miguel de unamuno1

Του Νίκου Ξένιου

“ Νessun maggior dolore che ricordarsi del tempo felice nellamiseria “ [1]

Ο αγνωστικισμός[2] του Ουναμούνο επηρέασε έντονα την κοινωνική και πνευματική ζωή της Ισπανίας σε μιαν εποχή όπου στο φιλοσοφικό στερέωμα κυριαρχούσαν ο Καρλ Τζάσπερς και ο Χοσέ Ορτέγκα ι Γκασέτ.

Τα έργα του Μιγκουέλ δε Ουναμούνο: Αγωνία του Χριστιανισμού (1931) Το τραγικό αίσθημα της ζωής (1912)[3], Καταχνιά (Niebla, 1914[4]), Η ζωή του δον Κιχώτη και του Σάντσο, 1914, Abel Sánchez (1917[5]), Τρεις υποδειγματικές νουβέλες και ένας πρόλογος (1920), Τía Tula (1921), Δον Σαντάλιο, παίκτης του σκακιού (1930) και Άγιος Εμμανουήλ Αγαθός, μάρτυρας (1931) τον ενέταξαν στη «Γενιά του ΄98»: δημιούργημα του μοντερνιστή Χοσέ Μαρτίνεθ Ρουίθ, όπου συγκαταλέγονται και ο Αντόνιο Ματσάδο, ο Αθορίν, ο Πίο Μπαρόχα ι Νέσι και ο Ραμόν δε Βάγιε-Ινγκλάν[6].

Ο αρχαίος τρόμος

Στη θεώρηση του Ουναμούνο η Θρησκεία συνιστά μιαν υπερβατική οικονομία, εφόσον προσδίδει στο Σύμπαν την υπερβατική αξία που ο άνθρωπος χρειάζεται απεγνωσμένα. Στο στοχαστικό του δοκίμιο Περί της τραγικής συναισθήσεως της ζωής στα άτομα και στους λαούς, επιστρατεύοντας βαθειά γνώση της φιλοσοφικής σκέψης των νεοπλατωνικών (Μάρκου Αυρήλιου), των σχολαστικών (Αγίου Αυγουστίνου), του Πασκάλ, του Ρουσό, του Λεοπάρντι, του Αμιέλ, του Νίτσε και του Κίργκεγκορ, ο «αποπροσανατολισμένος» αυτός χριστιανός προχωρεί σε διάκριση της Πίστης από τη Λογική. Με αμεσότητα διδασκάλου και ταπεινοφροσύνη ιερέα παρουσιάζει ένα εκτενή μονόλογο διαδοχικής άρσης των ψευδαισθήσεων που τρέφει η δυτική φιλοσοφία, ανατρέχει στους Προσωκρατικούς για να ανακαλέσει το χαμένο στον χρόνο κοσμοείδωλο που δεν περιλάμβανε την αθανασία της ψυχής και γέμιζε τους ανθρώπους με τρόμο και εκφράζει τον θαυμασμό του για τον τρόπο με τον οποίον οι Έλληνες διαχειρίζονταν αυτόν τον τρόμο. Διεξερχόμενος κριτικά τον εβραϊκό και τον χριστιανικό μονοθεϊσμό, υιοθετεί κριτική στάση έναντι της εκλογίκευσης που επιχείρησε ο ρωμαιοκαθολικισμός ώστε να άρει κάθε σκεπτικισμό έναντι της «αντικειμενικής» ύπαρξης του Θεού.

Ο ισπανός φιλόσοφος αρνείται πως το εναπομένον ίζημα λογικής είναι επαρκές ώστε να προσδώσει νόημα στη φύσει παράλογη ανθρώπινη ζωή

Την ίδια στάση τηρεί και απέναντι στον Χιουμ, τον Σπινόζα, καθώς και σε όσους αποπειράθηκαν να παρηγορήσουν τον άνθρωπο μέσω της λογικής (ciencia, knowledge,Wissenschaft). Μετά από τις αμέτρητες χριστολογικές και θανατολογικές Συνόδους των ευρωπαϊκών εκκλησιών, μετά από μια μακρά παράδοση ερμηνείας των Γραφών, μετά –τέλος– από αιώνων εμμονή στο φλερτ με την έννοια της Αθανασίας της Ψυχής, ο ισπανός φιλόσοφος αρνείται πως το εναπομένον ίζημα λογικής είναι επαρκές ώστε να προσδώσει νόημα στη φύσει παράλογη ανθρώπινη ζωή. Και καταδεικνύει πως, εις πείσμα των ορθολογιστών, απομένει ξεκάθαρη και μόνη η ανάγκη για αιωνιότητα, ώστε να νοηματοδοτήσει και να εμπνεύσει κάθε δημιουργία του ανθρώπου, φιλοσοφική, καλλιτεχνική, επιστημονική. Στο στερέωμα της ανθρώπινης συνείδησης που περιλαμβάνει η ενατένιση του Ουναμούνο κυριαρχεί η ανάγκη να ειδωθεί ο κόσμος υπό το πρίσμα της χρονικής προέκτασης του ατόμου στο άπειρο[7].

Ο Σάντσο Πάντσα είναι καθένας από εμάς

altΙσχυριζόμενος πως ολόκληρη η Ισπανία είναι δονκιχωτική[8] και ανάγοντας τον ιδαλγό ξεπεσμένο ιππότη σε εμβληματική μορφή των κλασικών γραμμάτων, ο Ουναμούνο εισήγαγε στην ευρωπαϊκή σκέψη μιαν αντίληψη της τυχαιότητας των εγκοσμίων που θα δυναμίτιζε τις βεβαιότητες του θετικισμού και θα υπέσκαπτε το έως τότε απρόσβλητο οικοδόμημα του ορθολογισμού. Βαθύς γνώστης της πορτογαλικής και ισπανικής λογοτεχνίας, υπερτόνισε τον ρόλο που κατά την άποψή του διαδραματίζει η ιβηρική κουλτούρα στη διεθνή διανόηση. Η πίστη του Δον Κιχώτη έχει τη ρίζα της στην αμφιβολία, στην αβεβαιότητα. Και ο χαρακτήρας του Σάντσο Πάντσα αποδίδει τον ολοκληρωμένο και αληθινό άνθρωπο, ο οποίος αφήνεται στον κύριό του -ως αντικείμενο της αφοσίωσής του- εμφορούμενος από «καρτερικήν απελπισία» και παρά το γεγονός ότι η λογική του τον διαψεύδει: μετατρέπεται, έτσι, σε αιώνιο σύμβολο της ανθρώπινης συνείδησης όπου αντιπαλαίουν η λογική και η επιθυμία της Αθανασίας. Πώς να ζήσεις χωρίς αυτήν την προοπτική; Πώς να πληροίς τις προϋποθέσεις της «ανθρωπινότητας» όταν οι ορίζοντές σου λήγουν με το ευτελές της σαρκικής παρουσίας σου στη γη; Οι μεγαλύτεροι δημιουργοί, λέει ο Ουναμούνο υπομειδιώντας, είχαν τη ματαιοδοξία να ελπίζουν στην προέκταση της ύπαρξής τους στο άπειρο. Κάθε βήμα του ανθρώπου πάνω στη γη ήταν μια απελπισμένη προσπάθεια απογείωσης, διαιώνισης, καθιέρωσης σε ένα χρόνο πέραν του συμβατικού. Η αέναη αυτή πάλη είναι που καθιστά την ανθρώπινη ύπαρξη -σε επίπεδο ατομικής συνείδησης, αλλά και στη συνείδηση των λαών- μια μαχόμενη τραγική ύπαρξη.

Έρωτας, πόνος και έλεος

Στη γνωσιολογική θεωρία του Καντ το υπερβατολογικό δεν έχει να κάνει με τους όρους δυνατότητας της εμπειρίας, αλλά με τους όρους δυνατότητας της γνώσης, κι ως εκ τούτου διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην οριοθέτηση του κόσμου[9]. Ο Χέγκελ θα ισχυριστεί ότι το να θέσει ο άνθρωπος έναν όρο-περιορισμό στην αντίληψή του του κόσμου προϋποθέτει τη γνώση της έννοιας που επιθυμεί να περιορίσει. Οι Φαινομενολόγοι θα μετατοπίσουν το υπερβατολογικό πέραν της ανθρώπινης συνείδησης, δηλαδή στη σφαίρα όπου ο άνθρωπος δεν έχει ακόμη προσδώσει νοήματα. Μετά την εμπειρία της ψυχανάλυσης, οι υπαρξιστές φιλόσοφοι (Σαρτρ, Κίργκεγκορ[10]) θα αναδιπλωθούν κι άλλο στον μετέωρο χαρακτήρα της υπερβατολογικής εμπειρίας: το ανθρώπινο υποκείμενο, ερχόμενο αντιμέτωπο με «το αμφίρροπο βίωμα της άμεσης εμπειρίας»[11], καλείται να νοηματοδοτήσει τη ζωή του, σχηματοποιώντας τα ρευστά χαρακτηριστικά της και θεσπίζοντας ένα σύστημα προσωπικών αναφορών που θα του επιτρέψει να αντέξει τον φύσει τραγικό χαρακτήρα της.

Ο πυρήνας της ατομικότητάς μας δεν διαμορφώνεται από τις απόψεις ή τις εμπειρίες μας, ούτε από την ιδιοσυγκρασιακή μας δομή, παρά μάλλον από κάτι πολύ πιο αδιόρατο, την καρδιά καθενός

Αντίθετα, στη φιλοσοφία του Ουναμούνο το τραγικό αίσθημα είναι ταυτόσημο με τη συνείδηση της ζωής. Η τραγική συναίσθηση της ζωής είναι ανάλογη με τη σύλληψη της συνείδησης ως ψυχικού γεγονότος: ο πυρήνας της ατομικότητάς μας, όπως έγραφε αντίστοιχα ο Ορτέγκα ι Γκασέτ[12], δεν διαμορφώνεται από τις απόψεις ή τις εμπειρίες μας, ούτε από την ιδιοσυγκρασιακή μας δομή, παρά μάλλον από κάτι πολύ πιο αδιόρατο, αιθέριο και ανεξέλεγκτο, που συνθέτει ένα σύστημα προτιμήσεων και απαρέσκειας, τελείως εξατομικευμένο, την καρδιά καθενός: εκείνο το τοπίο της ύπαρξης όπου ανθούν τα ποιητικώτερα κι ανθρωπινότερα συναισθήματα, ο έρωτας, ο πόνος, η ευσπλαγχνία και το έλεος. Το δύσβατο κείμενο Το τραγικό αίσθημα της ζωής, πρόζα ποιητική θα ’λεγε κανείς, φορτισμένο από την ανάγκη χειραφέτησης από την αυθεντία αλλά και υποταγμένο σε ένα φόρτο αναγνωστικών παραπομπών, διασώζεται στην αντίληψη του βασανισμένου αναγνώστη από την ιδιαίτερα προσεγμένη, γλαφυρή και αξιέπαινη μετάφραση του Η.Π. Νικολούδη.

Τα μεγάλα πνεύματα συναντώνται

Το 1914 ο Ουναμούνο παύεται από την έδρα του στο πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα και το 1923 το δικτατορικό καθεστώς του Πρίμο ντε Ριβέρα τον εξορίζει στις Καναρίους Νήσους. Ζει στη Γαλλία μέχρι την πτώση της δικτατορίας Ριβέρα, οπότε και ανακτά την έδρα του, εκλέγεται βουλευτής και απολαμβάνει εξαιρετικών τιμών. Ωστόσο, η νέα ισπανική δημοκρατία εγκυμονεί τη βία, μέχρι που το πραξικόπημα του Φράνκο τον φέρνει ενώπιον ενωπίω με τις ηθικές του επιλογές: και αντιτίθεται ανοικτά στους φρανκιστές, επί τη ενάρξει του ακαδημαϊκού έτους 1936, παύεται πάλι, τίθεται σε κατ’ οίκον περιορισμό και σε λίγο πεθαίνει.

O Καζαντζάκης, στο Ταξιδεύοντας (Ισπανία) γράφει ότι δεν ήθελε να φύγει από τη Σαλαμάνκα χωρίς να συναντήσει «αυτόν τον τρομερό σκαντζόχοιρο, τον Ουναμούνο». Ο ανήσυχος Κρητικός και ο ανήσυχος Βάσκος συναντήθηκαν στο σπίτι του Ουναμούνο. Εκεί ο δεύτερος εξέθεσε στον πρώτο τον φιλοσοφικό του στοχασμό γύρω από το τραγικό αίσθημα της ζωής: «Η αλήθεια είναι κάτι τρομερό, αβάσταχτο, θανάσιμο... Ο απλός λαός, αν τη μάθει, δε θα μπορέσει πια να ζήσει, και πρέπει να ζήσει, να ζήσει...». Σ’ αυτό το χωρίο από τον Άγιο Εμμανουήλ Αγαθό μάρτυρα βρίσκεται συμπυκνωμένη η τραγική φιλοσοφία του Ουναμούνο, που δεν τον ενδιέφερε η «ανθρωπότης» ως όρος αφηρημένος και ουδέτερος: τον ενδιέφερε ο άνθρωπος με σάρκα και οστά, που γεννιέται, ζει, υποφέρει και πεθαίνει. 

[1] «Δεν υπάρχει μεγαλύτερος πόνος από το να θυμάσαι τις ευτυχισμένες εποχές σε καιρό δυστυχίας», λέει η Francesca da Rimini στη Θεία Κωμωδία του Δάντη, Inferno,V, 121-123.
[2] Ο όρος «αγνωστικισμός» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Huxley το 1869 για να περιγραφεί η νοητική «στάση» που αντίκειται στις επιστημονικές, φιλοσοφικές και μεταφυσικές βεβαιότητες των Γνωστικών του δεύτερου και του τρίτου μ.Χ. αιώνα. (Catholic Encyclopaedia).
[3] Και τα δύο καταλέχθηκαν στον ισπανικό Index Librorum Prohibitorum στην περίοδο του Φράνκο.
[4] Εμπνευσμένος από τα θεατρικά έργα του Πιραντέλο, ο Ουναμούνο στη “Niebla” θέτει το ζήτημα της πραγματικότητας ή ψευδαίσθησης της ζωής. Επιστρατεύοντας τη μοντέρνα αφήγηση ως όχημα της αναζήτησής του γίνεται άξιος προκάτοχος του Σαρτρ, του Καμύ και της Σιμόν ντε Μποβουάρ.
[5] Η δημοσίευση του έργου αυτού συνέπεσε με την επέτειο της τρίτης εκατονταετηρίδας από την πρώτη εμφάνιση του «Δον Κιχώτη» (1605). Ο ιπποτισμός του ιδαλγού Δον Κιχώτη παρουσιάζεται ως υπαρξιακή αναζήτηση του «ψευδοθεού» και του «ψευδοχριστού».
[6] O Βάγιε-Ινκλάν είναι ο θεωρητικός των «esperpentos» και δημοσιεύει στα 1902 – 1905 τις Ευχάριστες Αναμνήσεις του Μαρκησίου του Μπραντομίν, που αποτελείται από τέσσερις νουβέλες σε ποιητική πρόζα, τις «Σονάτες» (Sonatas). Καθεμία από τις σονάτες αυτές τιτλοφορείται με το όνομα μιας εποχής: η «Φθινοπωρινή σονάτα» (1902), με την ατμόσφαιρα της πατρίδας του της Γαλικίας, η «Σονάτα του καλοκαιριού» (1903), που ζωντανεύει την ατμόσφαιρα του Μεξικού, η «Σονάτα της άνοιξης» (1904), με αντανακλάσεις από την ιταλική αναγέννηση, και η «Σονάτα του χειμώνα» (1905). Στο μυθιστόρημα εκφράζει τις δημοκρατικές και πολιτικές πεποιθήσεις του στα αφηγηματικά έργα: Σταυροφόροι της υπόθεσης (1908 – 1909), Τύραννος Μπαντέρας (1926), Η Ιβηρική αρένα (1927 – 1936), Η αυλή των θαυμάτων (1927), «Ζήτω ο αφέντης μου» (1928) κ. ά.
[7] Ο Χάιντεγκερ χαρακτήρισε τη φιλοσοφία του Ουναμούνο ως το «σπουδαιότερο κεφάλαιο της υπαρξιστικής θανατολογίας του Εικοστού Αιώνα». 
[8] Φίλιππος Δρακονταειδής, Ο Δον Κιχώτης στην Ευρωπαϊκή γραμματεία, ιστοσελίδα «Μυριόβιβλος».
[9] Αυτός ο ορισμός προϋποθέτει την αποδοχή του επιχειρήματος του Ντέιβιντ Χιουμ πως οι αιτιακές σχέσεις προκύπτουν από προϋπάρχουσες στην ανθρώπινη συνείδηση παραστάσεις.
[10] «Ἁν η θνητότητα της ψυχής είναι φοβερή, άλλο τόσο φοβερή είναι και η αθανασία της» (Σέρεν Κίργκεγκορ).
[11] Έκφραση του Καρλ Γιουνγκ.
[12] Jose Ortega y Gasset, "The Role of Choice in Love" from his book On Love: Aspects of a Single Theme (Ortega, 1958, 79).

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ

altΤο τραγικό αίσθημα της ζωής
Miguel de Unamuno
Μτφρ: Η. Π. Νικολούδης
Επιμέλεια σειράς: Ελευθέριος Καρτάκης
Printa 2013
Σελ. 436, τιμή € 20,00

alt 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MIGUEL DE UNAMUNO

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Παρηγορητικοί λόγοι για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (κριτική) – Με τα κατευναστικά λόγια του Μεγάλου Βασιλείου και του Πλουτάρχου

«Παρηγορητικοί λόγοι για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (κριτική) – Με τα κατευναστικά λόγια του Μεγάλου Βασιλείου και του Πλουτάρχου

Για το βιβλίο «Πλούταρχος–Μέγας Βασίλειος. Παρηγορητικοί Λόγοι. Για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (μτφρ. Ιωάννης Πλεξίδας, εκδ. Γραφή). Kεντρική εικόνα: η διάσημη Madonna della Pietà του Μιχαήλ Άγγελου © Wikipedia. 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάν...

Δύο βιβλία που εξηγούν τις περίπλοκες σχέσεις της επιστήμης με τον Χριστιανισμό

Δύο βιβλία που εξηγούν τις περίπλοκες σχέσεις της επιστήμης με τον Χριστιανισμό

Για τα βιβλία των Ρόναλντ Νάμπερς [Ronald Numbers] «Ο Γαλιλαίος στη φυλακή» (εκδ. Λογείον) και Πίτερ Χάρισον [Peter Harrison] «Η πτώση και η ανάδυση της επιστήμης» (εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Joseph Nicolas Robert Fleury «Ο Γαλιλαίος μπρος στα μέλη της Ιεράς Εξέτασης». 

...
Κώστας Στούπας και Γιώργος Ν. Πολίτης: δύο βιβλία για την παρακμή της Δύσης και την έλλειψη κοινής λογικής στην Ελλάδα

Κώστας Στούπας και Γιώργος Ν. Πολίτης: δύο βιβλία για την παρακμή της Δύσης και την έλλειψη κοινής λογικής στην Ελλάδα

Για τα βιβλία των Κώστα Στούπα «Η επερχόμενη αταξία» (εκδ. Επίκεντρο) και Γιώργου Ν. Πολίτη «Να σηκωθούμε όρθιοι» (εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: © Leonhard Niederwimmer/Unsplash.

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Το βιβλίο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Πρόσωπα από τον χώρο των τεχνών, των ιδέων και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Μάριος Κρητικόπουλος.

Επιμέλεια: Book Press 

...
H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

Η προβολή της καλτ ταινίας του Μπράιαν Ντε Πάλμα, που στηρίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του «Βασιλιά» Στίβεν Κινγκ, θα γίνει στον κινηματογράφο Δαναό την Παρασκευή, 19 Απριλίου (9.45 μ.μ.)

Επιμέλεια: Book Press

Είναι από τα βιβλία που δεν ξεχνάς εύκολ...

Συγγραφείς μποϊκοτάρουν το PEN America για τη χλιαρή στάση του στον πόλεμο στη Γάζα – μεταξύ αυτών η Ναόμι Κλάιν

Συγγραφείς μποϊκοτάρουν το PEN America για τη χλιαρή στάση του στον πόλεμο στη Γάζα – μεταξύ αυτών η Ναόμι Κλάιν

Αρκετοί συγγραφείς και ποιητές ζήτησαν να αποσυρθούν οι υποψηφιότητές τους από βραβεία που αναμένεται να δώσει η PEN America το επόμενο διάστημα θεωρώντας πως δεν έχει πάρει θέση για όσα συμβαίνουν στη Γάζα. Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας και ποιήτρια Camonghne Felix, η οποία είναι μεταξύ των διαμαρτυρόμενων.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ