beyondthebody

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες στον υπόλοιπο κόσμο και μέχρι πολύ πρόσφατα στην Ελλάδα, το σώμα εκλαμβανόταν μόνο ως βιολογική υπόσταση και συνδυαζόταν με τη φυσική πλευρά του ανθρώπου.

Αυτό σταδιακά αλλάζει, καθώς όλο και περισσότερο γίνεται κατανοητό ότι το σώμα δεν είναι αντικειμενική, υλική, πάγια κατασκευή αλλά τίθεται κι αυτό, όπως το πνεύμα, η ψυχή, ο ρόλος, η διάνοια κ.λπ. στο πλέγμα κοινωνικών και πολιτισμικών συντεταγμένων και ορίζεται από τον εαυτό και τον άλλο ως ιδεολογικό αντικείμενο.

Η Μαρίτα Παπαρούση, διδάσκουσα Νεοελληνική φιλολογία στο Π.Τ.Δ.Ε. τού Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ανήκει στις ερευνήτριες που τα τελευταία χρόνια μελετούν το σώμα και τον έμφυλο ρόλο του, καθώς πιστεύει –και το αποδεικνύει- ότι η ταυτότητα και η ετερότητα, ο ρόλος μέσα στην κοινωνία και η αποδοχή από τους άλλους περνά, ειδικά για τη γυναίκα, μέσα από το σώμα της. Κι αυτό το γράφω όχι για να διαπιστώσω ότι υποβαθμίζει το γυναικείο πνεύμα, αλλά αντίθετα επιδιώκει να εξυψώσει το σώμα, λιγότερο ως στοιχείο θηλυκότητας και περισσότερο ως δείγμα μιας ακόμα και σήμερα υπάρχουσας εκμετάλλευσης της γυναίκας, είτε ως πόρνης είτε ως μετανάστριας κ.λπ.

Η διεθνής βιβλιογραφία έχει επισημάνει πλείστες τόσες πτυχές τής σωματικότητας και των δεινών τα οποία αυτή υφίσταται μέσα στη λογοτεχνία. Η ΜαρίταΠαπαρούση, αφού συνθέσει μια εμπεριστατωμένη εισαγωγή, περνάει στα ίδια τα κείμενα της τελευταίας δεκαετίας, κείμενα στα οποία οι έλληνες συγγραφείς όπως η Μάρω Δούκα, η Β. Ηλιοπούλου, η Έρση Σωτηροπούλου, ο Π. Μάρκαρης, ο Θ. Γρηγοριάδης, ο Αύγ. Κορτώ, ο Ηλ. Μαγκλίνης, ο Κ. Χαρπαντίδης, ο Χρ. Χαρτοματσίδης και ο Χρ. Χρυσόπουλος, εστιάζουν στο σώμα και το βλέπουν με βάση τις νέες αντιλήψεις περί ταυτότητας και αξιών.

Το σώμα, λοιπόν, είναι το όριο μεταξύ ταυτότητας και ετερότητας και πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε σε (μανιχαϊστική) αντίθεση προς το πνεύμα ή με εμφανή διάθεση να στιγματίσει ως κατώτερο τον ξένο, τον αποικιοκρατούμενο, τη γυναίκα, τον άρρωστο ή τον ανάπηρο. Έτσι, αναδεικνύεται σε πεδίο άσκησης εξουσίας, έμφυλης ή φυλετικής, κοινωνικής ή πολιτισμικής. Ως έμφυλο κατασκεύασμα μελετήθηκε από τον φεμινισμό, για να καταδείξει ο τελευταίος την ανδροκρατική νοοτροπία, και ως κοινωνικό ιδεολόγημα αναγνώσθηκε ρατσιστικά από τις κυρίαρχες ομάδες.

Στη λογοτεχνία πιο συγκεκριμένα στο σώμα εδράστηκε ο εξουσιαστικός λόγος και οι πολιτισμικοί μύθοι κάθε εποχής, ενώ δεν έλειψαν οι προβολές διαχωριστικών γραμμών και οριοθετήσεων. Τα τελευταία χρόνια, μέσα στο γενικότερο πλαίσιο συζήτησης περί ταυτότητας, οι συγγραφείς επαναπραγματεύονται τον κοινωνικό λόγο για το σώμα και αμφισβητούν τα παγιωμένα αξιακά συστήματα ή προβάλλουν νέες πολιτισμικές ιδεολογίες. Η πεζογραφία μας ασχολείται έντονα με τον μετανάστη και κυρίως τη μετανάστιδα, πραγματεύεται τα μοτίβα τής υποταγής και της εκμετάλλευσης στην πόρνη, ανασκαλεύει τη σωματική βία, μελετά την πολιτική διάσταση της κακοποίησης, αλλά και δεν αφίσταται από την προβολή της δύναμης που εκπέμπει το σώμα ως φορέας αντοχής και αντίστασης.

Φυσικά, το σώμα διερευνάται ως φορέας σεξουαλικότητας, εκούσιας ή ακούσιας, και αναλύονται τα όριά του σε ετεροφυλόφιλες ή ομοφυλόφιλες πράξεις, μελετάται ως προς τη δυνατότητα αναπαραγωγής, παίρνει εξωανθρώπινες διαστάσεις, αποδίδεται ως όργανο εργασίας και μέσο επιβίωσης, εξετάζεται ως προς την αναπηρία και την αρρώστια του, ώστε να φανούν οι κοινωνικές θεωρήσεις τους, αλλά και τον εκούσιο ή ακούσιο στιγματισμό του.

Το σώμα, κατά την Μαρίτα Παπαρούση, γίνεται κείμενο που εγγράφει την κοινωνική, εθνοσεξουαλική και πολιτισμική στάθμη κάθε κοινωνίας και τους τρόπους με τους οποίους μετακινείται στην ανοχή ή στη μισαλλοδοξία, στη διαλλακτικότητα ή στην εκμετάλλευση.                                                                                                                          

soma-diafora

Το σώμα και η διαπραγμάτευση της διαφοράς
στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
Μαρίτα Παπαρούση
Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2012
Τιμή: € 23,00, σελ. 412

alt

  

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγρα...

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Timothy Snyder «Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Παπαδόπουλος. Βιβλίο «που κυκλοφόρησε το 2018 και που διαβάζεται σαν να γράφτηκε σήμερα».

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο πολύγλωσσος και...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον βραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τιμήν...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ