dimiourgia enos ethnous kratous

Για τον συλλογικό τόμο των Θάνου Μ. Βερέμη, Γιάννη Σ. Κολιόπουλου, Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη «1821: Η δημιουργία ενός έθνους-κράτους» (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Μελίνας Βέργη

Ένα ανοιχτό βιβλίο μπορεί να ταράξει το αφήγημα γενεών ολόκληρων, σε ποικίλους τομείς: εκπαίδευση, τέχνες, ιδεολογικο-πολιτικούς χώρους, θέαση και αντίληψη της πραγματικότητας, είτε από αριστερά είτε από δεξιά είτε από το κέντρο.

[…]
Ρωμιός: Τα παλιά βάσανα της Ελλάδας περάσανε. Ήρθε ο Καποδίστριας!
Ρωμιάκι: Ά, ωραία.
Ρωμιός: Πάει ο Καποδίστριας. Τώρα περιμένουμε τον Όθωνα.
Ρωμιάκι: Α, τον Όθωνα. Ο Όθωνας και η Αμαλία, έ.
Ρωμιός: Όχι, η Αμαλία θα έρθει αργότερα, τώρα περιμένουμε τον Όθωνα.
Ρωμιάκι: Έτσι μπράβο. Να ’χουμε και ’μεις έναν δικό μας βασιλιά, να μην περιμένουμε όλο από τους ξένους βασιλιάδες, γιατί όποιος δεν έχει νύχια να ξυστεί... Καλά δε λέω;
Ρωμιός: Σοφά. Μόνο που κι αυτόν οι ξένοι μας τον διαλέξανε.
Ρωμιάκι: Έ, άστους να διαλέγουν οι ξένοι. Ξέρουν αυτοί. Έχουνε πείρα οι άνθρωποι.
Ρωμιός: Σωστό.
[…]

Αυτό είναι το σημείο από την παράσταση «Το μεγάλο μας τσίρκο» [1], το ομώνυμο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη [2], που αναφέρεται στην άφιξη (1833) εκ Βαυαρίας του Όθωνα για να στεφθεί βασιλιάς του νεοσύστατου, εδαφικά περιορισμένου ακόμη, ελληνικού κράτους, λίγα μόλις χρόνια από την έναρξη της Επανάστασης του 1821.

Το κοινό, στον δίσκο βινυλίου (κυκλοφορεί και σε δίσκο ακτίνας-cd), ακούγεται να γελά και να χειροκροτά. Έχει πληρώσει αδρά τον γάμο της πριγκίπισσας Σοφίας με τον τότε διάδοχο του ισπανικού θρόνου Χουάν Κάρλος (1962), έχει δει το παρακράτος με τη σιωπηρή έγκριση του Παλατιού να δολοφονεί τον Λαμπράκη (1963), η Χούντα σκοτεινιάζει τη χώρα κι εκείνο, μέσα από τη θεατρική πράξη, ελευθερώνεται και καθαγιάζεται.

Έτσι μεγάλωναν και μεγαλώνουν οι του Κέντρου προς αριστερά ή οι της Αριστεράς προς το Κέντρο: οι ξένοι, το αγκάθι. Οι Ξένοι, ένοχοι. Ο Λαός, το μέγα θύμα. Εξύψωση και αγιοποίηση που θολώνουν μέχρι παραμόρφωσης την εικόνα.

veremis koliopoulos mihailidis

Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης, Θάνος Μ. Βερέμης, Γιάννης Σ. Κολιόπουλος

Μόνον ανιχνεύοντας και περπατώντας προς τα πίσω μπορεί να κατανοηθεί η πολιτική πορεία και η κατάσταση της χώρας, στην περίπτωσή μας από δύο αιώνες πριν μέχρι σήμερα. Η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους [3], που φιλοξενείται στα περισσότερα σχολεία της χώρας, αποτελεί διακοσμητικό στοιχείο μολονότι είναι αξιόλογο έργο. Βιογραφίες σημαντικών προσώπων του 1821 από σύγχρονους τους ή συντρόφους τους, η αυτοβιογραφία του Μακρυγιάννη, και έργα όπως Τα καπάκια [4] του Κωστή Παπαγιώργη προσφέρουν στο αναγνωστικό κοινό πληροφορίες που απαιτούν συγκέντρωση, σύγκριση, αναθεώρηση αφηγημάτων.

Η συλλογική εργασία των Θάνου Μ. Βερέμη, Γιάννη Σ. Κολιόπουλου, Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη 1821: Η δημιουργία ενός έθνους-κράτους (εκδ. Μεταίχμιο), παρουσιάζει ευσύνοπτα, με ωραία ρέουσα γραφή, τις συνθήκες στην περιοχή και πέραν αυτής, πριν από την Επανάσταση όπως και τις συνθήκες κατά την διάρκειά της μέχρι την άφιξη του Καποδίστρια και τη δολοφονία του. Συγκαταλέγεται στα βιβλία που η επιστημονική συγγραφική τους ομάδα ερευνώντας πλήθος πηγών και αρχείων, επιχειρεί να συμβάλει στον καλύτερο φωτισμό του ιστορικού, πια, παρελθόντος στην ολότητά του. Οι αναγνώστριες/ες που ενδιαφέρονται, έχουν την δυνατότητα να εννοήσουν, να αντιληφθούν την διαδρομή του Ελληνικού Κράτους, να απομακρυνθούν από την βολική και μανιχαϊστική προσέγγιση των γεγονότων «κακοί ξένοι-άμοιροι Έλληνες».

Πρόσωπα, ομάδες, οργανισμοί, τα πάντα παρουσιάζονται με σαφήνεια: οπλαρχηγοί, προεστοί, πολιτικοί, Φαναριώτες, Εκκλησία, Καποδίστριας, παρουσιάζονται δίχως τη λάμψη του εξωραϊσμού και της ύψιστης τελειότητας μα και χωρίς να υποτιμάται ή να υποβαθμίζεται η προσφορά τους στο ιστορικό μομέντουμ.

metaixmio syllogiko 1821Πρόσωπα, ομάδες, οργανισμοί, τα πάντα παρουσιάζονται με σαφήνεια: οπλαρχηγοί, προεστοί, πολιτικοί, Φαναριώτες, Εκκλησία, Καποδίστριας, παρουσιάζονται δίχως τη λάμψη του εξωραϊσμού και της ύψιστης τελειότητας μα και χωρίς να υποτιμάται ή να υποβαθμίζεται η προσφορά τους στο ιστορικό μομέντουμ. Κοινό, λοιπόν, που προτιμά ή ικανοποιείται με φαντασιακές απαντήσεις-ερμηνείες θα δυσκολευτεί να δει την αφαίρεση των γυαλιστερών ψιμυθίων από τα περιβλημένα με τον μύθο και «αγιοποιημένα», πρόσωπα.

Προσωπικά και οικογενειακά αφηγήματα («τζάκια») μέσα στα χρόνια, καταρρίπτονται καθώς παρουσιάζεται το ιδιωτικό συμφέρον μεταμφιεσμένο σε «κοινό», η φαλκίδευση της αντιπροσωπευτικότητας των αιρετών, ο σαφής ταξικός διαχωρισμός και ο αποκλεισμός των φτωχών και πένητων από το δικαίωμα στην πολιτική έκφραση, η αναβλητικότητα και η νεφελώδης αλλά σαφώς ελιτίστικη αντίληψη περί εγγράμματων πεπαιδευμένων που θα είναι σε θέση να αγωνιστούν για απελευθέρωση σε βάθος αόριστου χρόνου (Α. Κοραής), γιατί η Εκκλησία κράτησε συγκεκριμένη στάση πριν και κατά την Επανάσταση, η ταξική υπεροχή των ντόπιων οικονομικών κεφαλών που αυτο-χρίζονταν αρμόδιοι και κατάλληλοι για τις εξελίξεις, η προσπάθεια του Καποδίστρια να δώσει υπόσταση, αξία στους μη-έχοντες ώστε ικανοποιώντας τις βασικές τους βιοποριστικές ανάγκες να έχουν την δυνατότητα απόκτησης κοινής συνείδησης. Όλα απαντώνται νηφάλια με παράθεση πηγών, σε ερωτήσεις ή σκέψεις που έπειτα από τόσα χρόνια θεωρούνται, ακόμη, αιρετικές.

Η βιβλιογραφία, τόσο ελληνόγλωσση όσο και ξενόγλωσση, πλούσια, εξαιρετικά βοηθητική για όσες/ους αγαπούν την Ιστορία, για όσες/ους αναζητούν και προσπαθούν να κατανοήσουν το οικείο και το ξένο. Θα ήταν τολμηρό να προτείναμε το βιβλίο στους εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας, ως βοηθητικό εκπαιδευτικό υλικό για τους ίδιους, σε ό,τι αφορά τις ενότητες σχετικά με την Επανάσταση του 1821;

Σημειώσεις
[1] Εμβληματικό έργο με θαυμάσια μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου, τη μοναδική ερμηνεία των τραγουδιών από τον Νίκο Ξυλούρη, με την Τζένη Καρέζη, τον Κώστα Καζάκο, τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, Στέλιο Κωνσταντόπουλο, Χρήστο Καλαβρούζο και άλλους αξιόλογους ηθοποιούς. Πρωτοανέβηκε το 1973, στο θέατρο «Αθήναιον», που βρισκόταν επί της Πατησίων, απέναντι από το Πολυτεχνείο.
[2] Ι. Καμπανέλλης, Θέατρο, εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, τόμος 3ος, Αθήνα, 2209
[3] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (16 τόμοι) Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1970-2000
[4] Κωστής Παπαγιώργης, Τα καπάκια, Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα, 2009


* ΗΜΕΛΙΝΑ ΒΕΡΓΗ είναι εκπαιδευτικός και δρ του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το χρονικό μιας εκούσιας απαγωγής, Aline Fernandez Diaz – Σπύρος Αλιμπέρτης. Θεσσαλονίκη 1914» της Μαρίας Πλαστήρα-Βαλκάνου (κριτική)

«Το χρονικό μιας εκούσιας απαγωγής, Aline Fernandez Diaz – Σπύρος Αλιμπέρτης. Θεσσαλονίκη 1914» της Μαρίας Πλαστήρα-Βαλκάνου (κριτική)

Το βιβλίο με τον τίτλο «Το χρονικό μιας εκούσιας απαγωγής. Aline Fernandez Diaz – Σπύρος Αλιμπέρτης. Θεσσαλονίκη 1914», μια εξαιρετικά καλαίσθητη έκδοση του οίκου University Studio Press (2022), αποτελεί καρπό μιας ευτυχούς συγκυρίας και της ιστορικο-φιλολογικής περιέργειας και ευρηματικότητας της φιλολόγου Μαρίας Π...

«Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923» της Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ (κριτική)

«Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923» της Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ (κριτική)

Για τη μελέτη της Emine Yeşim Bedlek «Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923 – Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία» (μτφρ. Αικατερίνη Χαλμούκου, επιστ. επιμ.: Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Ενετικό Λιμάνι Χανίων, Νεώρια του Μόρο. Οι τελευταίοι Κρητικοί Μουσου...

«Το διαλυμένο σπίτι» του Χορστ Κρίγκερ (κριτική) – Το σιωπηλό δράμα ενός συλλογικού τραύματος

«Το διαλυμένο σπίτι» του Χορστ Κρίγκερ (κριτική) – Το σιωπηλό δράμα ενός συλλογικού τραύματος

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Χορστ Γκρίγκερ (Horst Krüger) «Το διαλυμένο σπίτι – Τα νεανικά μου χρόνια στη Γερμανία του Χίτλερ» (μτφρ. Σίσσυ Παπαδάκη, εκδ. Gutenberg).

Της Διώνης Δημητριάδου

Το συλλογικό τραύμα των Γερμανών, απότοκο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ