baladeur

Για τη μελέτη της Αγγλίδας ιστορικού και δημοσιογράφου Κάθριν Νίξι [Catherine Nixey] «Η εποχή του λυκόφωτος» (μτφρ. Μιχάλης Λαλιώτης, εκδ. Αλεξάνδρεια). 

Γράφει ο Γιώργος Βέης

«Τα δεδομένα είναι ακριβώς αυτό που δεν υπάρχει, υπάρχουν μόνον ερμηνείες»
Φρίντριχ Νίτσε, Θέληση για δύναμη (εκδ. Δωδώνη)

«Ο σκόπελος της μεταφυσικής λεπτολογίας, στον οποίο θα προσέκρουε τον τρίτο αιώνα ο χριστιανισμός, δεν τέθηκε σε καμιά περίπτωση από τον ιδρυτή του»
Ernest Renan, O βίος του Ιησού (εκδ. Νησίδες)

Η εποχή του λυκόφωτος είναι το πρώτο έργο της Αγγλίδας δημοσιογράφου και ιστορικού Catherine Nixey. Σημειώνω ότι το 2018 κρίθηκε βιβλίο της χρονιάς από τους New York Times, Telegraph, The Spectator, The Observer, και το BBC History Magazine. Τιμήθηκε μάλιστα με το Βραβείο Jerwood της Royal Society of Literature. Παραθέτω τον πλήρη τίτλο του βιβλίου στο πρωτότυπο: The Darkening Age. The Christian Destruction of the Classical World. Αποσπώ λίγα χαρακτηριστικά από όσα δημοσίευσε ο Gerard de Groot στους Times (UK): «είναι ένα γοητευτικό βιβλίο για την καταστροφή και την απόγνωση. Η Νίξι συνδυάζει την αυθεντία της σοβαρής ακαδημαϊκού με το εκφραστικό ύφος της καλής δημοσιογράφου. Δεν φοβάται να παρεμβάλει ένα αστείο σε μια ζοφερή ιστορία βεβήλωσης». Γνωρίζουμε ότι η συγγραφέας (1980) μεγάλωσε σε περιβάλλον το οποίο διέκρινε μια καθόλα συστηματική Καθολική απόκλιση. Οι γονείς της σημειωτέον είχαν ήδη προηγουμένως αμφότεροι μονάσει. Στην παρούσα δοκιμιακού χαρακτήρα αφήγησή της, η Catherine Nixey, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ, μας δείχνει ότι όντως επιδιώκει να διαβάσει και να διερμηνεύσει το τραυματικό κατά κανόνα παρελθόν μας, προσπαθώντας να απομακρυνθεί, ει δυνατόν, από κάθε σκοπιμότητα, από κάθε ψευδαίσθηση ή αυταπάτη ξένη προς την όποια εξ αντικειμένου αλήθεια. Ως ακαδημαϊκός που δεν συγκλίνει με τον πρώτο τυχόντα υποκειμενικό ιδεαλισμό, φροντίζει να προβάλλει ασφαλή επιχειρήματα και αδιαμφισβήτητες συμπεριφορές καθοριστικών συντελεστών της συμβίωσης ή μη συμβίωσης μεγάλων κοινωνικών ή εθνοτικών μονάδων, σε συγκεκριμένες ιστορικές φάσεις. Με σαφήνεια καταγγέλλει ό,τι αποτελεί για την ίδια ακαταμάχητο όνειδος. Καταδικάζει ανενδοίαστα τον κατά την κρίση της απάνθρωπο και καθ΄ υπερβολήν εκδικητικό, μισαλλόδοξο και μνησίκακο Έτερον.

alexandreia nixey photo
H Catherine Nixey είναι δημοσιογράφος και ιστορικός. Ανατράφηκε ως Καθολική, από γονείς αφιερωμένους στη μοναστική ζωή. Έκανε κλασικές σπουδές στο Καίμπριτζ και δίδαξε σ’ αυτό τον τομέα, προτού γίνει δημοσιογράφος στους βρετανικούς Times, όπου και εργάζεται ακόμη. To Η εποχή του λυκόφωτος είναι το πρώτο της βιβλίο.
 

Κοντολογίς, η απόφοιτος του Κέιμπριτζ έχει μάθει κι αυτή με τη σειρά της να διασταυρώνει το πληροφοριακό υλικό σε εξαντλητικό βαθμό και να εξετάζει κατά τρόπο επιστημονικό, δηλαδή κατά το δυνατόν αμερόληπτο, τις δεδομένες πλην όμως πολλάκις αντικρουόμενες ιστορικές πηγές. Γνωρίζει βεβαίως εκ των προτέρων ότι, κατά την ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, την οποία επισταμένως μελετά, «η μετάβαση από έναν ανθρωποκεντρικό σε έναν θεοκεντρικό πολιτισμό δεν συντελείται, όπως το θέλει ο Peter Brown, μέσα σε κλίμα «ήπιας βίας», αλλά σε μιαν ατμόσφαιρα σημαδεμένη από αγριότητα και αναλγησία. Ούτε η τάξη ούτε η σταθερότητα ούτε η ισορροπία συνιστούν γνωρίσματα αυτής της κοινωνίας, η οποία βιώνει στο πετσί της μια διαδικασία μετάλλαξης [...] Γι’ αυτήν την ανθρωπότητα, που όσο αποκοβόταν από το πολιτιστικό της παρελθόν τόσο επένδυε σε ένα μεταφυσικό μέλλον, οι δυστυχίες αυτού του κόσμου ήταν χίλιες φορές προτιμότερες από την πνευματική απόκλιση που οδηγούσε ίσια στην κόλαση. Αυτό που μετρούσε πάνω απ΄ όλα ήταν η μελλοντική σωτηρία της ψυχής, η οποία ήταν διαμετρικά αντίθετη προς την παρούσα ευζωία». (Βλ. Πολύμνια Αθανασιάδη, Η άνοδος της μονοδοξίας στην Ύστερη Αρχαιότητα, εκδόσεις Εστία, Αθήνα, 2017).

Ό,τι ελκύει τόσο δυναμικά τη συγγραφέα, καθίσταται εν τέλει κτήμα μας. Κι αυτή ακριβώς η ώσμωση είναι το κυριότερο όφελος από την όλη αναγνωστική πρόσληψη.

Ορισμένοι εκ των κριτών τής καταλογίζουν πάντως μιαν εμφανή ενίοτε προσφυγή σε μονομερείς εκτιμήσεις. Ιδίως όσον αφορά στην εσκεμμένη αποσιώπηση της συστηματικής διατήρησης ενός άκρως σημαίνοντος μέρους της ελληνορωμαϊκής γραμματείας από διάφορους χριστιανικούς φορείς. Επιπροσθέτως οι προαναφερόμενοι σπεύδουν να τονίσουν ότι η Εποχή του λυκόφωτος παραθεωρεί προγραμματικά την αμιγώς πολιτιστική προσφορά της τότε νέας θρησκείας.

alexandreia EPOHI LYKOFWTOSΗ Catherine Nixey, η οποία φαίνεται ως εκ των πραγμάτων ότι έχει εντρυφήσει ασφαλώς και στο εμβληματικό έργο του συμπατριώτη της Edward Gibbon (Εδουάρδος Γίβων, 1737 – 1794), επικεντρώνεται, όπως θα περίμεναν φυσικά οι αναγνώστες της, κατά κύριο λόγο στους απηνείς βανδαλισμούς ναών και εστιών των λεγομένων παγανιστών, όπως φέρ’ ειπείν το Σαραπείο (391). Aλλά και στις δολοφονίες αφανών και επιφανών οπαδών της «άλλης δόξας». Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η μαρτυρική νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και βαθύνους μαθηματικός Υπατία (415). Συγκρατώ ότι η κειμενική ροή είναι καταιγιστική. Ο δε τόνος συχνά πυκνά μας πείθει ότι πράγματι πηγάζει από καθαρά δικανικό ιδίωμα. Υπογραμμίζω ότι η συγγραφέας δεν θα παραλείψει να επισημάνει και η ίδια, την κατάλληλη στιγμή, όσα απαντούν επιμόνως στο ειδικότερο θρησκειολογικό πλαίσιο. Να καταθέσω, για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, ορισμένα ενδεικτικά, τα οποία έχουν προηγηθεί, σε σχέση πάντα με τους υπό κρίση πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Εννοώ τους εξής δείκτες: «η έννοια της θρησκευτικής ταυτότητας είναι άγνωστη στους Έλληνες. Δεν υπάρχουν επιβεβλημένα Ιερά Κείμενα και εξ Αποκαλύψεως Αλήθειες. Οι Έλληνες εμπνέονται από τον Όμηρο και τον Ησίοδο, από τους μύθους και την φιλοσοφική και θεολογική ερμηνεία τους, και ο πολυθεϊσμός τους είναι εξ ορισμού ανεκτικός και ανοιχτός (δείτε, λόγου χάρη, με πόση ευκολία αναγνωρίζει ο Ηρόδοτος τις δικές του θεότητες στα πρόσωπα των αλλοεθνών θεοτήτων, κατά την αντίληψή του διαφορετικών μόνο στα ονόματα). Δεν υπήρχε ένα κλειστό και περιχαρακωμένο σύστημα, δεν υπήρχε συγκροτημένη εκκλησία». (Βλ. Κέλσος, Αληθής Λόγος, στο φως ύστερα από 18 αιώνες, απόδοση: Πέτρος Οικονόμου, Γιάννης Χριστοδούλου, επιμέλεια-πρόλογος: Γιάννης Αβραμίδης, εκδόσεις θύραθεν Επιλογή, Θεσσαλονίκη,1996 ).

Συμπέρασμα: ο ενεργητικός ρόλος της γλώσσας που υιοθετεί ασμένως η Εποχή του λυκόφωτος υποστηρίζει επιτυχώς την επεξεργασία των υλικών της εν λόγω πραγματολογικής παρακαταθήκης. Ό,τι ελκύει τόσο δυναμικά τη συγγραφέα, καθίσταται εν τέλει κτήμα μας. Κι αυτή ακριβώς η ώσμωση είναι το κυριότερο όφελος από την όλη αναγνωστική πρόσληψη.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων Σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).


Αποσπάσματα από το βιβλίο:

«Έχει υπολογιστεί πως μόλις το δέκα τοις εκατό από το σύνολο της αρχαίας γραμματείας έχει φτάσει στη σημερινή εποχή. Για τα λατινικά, το ποσοστό είναι ακόμα χειρότερο. Υπολογίζεται ότι σώζεται μόλις το ένα τοις εκατό της λατινικής γραμματείας […] Στην Αλεξάνδρεια ο Κύριλλος πραγματοποιούσε έρευνες σε σπίτια αναζητώντας έργα του μισητού παγανιστή αυτοκράτορα Ιουλιανού «του Παραβάτη» [. . .] Οι «αμαρτωλοί» παγανιστές που βρίσκονταν στο στόχαστρο κάποιου οργισμένου πλήθους ένιωθαν συχνά ότι η αμαρτία γινόταν σε βάρος τους κι όχι από αυτούς, και θέλοντας να αντισταθούν στην καταστροφή των ιερών τους μνημείων, περνούσαν στην αντεπίθεση. Ο βίαιος κατεδαφιστής ναών επίσκοπος Μάρκελλος πιάστηκε και κάηκε ζωντανός από εξοργισμένους πολυθεϊστές […] Κάποια νήματα της αρχαίας φιλοσοφίας συνέχισαν να ζουν, διατηρημένα από κάποιους χριστιανούς φιλοσόφους – αλλά δεν ήταν το ίδιο. Τα έργα που πρέπει να συμφωνούν με τα προκαθορισμένα δόγματα μιας Εκκλησίας δεν είναι φιλοσοφία, είναι θεολογία […] Οι αυτοκρατορίες δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων δεν εγκαταλείπουν μέσα σε μια νύχτα τη θρησκεία που είχαν για πάνω από μια χιλιετία,  χωρίς να υπάρξει τουλάχιστον μια αναταραχή. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν διέφερε σε αυτό. Πολλοί μεταστράφηκαν πρόθυμα και με χαρά στο χριστιανισμό (ό,τι κι αν σήμαινε η λέξη «μεταστροφή»). Αλλά πολλοί δεν το έκαναν».

 politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Τζέφρι Ρόμπερτς – Η ιδιότυπη βιβλιοφιλία του «πατερούλη»

«Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Τζέφρι Ρόμπερτς – Η ιδιότυπη βιβλιοφιλία του «πατερούλη»

Για το βιβλίο του Τζέφρι Ρόμπερτς [Geoffrey Roberts] «Η βιβλιοθήκη του Στάλιν – Ένας δικτάτορας και τα βιβλία του» (μτφρ. Βαγγέλης Τσίρμπας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Ο Τζέφρι Ρόμπερτς, Βρεταν...

«Από τον βασιλιά Θάνατο στον βασιλιά Ήλιο» του The Trivialist (κριτική) – Όταν η Ιστορία της Ευρώπης γίνεται διασκεδαστική

«Από τον βασιλιά Θάνατο στον βασιλιά Ήλιο» του The Trivialist (κριτική) – Όταν η Ιστορία της Ευρώπης γίνεται διασκεδαστική

Για το βιβλίο «Από τον βασιλιά Θάνατο στον βασιλιά Ήλιο» του The Trivialist (εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: τμήμα από τον πίνακα του Τιτσιάνο «Η αρπαγή της Ευρώπης» (© Wikipedia). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Είναι Γηρα...

«Οι δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη – Ένοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής (κριτική)

«Οι δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη – Ένοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής (κριτική)

Για τη μελέτη «Οι δωσίλογοι - Ένοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Κεντρική εικόνα: Ο τρίτος κατοχικός πρωθυπουργός, Ιωάννης Ράλλης (κέντρο),  περιστοιχισμένος από τον διοικητή των Ταγμάτων Ασφαλείας Βα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ