beyondthebody

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες στον υπόλοιπο κόσμο και μέχρι πολύ πρόσφατα στην Ελλάδα, το σώμα εκλαμβανόταν μόνο ως βιολογική υπόσταση και συνδυαζόταν με τη φυσική πλευρά του ανθρώπου.

Αυτό σταδιακά αλλάζει, καθώς όλο και περισσότερο γίνεται κατανοητό ότι το σώμα δεν είναι αντικειμενική, υλική, πάγια κατασκευή αλλά τίθεται κι αυτό, όπως το πνεύμα, η ψυχή, ο ρόλος, η διάνοια κ.λπ. στο πλέγμα κοινωνικών και πολιτισμικών συντεταγμένων και ορίζεται από τον εαυτό και τον άλλο ως ιδεολογικό αντικείμενο.

Η Μαρίτα Παπαρούση, διδάσκουσα Νεοελληνική φιλολογία στο Π.Τ.Δ.Ε. τού Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ανήκει στις ερευνήτριες που τα τελευταία χρόνια μελετούν το σώμα και τον έμφυλο ρόλο του, καθώς πιστεύει –και το αποδεικνύει- ότι η ταυτότητα και η ετερότητα, ο ρόλος μέσα στην κοινωνία και η αποδοχή από τους άλλους περνά, ειδικά για τη γυναίκα, μέσα από το σώμα της. Κι αυτό το γράφω όχι για να διαπιστώσω ότι υποβαθμίζει το γυναικείο πνεύμα, αλλά αντίθετα επιδιώκει να εξυψώσει το σώμα, λιγότερο ως στοιχείο θηλυκότητας και περισσότερο ως δείγμα μιας ακόμα και σήμερα υπάρχουσας εκμετάλλευσης της γυναίκας, είτε ως πόρνης είτε ως μετανάστριας κ.λπ.

Η διεθνής βιβλιογραφία έχει επισημάνει πλείστες τόσες πτυχές τής σωματικότητας και των δεινών τα οποία αυτή υφίσταται μέσα στη λογοτεχνία. Η ΜαρίταΠαπαρούση, αφού συνθέσει μια εμπεριστατωμένη εισαγωγή, περνάει στα ίδια τα κείμενα της τελευταίας δεκαετίας, κείμενα στα οποία οι έλληνες συγγραφείς όπως η Μάρω Δούκα, η Β. Ηλιοπούλου, η Έρση Σωτηροπούλου, ο Π. Μάρκαρης, ο Θ. Γρηγοριάδης, ο Αύγ. Κορτώ, ο Ηλ. Μαγκλίνης, ο Κ. Χαρπαντίδης, ο Χρ. Χαρτοματσίδης και ο Χρ. Χρυσόπουλος, εστιάζουν στο σώμα και το βλέπουν με βάση τις νέες αντιλήψεις περί ταυτότητας και αξιών.

Το σώμα, λοιπόν, είναι το όριο μεταξύ ταυτότητας και ετερότητας και πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε σε (μανιχαϊστική) αντίθεση προς το πνεύμα ή με εμφανή διάθεση να στιγματίσει ως κατώτερο τον ξένο, τον αποικιοκρατούμενο, τη γυναίκα, τον άρρωστο ή τον ανάπηρο. Έτσι, αναδεικνύεται σε πεδίο άσκησης εξουσίας, έμφυλης ή φυλετικής, κοινωνικής ή πολιτισμικής. Ως έμφυλο κατασκεύασμα μελετήθηκε από τον φεμινισμό, για να καταδείξει ο τελευταίος την ανδροκρατική νοοτροπία, και ως κοινωνικό ιδεολόγημα αναγνώσθηκε ρατσιστικά από τις κυρίαρχες ομάδες.

Στη λογοτεχνία πιο συγκεκριμένα στο σώμα εδράστηκε ο εξουσιαστικός λόγος και οι πολιτισμικοί μύθοι κάθε εποχής, ενώ δεν έλειψαν οι προβολές διαχωριστικών γραμμών και οριοθετήσεων. Τα τελευταία χρόνια, μέσα στο γενικότερο πλαίσιο συζήτησης περί ταυτότητας, οι συγγραφείς επαναπραγματεύονται τον κοινωνικό λόγο για το σώμα και αμφισβητούν τα παγιωμένα αξιακά συστήματα ή προβάλλουν νέες πολιτισμικές ιδεολογίες. Η πεζογραφία μας ασχολείται έντονα με τον μετανάστη και κυρίως τη μετανάστιδα, πραγματεύεται τα μοτίβα τής υποταγής και της εκμετάλλευσης στην πόρνη, ανασκαλεύει τη σωματική βία, μελετά την πολιτική διάσταση της κακοποίησης, αλλά και δεν αφίσταται από την προβολή της δύναμης που εκπέμπει το σώμα ως φορέας αντοχής και αντίστασης.

Φυσικά, το σώμα διερευνάται ως φορέας σεξουαλικότητας, εκούσιας ή ακούσιας, και αναλύονται τα όριά του σε ετεροφυλόφιλες ή ομοφυλόφιλες πράξεις, μελετάται ως προς τη δυνατότητα αναπαραγωγής, παίρνει εξωανθρώπινες διαστάσεις, αποδίδεται ως όργανο εργασίας και μέσο επιβίωσης, εξετάζεται ως προς την αναπηρία και την αρρώστια του, ώστε να φανούν οι κοινωνικές θεωρήσεις τους, αλλά και τον εκούσιο ή ακούσιο στιγματισμό του.

Το σώμα, κατά την Μαρίτα Παπαρούση, γίνεται κείμενο που εγγράφει την κοινωνική, εθνοσεξουαλική και πολιτισμική στάθμη κάθε κοινωνίας και τους τρόπους με τους οποίους μετακινείται στην ανοχή ή στη μισαλλοδοξία, στη διαλλακτικότητα ή στην εκμετάλλευση.                                                                                                                          

soma-diafora

Το σώμα και η διαπραγμάτευση της διαφοράς
στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
Μαρίτα Παπαρούση
Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2012
Τιμή: € 23,00, σελ. 412

alt

  

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τέοντορ Ράικ και Άλις Μίλερ: Τα ψυχικά τραύματα, η παιδαγωγική και η ανάγκη για αγάπη

Τέοντορ Ράικ και Άλις Μίλερ: Τα ψυχικά τραύματα, η παιδαγωγική και η ανάγκη για αγάπη

Με αφορμή το βιβλίο του Τέοντορ Ράικ [Theodor Reik] «Η ανάγκη να μας αγαπούν» (μτφρ. Ροζίνα Μπέρκνερ, εκδ. Αλεξάνδρεια) και  τη μελέτη της Άλις Μίλερ [Alice Miller] «Για το καλό σου: Αρχή πάντων διαπαιδαγώγηση» (μτφρ. Εύη Μαυρομμάτη, εκδ. Ροές).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

Ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρο και διαφωτιστικό, το οποίο μας μιλάει για την κατάσταση της γυναίκας σε έναν κόσμο όπου όλα ρυθμίζονται και κανοναρχούνται από τους άντρες, για τους άντρες. Τίτλος του, «Τρεις γκινέες», και συγγραφέας του, η Βιρτζίνια Γουλφ (μτφρ. Μυρ...

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

Για το δοκίμιο της Ελέν Σιξού (Helen Cixous), «Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Σαιξπηρικόν)

Της Έλσας Κορνέτη

Μια παράλληλη πραγματικότητα είναι η τέχνη, που δίνει την ψευδαίσθηση μιας επιδιόρθωσης της πραγματ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ