alt

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με κείμενα του Αναστάση Βιστωνίτη «Κάτω από την ίδια στέγη» (εκδ. Κίχλη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η κοινότητα των αναγνωστών είχαμε ήδη μια πρώτη επαφή με τα κείμενα του ποιητή, πεζογράφου, δοκιμιογράφου, μεταφραστή Αναστάση Βιστωνίτη, τα οποία παρουσιάζονται τώρα συγκεντρωμένα στον τόμο υπό τον τίτλο Κάτω από την ίδια στέγη, καθώς συναντηθήκαμε με αυτά κατά τη δημοσίευσή τους σε περιοδικές και σε αυτοτελείς εκδόσεις: στην εφημερίδα «Το Βήμα»και στο ΒΗmagazino, στα περιοδικά Ο αναγνώστης και Φρέαρ, στο βιβλίο του Βιστωνίτη Φάσματα φθοράς (1994), ή στον τόμο SANTE: Δεκαπέντε συγγραφείς και ένα μυθικό τσιγάρο (1998), ή ακόμα στο φυλλάδιο της έκθεσης «Amour Amour / Ανδρέας Εμπειρίκος 2001: Εκατό χρόνια από τη γέννησή του» (2001-2002), επίσης στο αγγλόφωνο περιοδικό 91st Meridian, όπως άλλωστε υπενθυμίζουν και σχετικές παρακειμενικές σημειώσεις στο ανά χείρας βιβλίο.

Τα κείμενα αυτά ως σημασιολογικά πεδία με ιδιαίτερη πυκνότητα, όπου έχει αποτυπωθεί ρέων αφηγηματικός όσο και παραστατικός λόγος, ενισχυμένος με την ευρεία χρήση της μεταφοράς, αποτέλεσαν τεκμήρια για την εμπλοκή του Αναστάση Βιστωνίτη στη ροή του γενικού πολιτισμικού (και όχι μόνον) χρόνου.

Τα κείμενα αυτά ως σημασιολογικά πεδία με ιδιαίτερη πυκνότητα, όπου έχει αποτυπωθεί ρέων αφηγηματικός όσο και παραστατικός λόγος, ενισχυμένος με την ευρεία χρήση της μεταφοράς, αποτέλεσαν τεκμήρια για την εμπλοκή του Αναστάση Βιστωνίτη στη ροή του γενικού πολιτισμικού (και όχι μόνον) χρόνου. Τώρα με τη συμμετοχή τους στον τόμο Κάτω από την ίδια στέγη, κατανεμημένα σε πέντε ενότητες υπό τους ειδοποιούς επιμέρους τίτλους «Οι εποχές της στάχτης», «Η κατοικία και η εξορία», «Τόποι, πόλεις, άνθρωποι», «Οι διαδρομές του καφέ», «Ο κόσμος αλλού», (φαίνεται να) παραβιάζουν την περιστασιακή ή συγχρονική διάσταση των συνθηκών της συγγραφής τους, και επομένως προβάλλουν την επιχειρηματολογία του Βιστωνίτη σχετικά με τη διαχείριση ποικίλων ζητημάτων στο πλαίσιο ενός ενιαίου συνόλου σύνθεσης πληροφοριών.

Την είσοδο στο ενιαίο αυτό σύνολο ορίζει προλογικό σημείωμα του συγγραφέα, όπου παρατίθενται στοιχεία σχετικά με την καταγωγή των κειμένων του τόμου, καθώς και με τις προϋποθέσεις σε ό,τι αφορά την οργάνωση της έκδοσης.

Με αυτά τα δεδομένα, ο αποδέκτης του βιβλίου έχει στη διάθεσή του αφορμές για ελεύθερη περιήγηση στον χρόνο και στον χώρο, καθώς διασχίζει κειμενικά τοπία με ποικίλα θεματικά μοτίβα, όπως:

  • Η εμπλοκή του ανθρώπου στη γενική ιστορία, στην εφαρμοσμένη πολιτική, στους διαύλους κινητικότητας των ιδεών, στην πολιτισμική αγορά.
  • Ιστορικοπολιτικές, οικονομικές, πολιτισμικές σχέσεις Βορρά-Νότου ή/και Δύσης-Ανατολής.
  • Εστίες εγκατάστασης του ανθρώπου ως τεκμήρια ιστορικής κληρονομιάς/παράδοσης, και ως προϊόντα τόσο επιλεκτικής συμπεριφοράς όσο και βίαιου εκπατρισμού.
  • Η σχέση του χρόνου και του τόπου.
  • Η σχέση του αστικού και του φυσικού περιβάλλοντος.
  • Ο χρόνος και η μνήμη με ατομικό και με γενικό περιεχόμενο.
  • Ο άνθρωπος και οι κοινωνικές δομές.
  • Ο δημιουργός ως ατομική και ως κοινωνική οντότητα, ή ο δημιουργός και ο φυσικός/κοινωνικός άνθρωπος.
  • Η σχέση μύθου και πραγματικότητας.
  • Οι ποικίλες εκφάνσεις της τέχνης, πρωτίστως η τέχνη του λόγου.
  • Η σχέση ζωής και θανάτου.
  • Το ευρύ φάσμα συναισθημάτων και γενικότερων φαινομένων συμπεριφοράς του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου μέσα σε ποικίλα περιβάλλοντα κατά τη ροή του προσωπικού και του γενικού χρόνου.
  • Η δημιουργική πρόσληψη σε ό,τι αφορά τόπους και τοπία της αντικειμενικής πραγματικότητας ως σήματα της προσωπικής/ατομικής μυθολογίας.
  • Τοπόσημα με ατομικό και με κοινωνικό αντίκρισμα ενδιαφέροντος.
  • Βιωματική και δημιουργική πρόσληψη κοινωνικών και φυσικών φαινομένων.

Στο ποικιλόμορφο αυτό θεματικό πλαίσιο εντοπίζονται να διασταυρώνουν πολλαπλώς τις διαδρομές τους φυσικά πρόσωπα που έρχονται από τον χωροχρόνο της πολιτικής ιστορίας (από τον ρωμαίο αυτοκράτορα του πρώτου μ.Χ. αιώνα Τίτο Φλάβιο Βεσπασιανό και τη φορολογική πολιτική του μέχρι τους ιστορικοπολιτικούς παράγοντες του 20ού αιώνα), από τις περιοχές της επιστήμης (φιλοσοφία, ψυχολογία, φυσική, οικονομία), κυρίως πρόσωπα από το ευρύτατο φάσμα της τέχνης του δημιουργικού και του κριτικού λόγου (από τον Δάντη μέχρι τους εκπροσώπους της πολύμορφης δημιουργίας του 20ού αιώνα), επίσης πρόσωπα από το ωσαύτως ευρύτατο φάσμα των παραστατικών τεχνών (μουσική, θέατρο, εικαστικά από την Αναγέννηση μέχρι τη σύγχρονη παραγωγή, όπου και ο κινηματογράφος), αλλά και πρόσωπα από τον καθημερινό, κοινωνικό και προσωπικό βίο (οι αδελφοί Αντώνιος, Νικόλαος και Ιάσων Λουμίδης, ο παππούς Απόστολος και η γιαγιά Ανθούλα).

Η θέση των προσώπων αυτών μέσα σε έναν ευρύ ορίζοντα σημασιολογικών και αισθητικών γεγονότων ενισχύεται από την παρουσία προσωπείων με ιδιαίτερη μυθική διάσταση προερχόμενων από σημαντικά προϊόντα της τέχνης (λογοτεχνία, μουσική: ο Βέρθερος, η Άννα Καρένινα, η Μαργαρίτα Γκωτιέ, η Κάρμεν, η Έμμα Μποβαρύ, ο Μάριος και η Τιτίκα).

Ακριβώς αυτή η σύνθεση προσώπων και προσωπείων με όσα μεταφέρουν στον κειμενικό κόσμο ως μια πλούσια πινακοθήκη γραμματικών εικόνων, προσκαλεί σε ιδιαίτερες διαδρομές μέσα από ποικίλες ατραπούς κατά την πρόσληψη και εκτίμηση των πληροφοριών που παρέχει η έκδοση, σύμφωνα με τις βιωματικές και γνωστικές αποσκευές που έχει καθένας αναγνώστης στη διάθεσή του.

Ακριβώς αυτή η σύνθεση προσώπων και προσωπείων με όσα μεταφέρουν στον κειμενικό κόσμο ως μια πλούσια πινακοθήκη γραμματικών εικόνων, προσκαλεί σε ιδιαίτερες διαδρομές μέσα από ποικίλες ατραπούς κατά την πρόσληψη και εκτίμηση των πληροφοριών που παρέχει η έκδοση, σύμφωνα με τις βιωματικές και γνωστικές αποσκευές που έχει καθένας αναγνώστης στη διάθεσή του. Και μάλιστα αν αυτή η σύνθεση συνδυαστεί με ιδιαιτέρως γοητευτικά τοπόσημα, όπως: το Καφέ Florian στη Βενετία, το Καφέ La Closerie des Lilas στο Παρίσι, το Καφέ Central στη Βιέννη, το Καφέ Gijon στη Μαδρίτη ή το Καφέ Λουμίδη στην Αθήνα, ακόμα η Alexanderplatz στο Βερολίνο, επίσης το Μπλε Σπίτι / Μουσείο της Φρίντα Κάλο και το σπίτι του Εμίλιο Φερνάντες στα προάστια της Πόλης του Μεξικού.

Μεγαλύτερο πάντως ενδιαφέρον προκαλεί η συγκριτική αντιμετώπιση των θεματικών δεδομένων της σύνθεσης του βιβλίου σε συγχρονική ή/και σε διαχρονική διάσταση, αλλά και με διαγνωσιακή αντίληψη (για να παραπέμψω και στον Γιάννη Ξενάκη), αφού π.χ. ο (εντοπιζόμενος στο κείμενο «Ένα κίτρινο σύννεφο») φυσικός Ρόμπερτ Όππενχαϊμερ οδηγεί ευθέως (και) στην όπερα Doctor Atomic του σπουδαίου σύγχρονου (γεννημένου το 1947) Αμερικανού συνθέτη Τζων Άνταμς, εκ των σημαντικότερων εκπροσώπων της αμερικανικής (και όχι μόνον) πρωτοπορίας.

Είναι σαφές ότι το εν λόγω βιβλίο αντιπροσωπεύει για την ευρύτερη κοινότητα των αναγνωστών μια επιτομή πληροφοριών με γενικό ενδιαφέρον που εξασφαλίζει ένας σύνθετος με ποικίλες θεματικές περιοχές αλλά και με ενιαία δομή κειμενικός κόσμος. Με τον τρόπο αυτόν οδηγούμαστε και στην πρόσληψη των συνδηλώσεων του τίτλου του βιβλίου κάτω από την κυριολεκτική διατύπωση αυτού. Ο τίτλος Κάτω από την ίδια στέγη, προερχόμενος από κείμενο της ενότητας «Η κατοικία και η εξορία», αναγνωρίζεται να έχει αναβαθμιστεί σε προληπτική αναφορά για τον συνδυασμό, τη συσχέτιση, τη γειτνίαση, την αντιστικτική τακτοποίηση των σημαινομένων της έκδοσης.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Τις ήσυχες χειμωνιάτικες μέρες, όταν στη Βενετία πέφτει η αυλαία των εποχών, όταν φυσάει, όταν η acqua alta στέλνει τους ντόπιους στα σπίτια τους […], το Florian σού λέει την ιστορία του με υπόκρουση τον ρυθμό της βροχής, […].

Αναρωτιέσαι: σε τίνος καρέκλα ή κυρίως σε τίνος γωνιά ή τραπέζι κάθομαι και πίνω τον εσπρέσο μου; Ποιά μέρα, τί ώρα ακριβώς και σε ποιό τραπέζι έπαιρνε το πρωινό του ο Σταντάλ όταν πληροφορήθηκε την ήττα του Ναπολέοντα στη μάχη του Βατερλώ; Ίσως όμως εδώ να καθόταν ο Ρουσσώ – ή ο Σατωμπριάν;

Και ο Αλφρέ ντε Μυσσέ; Οι αδελφοί Γκονκούρ; Η Γεωργία Σάνδη; Η Κολέτ; Η τελευταία να είχε άραγε μαζί της κάποια από τις γάτες της σε τούτη την πόλη που είναι γεμάτη από αυτά τα ανεξάρτητα και μυστηριώδη αιλουροειδή; Όποτε τα βλέπω να περνούν με την ουρά ανασηκωμένη μπροστά στα κανάλια ή κάτω από τα υπόστεγα, θυμούμαι τον Πωλ Μοράν: “Οι γάτες είναι τα γεράκια της Βενετίας”».


 

altΚάτω από την ίδια στέγη
Αναστάσης Βιστωνίτης
Κίχλη 2017
Σελ. 488, τιμή εκδότη €14,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγρα...

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Timothy Snyder «Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Παπαδόπουλος. Βιβλίο «που κυκλοφόρησε το 2018 και που διαβάζεται σαν να γράφτηκε σήμερα».

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο πολύγλωσσος και...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ