ρεύμα ίσαμε τον τελικό θρίαμβο του Οκτώβρη.
Helène Carrère d’Encausse, Λένιν (μτφρ. Κατερίνα Δασκαλάκη, Εστία).
Πολυσέλιδη, συμβατική αλλά αξιοπρεπής, βιογραφία του Λένιν από την Γαλλίδα ιστορικό Helène Carrère d’Encausse (γεννημένη το 1929).
Έλλη Παππά, Ο Λένιν χωρίς λογοκρισία και εκτός μαυσωλείου (εκδ. Άγρα).
Εξόχως χρήσιμο πόνημα για την αποσταλινοποίηση της σκέψης και της δράσης του ίδιου του Λένιν που η γενιά της Παππά γνώρισε «κυρίως μέσω του Στάλιν», που σημαίνει λογοκριμένον από τον Στάλιν, ο οποίος μετέτρεψε τις ιδέες του Λένιν σε «ιερό και απαραβίαστο δόγμα». Το βιβλίο «πετάχτηκε στον κάδο με τα μη ανακυκλώσιμα επικίνδυνα υλικά» αμέσως μόλις υποβλήθηκε στο 13ο Συνέδριο του ΚΚΕ, τον Φεβρουάριο του 1991.
Συλλογικό, Αναρχικοί και μπολσεβίκοι στην Ρωσική Επανάσταση (εκδ. Αλεξάνδρεια)
Μόλις κυκλοφόρησε, το βιβλίο αυτό που περιλαμβάνει κείμενα πολλών διανοητών, έρχεται να καλύψει ένα κενό, ειδικά σε ό,τι αφορά την συμμετοχή των αναρχικών στην Ρωσική Επανάσταση και τη σχέση τους με τους μπολσεβίκους. Κείμενα: Πολ Άβριτς, Βολίν, Έμμα Γκόλντμαν, Πιότρ Κροπότκιν, Γκριγκόρι Μαξίμοφ, Νέστορ Μαχνό, Αλεξάντερ Μπέρκμαν, Αλεξάντερ Σαπίρο, Φρανκ Χάρισον - Μετάφραση: Γιόλα Μπαλή,Γιάννης Ιωαννίδης, Ροζίνα Μπέρκνερ, Μάκης Κορακιανίτης
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
