dimiourgia enos ethnous kratous

Για τον συλλογικό τόμο των Θάνου Μ. Βερέμη, Γιάννη Σ. Κολιόπουλου, Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη «1821: Η δημιουργία ενός έθνους-κράτους» (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Μελίνας Βέργη

Ένα ανοιχτό βιβλίο μπορεί να ταράξει το αφήγημα γενεών ολόκληρων, σε ποικίλους τομείς: εκπαίδευση, τέχνες, ιδεολογικο-πολιτικούς χώρους, θέαση και αντίληψη της πραγματικότητας, είτε από αριστερά είτε από δεξιά είτε από το κέντρο.

[…]
Ρωμιός: Τα παλιά βάσανα της Ελλάδας περάσανε. Ήρθε ο Καποδίστριας!
Ρωμιάκι: Ά, ωραία.
Ρωμιός: Πάει ο Καποδίστριας. Τώρα περιμένουμε τον Όθωνα.
Ρωμιάκι: Α, τον Όθωνα. Ο Όθωνας και η Αμαλία, έ.
Ρωμιός: Όχι, η Αμαλία θα έρθει αργότερα, τώρα περιμένουμε τον Όθωνα.
Ρωμιάκι: Έτσι μπράβο. Να ’χουμε και ’μεις έναν δικό μας βασιλιά, να μην περιμένουμε όλο από τους ξένους βασιλιάδες, γιατί όποιος δεν έχει νύχια να ξυστεί... Καλά δε λέω;
Ρωμιός: Σοφά. Μόνο που κι αυτόν οι ξένοι μας τον διαλέξανε.
Ρωμιάκι: Έ, άστους να διαλέγουν οι ξένοι. Ξέρουν αυτοί. Έχουνε πείρα οι άνθρωποι.
Ρωμιός: Σωστό.
[…]

Αυτό είναι το σημείο από την παράσταση «Το μεγάλο μας τσίρκο» [1], το ομώνυμο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη [2], που αναφέρεται στην άφιξη (1833) εκ Βαυαρίας του Όθωνα για να στεφθεί βασιλιάς του νεοσύστατου, εδαφικά περιορισμένου ακόμη, ελληνικού κράτους, λίγα μόλις χρόνια από την έναρξη της Επανάστασης του 1821.

Το κοινό, στον δίσκο βινυλίου (κυκλοφορεί και σε δίσκο ακτίνας-cd), ακούγεται να γελά και να χειροκροτά. Έχει πληρώσει αδρά τον γάμο της πριγκίπισσας Σοφίας με τον τότε διάδοχο του ισπανικού θρόνου Χουάν Κάρλος (1962), έχει δει το παρακράτος με τη σιωπηρή έγκριση του Παλατιού να δολοφονεί τον Λαμπράκη (1963), η Χούντα σκοτεινιάζει τη χώρα κι εκείνο, μέσα από τη θεατρική πράξη, ελευθερώνεται και καθαγιάζεται.

Έτσι μεγάλωναν και μεγαλώνουν οι του Κέντρου προς αριστερά ή οι της Αριστεράς προς το Κέντρο: οι ξένοι, το αγκάθι. Οι Ξένοι, ένοχοι. Ο Λαός, το μέγα θύμα. Εξύψωση και αγιοποίηση που θολώνουν μέχρι παραμόρφωσης την εικόνα.

veremis koliopoulos mihailidis

Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης, Θάνος Μ. Βερέμης, Γιάννης Σ. Κολιόπουλος

Μόνον ανιχνεύοντας και περπατώντας προς τα πίσω μπορεί να κατανοηθεί η πολιτική πορεία και η κατάσταση της χώρας, στην περίπτωσή μας από δύο αιώνες πριν μέχρι σήμερα. Η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους [3], που φιλοξενείται στα περισσότερα σχολεία της χώρας, αποτελεί διακοσμητικό στοιχείο μολονότι είναι αξιόλογο έργο. Βιογραφίες σημαντικών προσώπων του 1821 από σύγχρονους τους ή συντρόφους τους, η αυτοβιογραφία του Μακρυγιάννη, και έργα όπως Τα καπάκια [4] του Κωστή Παπαγιώργη προσφέρουν στο αναγνωστικό κοινό πληροφορίες που απαιτούν συγκέντρωση, σύγκριση, αναθεώρηση αφηγημάτων.

Η συλλογική εργασία των Θάνου Μ. Βερέμη, Γιάννη Σ. Κολιόπουλου, Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη 1821: Η δημιουργία ενός έθνους-κράτους (εκδ. Μεταίχμιο), παρουσιάζει ευσύνοπτα, με ωραία ρέουσα γραφή, τις συνθήκες στην περιοχή και πέραν αυτής, πριν από την Επανάσταση όπως και τις συνθήκες κατά την διάρκειά της μέχρι την άφιξη του Καποδίστρια και τη δολοφονία του. Συγκαταλέγεται στα βιβλία που η επιστημονική συγγραφική τους ομάδα ερευνώντας πλήθος πηγών και αρχείων, επιχειρεί να συμβάλει στον καλύτερο φωτισμό του ιστορικού, πια, παρελθόντος στην ολότητά του. Οι αναγνώστριες/ες που ενδιαφέρονται, έχουν την δυνατότητα να εννοήσουν, να αντιληφθούν την διαδρομή του Ελληνικού Κράτους, να απομακρυνθούν από την βολική και μανιχαϊστική προσέγγιση των γεγονότων «κακοί ξένοι-άμοιροι Έλληνες».

Πρόσωπα, ομάδες, οργανισμοί, τα πάντα παρουσιάζονται με σαφήνεια: οπλαρχηγοί, προεστοί, πολιτικοί, Φαναριώτες, Εκκλησία, Καποδίστριας, παρουσιάζονται δίχως τη λάμψη του εξωραϊσμού και της ύψιστης τελειότητας μα και χωρίς να υποτιμάται ή να υποβαθμίζεται η προσφορά τους στο ιστορικό μομέντουμ.

metaixmio syllogiko 1821Πρόσωπα, ομάδες, οργανισμοί, τα πάντα παρουσιάζονται με σαφήνεια: οπλαρχηγοί, προεστοί, πολιτικοί, Φαναριώτες, Εκκλησία, Καποδίστριας, παρουσιάζονται δίχως τη λάμψη του εξωραϊσμού και της ύψιστης τελειότητας μα και χωρίς να υποτιμάται ή να υποβαθμίζεται η προσφορά τους στο ιστορικό μομέντουμ. Κοινό, λοιπόν, που προτιμά ή ικανοποιείται με φαντασιακές απαντήσεις-ερμηνείες θα δυσκολευτεί να δει την αφαίρεση των γυαλιστερών ψιμυθίων από τα περιβλημένα με τον μύθο και «αγιοποιημένα», πρόσωπα.

Προσωπικά και οικογενειακά αφηγήματα («τζάκια») μέσα στα χρόνια, καταρρίπτονται καθώς παρουσιάζεται το ιδιωτικό συμφέρον μεταμφιεσμένο σε «κοινό», η φαλκίδευση της αντιπροσωπευτικότητας των αιρετών, ο σαφής ταξικός διαχωρισμός και ο αποκλεισμός των φτωχών και πένητων από το δικαίωμα στην πολιτική έκφραση, η αναβλητικότητα και η νεφελώδης αλλά σαφώς ελιτίστικη αντίληψη περί εγγράμματων πεπαιδευμένων που θα είναι σε θέση να αγωνιστούν για απελευθέρωση σε βάθος αόριστου χρόνου (Α. Κοραής), γιατί η Εκκλησία κράτησε συγκεκριμένη στάση πριν και κατά την Επανάσταση, η ταξική υπεροχή των ντόπιων οικονομικών κεφαλών που αυτο-χρίζονταν αρμόδιοι και κατάλληλοι για τις εξελίξεις, η προσπάθεια του Καποδίστρια να δώσει υπόσταση, αξία στους μη-έχοντες ώστε ικανοποιώντας τις βασικές τους βιοποριστικές ανάγκες να έχουν την δυνατότητα απόκτησης κοινής συνείδησης. Όλα απαντώνται νηφάλια με παράθεση πηγών, σε ερωτήσεις ή σκέψεις που έπειτα από τόσα χρόνια θεωρούνται, ακόμη, αιρετικές.

Η βιβλιογραφία, τόσο ελληνόγλωσση όσο και ξενόγλωσση, πλούσια, εξαιρετικά βοηθητική για όσες/ους αγαπούν την Ιστορία, για όσες/ους αναζητούν και προσπαθούν να κατανοήσουν το οικείο και το ξένο. Θα ήταν τολμηρό να προτείναμε το βιβλίο στους εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας, ως βοηθητικό εκπαιδευτικό υλικό για τους ίδιους, σε ό,τι αφορά τις ενότητες σχετικά με την Επανάσταση του 1821;

Σημειώσεις
[1] Εμβληματικό έργο με θαυμάσια μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου, τη μοναδική ερμηνεία των τραγουδιών από τον Νίκο Ξυλούρη, με την Τζένη Καρέζη, τον Κώστα Καζάκο, τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, Στέλιο Κωνσταντόπουλο, Χρήστο Καλαβρούζο και άλλους αξιόλογους ηθοποιούς. Πρωτοανέβηκε το 1973, στο θέατρο «Αθήναιον», που βρισκόταν επί της Πατησίων, απέναντι από το Πολυτεχνείο.
[2] Ι. Καμπανέλλης, Θέατρο, εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, τόμος 3ος, Αθήνα, 2209
[3] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (16 τόμοι) Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1970-2000
[4] Κωστής Παπαγιώργης, Τα καπάκια, Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα, 2009


* ΗΜΕΛΙΝΑ ΒΕΡΓΗ είναι εκπαιδευτικός και δρ του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...
«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

Για το βιβλίο του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ [J. Bradford DeLong] «Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Τα βιβλία οικονομικού περιεχομένου έχ...

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου «Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)» (εκδ. Αντίποδες). Στην κεντρική εικόνα, Θεσσαλονίκη, 1η Μαΐου 1936.

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Πορεία από το διεθνικό στο εθνικό ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ