alt

Για την ανθολογία από τις Διατριβές του Επίκτητου «Η ελευθερία και άλλα κείμενα» (μτφρ. και επίμ. Θάνος Σαμαρτζής, εκδ. Δώμα).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Ο Επίκτητος (περίπου 50-130 μ.Χ.) γεννήθηκε στην Ιεράπολη της Φρυγίας και ήταν γιος σκλάβας. Στη συνέχεια κατέληξε στη Ρώμη, όπου κάποια στιγμή ελευθερώθηκε και άρχισε να διδάσκει τη Στωική φιλοσοφία επηρεασμένος από τον Στωικό Μουσώνιο Ρούφο, ενώ αργότερα ίδρυσε σχολή στη Νικόπολη της Ηπείρου. Κορυφαίος εκπρόσωπος της όψιμης ή «ρωμαϊκής» περιόδου του Στωικισμού, είχε πολλούς μαθητές, ένας από τους οποίους, ο ιστορικός Φλάβιος Αρριανός, κατέγραψε τις απόψεις του δασκάλου του (ο οποίος, σαν τον Σωκράτη, δεν έγραφε) σε μια σειρά βιβλίων που ονομάστηκαν Διατριβές, καθώς και στο Εγχειρίδιον. Η επιρροή της σκέψης του Επίκτητου, τόσο στην εποχή του όσο και τους επόμενους αιώνες, υπήρξε πολύ μεγάλη. Σύμφωνα με μια θρυλική ιστορία που θα μπορούσε να γίνει το κατεξοχήν μάθημα Στωικισμού (και στωικισμού), ο αφέντης του, που τον βασάνιζε, άκουγε τον Επίκτητο να του λέει ήρεμα, «Αν συνεχίσεις έτσι, θα μου σπάσεις το πόδι», κι όταν τελικά του το έσπασε, ο Επίκτητος απεφάνθη: «Εγώ στο είπα».

Τι είναι αυτό που με κάνει ή δεν με κάνει ελεύθερο άνθρωπο; Ποια είναι τα εξωτερικά και ποια τα εσωτερικά δεσμά που αυξάνουν ή μειώνουν την ελευθερία μου και με ποια αξίζει να ασχολούμαι; Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο άτομο και στην πολιτεία όσον αφορά τις κοινωνικές ελευθερίες του;

Ένα από τα κεντρικά ζητήματα της σκέψης του Επίκτητου ήταν η ελευθερία. Τι είναι αυτό που με κάνει ή δεν με κάνει ελεύθερο άνθρωπο; Ποια είναι τα εξωτερικά και ποια τα εσωτερικά δεσμά που αυξάνουν ή μειώνουν την ελευθερία μου και με ποια αξίζει να ασχολούμαι; Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο άτομο και στην πολιτεία όσον αφορά τις κοινωνικές ελευθερίες του; Τέτοιου τύπου ερωτήματα, που απασχόλησαν από νωρίς την αρχαιοελληνική φιλοσοφία, διατήρησαν τη σημασία τους στη ρωμαϊκή περίοδο, ενώ προφανώς και δεν την έχουν χάσει σήμερα. Έτσι, οι εκδόσεις Δώμα αποφάσισαν να εγκαινιάσουν την πορεία τους στον χώρο του βιβλίου με μια ωραία ανθολογία από τις Διατριβές του Επίκτητου στην οποία δόθηκε ο γενικός τίτλος Η ελευθερία (μετάφραση και επίμετρο: Θάνος Σαμαρτζής) και ανήκει στη σειρά «Τα στοιχειώδη».

Διαρθρωμένο σε έξι ενότητες, το βιβλίο ξεκινά με τη μεγαλύτερη από αυτές, την «Ελευθερία». Η διαλογική μορφή του κειμένου διευκολύνει την ανάγνωση, καθώς με τις ερωταποκρίσεις μπαίνουμε απευθείας στο νόημα και τους στόχους του φιλοσόφου. Ένα άμεσο, ευθύβολο ύφος με ειρωνικές πινελιές είναι πανταχού παρών: ο Επίκτητος πραγματεύεται την (υποτιθέμενη) ελευθερία ενός αξιωματούχου σε σύγκριση με αυτή ενός δούλου ή έστω κοινωνικά κατώτερου, δείχνοντας με το ξεκάθαρο ερώτημα «Πώς όμως ένας άνθρωπος που δεν έμαθε να απαλλάσσεται απ’ τον πόθο κι απ’ τον φόβο, πώς μπορεί να είχε ποτέ του ελευθερία;» τι πραγματικά έχει σημασία προκειμένου να αισθάνεται κανείς ελεύθερος. Έτσι, ακόμα κι ένας δούλος που ελευθερώνεται δεν γίνεται να αισθανθεί ουσιαστικά ελεύθερος απλώς και μόνο επειδή απαλλάχτηκε από τις αλυσίδες του, αφού, όπως λέει ειρωνικά ο Επίκτητος, ακόμα κι αν φτάσει να γίνει συγκλητικός, «πέφτει στη δουλεία την πλέον φινετσάτη και την πιο αστραφτερή». Αλίμονό του, μάλιστα, αν γίνει φίλος ή σύμβουλος του Καίσαρα: θα φοβάται ακόμα περισσότερο, θα πρέπει να ελέγχει τι θα λέει και τι θα κάνει ακόμα περισσότερο, θα τον κατατρέχουν περισσότερες έγνοιες από ποτέ.

Η απάντηση στο πρόβλημα της ελευθερίας βρίσκεται στον έλεγχο της επιθυμίας: αυτός δύναται να αφορά, συνεπώς πρέπει να αφορά, μόνο τα πράγματα που είναι δικά μας, δηλαδή στη σφαίρα της εξουσίας μας, και όχι ξένα: «Γιατί εκείνο που δεν είναι στον έλεγχό σου αν θα τ’ αποκτήσεις ή αν θα το κρατήσεις όποτε το θελήσεις, αυτό δεν είναι κάτι δικό σου, αλλά κάτι ξένο. Και κράτα μακριά απ’ αυτό όχι μονάχα τα χέρια σου, αλλά πολύ βασικότερα την επιθυμία σου». Ο δρόμος για την ελευθερία ξεκινά από την παραπάνω διάκριση και συνεχίζεται με την έγνοια μόνο για όσα είναι δικά μας (εφ’ ημίν): όλα τα άλλα είναι ξένα (ουκ εφ’ ημίν), ακόμα και το σώμα μας. Σύμφωνα με μια εξαιρετική μεταφορά, πρέπει να κατακτήσουμε το «εσωτερικό κάστρο» μας: μόνο όταν γίνει κανείς «γνώστης συνολικά της επιστήμης της ζωής» και επιτύχει την «ακύρωση της λαχτάρας» θα έχει τον έλεγχο της ζωής του, εν πάση περιπτώσει των πραγμάτων που είναι στο χέρι του να ελέγχει.

Ποιο είναι το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται πιο συχνά ο Επίκτητος; Ο Διογένης ο Κυνικός, κι όχι τυχαία. Ο ιδρυτής του Στωικισμού, Ζήνων ο Κιτιεύς, υπήρξε μαθητής του Κράτη, του τρίτου κατά σειρά Κυνικού μετά τον Αντισθένη και τον Διογένη, και έμαθε πολλά από αυτόν και τη φιλοσοφία του (ή, θα έλεγα καλύτερα, τη βιοσοφία του, μια και οι Κυνικοί δεν ίδρυσαν σχολή με την παραδοσιακή σημασία, ενώ και η φιλοσοφία τους εστίαζε σχεδόν αποκλειστικά στα ηθικά και πρακτικά ζητήματα του βίου). Ο Επίκτητος δεν φείδεται επαίνων για τον Διογένη: ήταν «ένας άνδρας ελεύθερος, που εξέτασε σοβαρά το ζήτημα και που προφανώς βρήκε τη λύση του», ένας άνθρωπος που δεν είπε κανέναν αφέντη και δεν ένιωσε κανέναν ως τέτοιο, που «ό,τι είχε, μπορούσε εύκολα να τ’ αφήσει». Τον Σωκράτη, τον Διογένη και τον Επίκτητο (και μερικούς ακόμα στοχαστές) ενώνουν αρετές κι αξίες που ο τελευταίος αναφέρει εγκωμιαστικά: εντιμότητα, ακεραιότητα, θάρρος, αρχοντιά, αταραξία. Στα υπόλοιπα κείμενα του τόμου, που αφορούν την αγάπη και τη λογική, τις κοινωνικές συναναστροφές, την αντιμετώπιση των δυσκολιών και τη διαφύλαξη της αξιοπρέπειας, το ζήτημα της ελευθερίας (πάντα με βάση τον Στωικό προβληματισμό τού τι βρίσκεται στη σφαίρα του ατομικού ελέγχου, δηλαδή «της δύναμης, της ισχύος, της εξουσίας», όπως εξηγεί ο μεταφραστής) εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο.

Παρότι ο Επίκτητος θεωρεί πως ο Διογένης (όπως και Στωικοί σαν τον ίδιον) έλυσαν το πρόβλημα της ελευθερίας, προφανώς το πρόβλημα δεν λύνεται. Δεν είναι απλό, ούτε καν φυσικό, να πειστεί ένας άνθρωπος να αδιαφορεί αν υπόκειται σε βασανιστήρια ή αν θανατώνεται, ή για το αν είναι έγκλειστος ή δούλος.

Παρότι ο Επίκτητος θεωρεί πως ο Διογένης (όπως και Στωικοί σαν τον ίδιον) έλυσαν το πρόβλημα της ελευθερίας, προφανώς το πρόβλημα δεν λύνεται. Δεν είναι απλό, ούτε καν φυσικό, να πειστεί ένας άνθρωπος να αδιαφορεί αν υπόκειται σε βασανιστήρια ή αν θανατώνεται, ή για το αν είναι έγκλειστος ή δούλος. Αυτό είναι ακόμα δυσκολότερο όταν λάβουμε υπόψη τις πολιτικές/κοινωνικές ελευθερίες που έχουν κατοχυρωθεί σε πολλά μέρη του κόσμου στη νεότερη και σύγχρονη εποχή, ελευθερίες που δεν θα άξιζε σε καμία περίπτωση να απεμποληθούν με το Στωικό επιχείρημα πως ένα είδος εσώτερης ελευθερίας πρέπει να αρκεί σε κάθε άνθρωπο: αν η ιδέα της εσώτερης ελευθερίας φτάσει στα άκρα, αυτό συνεπάγεται πως το πολίτευμα είναι εν πολλοίς αδιάφορο. Συνάμα, η Στωική διάσταση ανάμεσα στην ψυχή/στον νου μας (που μπορούμε να τα ελέγχουμε) και στο σώμα μας (που είναι ξένο) φαντάζει αρκετά ριζική ώστε να γίνει αποδεκτή σύμφωνα με τα πορίσματα της σύγχρονης βιολογίας και ψυχολογίας. Η ατομοκεντρική θεώρηση του Επίκτητου, η έμφασή του στα ψυχονοητικά φαινόμενα του εκάστοτε ατόμου (αντίληψη, ιδέα, εντύπωση κλπ., και το πώς αυτά οδηγούν στον αυτοστοχασμό και την αυτογνωσία, όπως επίσης στην αταραξία και την απάθεια) είναι προφανώς σπουδαία και υπήρξε δικαίως επιδραστική, αρκεί να μη θεωρείται η ψυχή/ο νους κάτι εξωσωματικό, κάτι το οποίο το σώμα απλώς φέρει χωρίς να το επηρεάζει. Τέλος, η πλήρης «ακύρωση της λαχτάρας» οδηγεί στο έσχατο άκρο κατά το οποίο ο άνθρωπος αδιαφορεί για πράγματα που κάνουν τη ζωή του άξια να τη ζει. Ο έρωτας και η αγάπη μπορούν κάλλιστα να προκαλούν πόνο και αγωνία, ωστόσο πληρούν τη ζωή με τρόπους που δεν συγκρίνονται με τίποτα: το να συμβουλεύει ο Επίκτητος να αγαπάμε μια γυναίκα ή ένα παιδί, όπως κάνει στο Εγχειρίδιον, και συγχρόνως να μην ταραχθούμε αν πεθάνουν είναι αδύνατον (αν δεν ταραχθούμε, δεν αγαπούσαμε αληθινά). Εδώ υπάρχει μια μεγάλη κι ενδιαφέρουσα συζήτηση για το κατά πόσο διαφέρει η αταραξία από την απάθεια, για το ως πού πρέπει να μειώνεται η ένταση των συναισθημάτων σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Επίκτητου και γενικά του Στωικισμού.

Όπως κι αν έχει, ο Στωικισμός (και ο Κυνισμός, όπως και άλλες αρχαίες φιλοσοφίες) είναι εφ’ όρου ζωής στόχοι παρά οριστικές καταστάσεις, είναι ευφυείς διανοητικοί τρόποι να μάθει κανείς να αποδέχεται ή ακόμα και να αγαπά τη μοίρα του, είναι μεθοδικά μαθήματα για μια λιτή και γαλήνια ζωή που πρέπει να δοκιμάζονται καθημερινά, όχι «υπόθεση της μιας ώρας ή της μιας μέρας», όπως λέει ο Επίκτητος. Εδώ, η συνεχής δοκιμασία την οποία προτείνει πηγάζει από την Κυνική άσκηση για τη σκληραγώγηση ψυχής τε και σώματος, μια άσκηση που με τη σειρά της φτάνει πίσω, μέσω Αντισθένη, στον πρωτεργάτη των περισσότερων από αυτές τις ιδέες, τον Σωκράτη. Εντέλει, ακόμα κι αν τίποτα δεν πηγαίνει καλά, ακόμα κι αν όλες οι προσπάθειες αποτυγχάνουν και οι στεναγμοί δεν έχουν τελειωμό, υπάρχει λύση: «Να θυμάσαι ότι η πόρτα είναι ανοιχτή», λέει με νόημα ο Επίκτητος, πάντα έτοιμος να εγκαταλείψει το σπίτι της ζωής μια και καλή.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο:

«Πώς γίνεται και, την ώρα που το λιοντάρι επιτίθεται, ένας και μόνος ταύρος αντιλαμβάνεται την ετοιμότητά του και μπαίνει μπροστά να υπερασπιστεί ολόκληρο το κοπάδι; Το βλέπεις άραγε ότι την ίδια στιγμή που υπάρχει η ετοιμότητα υπάρχει και η συναίσθηση της ετοιμότητας αυτής; Έτσι και σ’ εμάς, όποιος την έχει την ετοιμότητα αυτή δεν γίνεται να μην το γνωρίζει. Όπως όμως ο ταύρος δεν γίνεται ταύρος μονομιάς, έτσι κι ο άνθρωπος ο αρχοντικός δεν γίνεται μονομιάς τέτοιος. Απαιτείται αντοχή στις κακουχίες, απαιτείται προετοιμασία και να μην ορμάς απερίσκεπτα στα πράγματα που δεν σου αρμόζουν.

Αυτό και μόνο, άνθρωπε, πρέπει να αναλογιστείς: πόσο την πουλάς την ψυχή σου. Κι ακόμα κι αν τα μεγάλα, τα έξοχα κατορθώματα είναι για τον Σωκράτη και τους ομοίους του, μην την πουλήσεις την ψυχή σου φτηνά».


altΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Επίκτητος
Μτφρ. και επίμ. Θάνος Σαμαρτζής
Δώμα 2017
Σελ. 104, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΕΠΙΚΤΗΤΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ