alt

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Στο επίπεδο μιας πρώτης ανάγνωσης της παρούσας μελέτης του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη αναγνωρίζεται μια ενδιαφέρουσα χαρτογράφηση της περιοχής που καταλαμβάνει η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική κριτική, όπως αυτή έχει διατυπωθεί από τη δεκαετία του 1970 και εντεύθεν. Το βασικό ενδιαφέρον της εντοπίζεται στο γεγονός ότι μας παρέχει ποικίλα στοιχεία πληροφόρησης σχετικά με παράγοντες, απόψεις, περιπτώσεις, φαινόμενα που χαρακτηρίζουν το περιεχόμενο και τη συμπεριφορά της κριτικής με αντικείμενο (κυρίως) τη λογοτεχνική παραγωγή, κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της κριτικής

Στα επτά εκτενή κεφάλαια του βιβλίου ο Γ.Ν. Περαντωνάκης φαίνεται να αξιοποιεί κατά την αντίληψή του και ως βάση για την ανάπτυξη του θέματος που πραγματεύεται μείζονα όσο και διαχρονικώς ισχύοντα ζητήματα, όπως είναι η εμπλοκή αρχών και αξιών του πολιτικού, κοινωνικού, πολιτισμικού, οικονομικού βίου στον προσδιορισμό του περιεχομένου της κριτικής, ο ιδεολογικός χαρακτήρας της, η ακαδημαϊκή γνώση (φιλολογία, θεωρία της λογοτεχνίας) ως συνομιλητής, ως έρεισμα και ως υπονόμευση της κριτικής, ο κοινωνικός ρόλος της κριτικής με την ιδιωτική και τη δημόσια διάσταση, η σχέση της κριτικής με την κοινωνία/αγορά των αποδεκτών τόσο του λογοτεχνικού όσο και του κριτικού κειμένου, η κοινωνική και η πολιτισμική συμπεριφορά του κριτικού με όποιες διελκυστίνδες αυτή συνεπάγεται: ζητήματα, τα οποία φαίνεται να διαπερνά ως άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της (προσωποποιημένης) κριτικής με ό,τι αυτό σημαίνει ως προϊόν (αυτάρεσκη αυτοπεποίθηση, αλλά και εναγώνια ανίχνευση μη αποκαλυπτέων αδυναμιών), πράγμα που οδηγεί και στην ανάγνωση του τίτλου του βιβλίου Η μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη.

literary-criticism-caricature-of-literary-critics-removing-passages-from-books-that-displease-themΣτο πλαίσιο αυτό, ο Γ.Ν. Περαντωνάκης εκθέτει την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής κριτικής από το 1974 μέχρι το 2012, με έμφαση στη δεκαετία 1990 ως χρονικό σημείο «ανασύνταξης» και αξιολόγησης των μέχρι τότε «πεπραγμένων». Εξάλλου, με ποικίλες αφορμές ο συγγραφέας πραγματοποιεί και περιστασιακές αναδρομές στο απώτερο και στο εγγύτερο ιστορικό παρελθόν (π.χ. μεταξύ άλλων: Γιάννης Χατζίνης, Αιμίλιος Χουρμούζιος, Βάσος Βαρίκας από τη γενιά των κριτικών του μεσοπολέμου ή γενιά του 1930, Δημήτρης Ραυτόπουλος, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Κώστας Σταματίου, Αλέξανδρος Αργυρίου από την κριτική των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών 1950-1960), σε συνδυασμό με επίσης περιστασιακές αναφορές σε πανεπιστημιακούς δασκάλους (π. χ. μεταξύ άλλων: Κ.Θ. Δημαράς, Απόστολος Σαχίνης, Γ.Π. Σαββίδης, Παναγιώτης Μουλλάς, Κώστας Στεργιόπουλος, Μιχάλης Μερακλής).

Η σύνθεση του βιβλίου βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία γενικώς αποδεκτά και στην επεξεργασία αυτών κάτω από την οπτική της υποκειμενικής πρόσληψης του συγγραφέα. Αυτά τα πραγματικά στοιχεία προέρχονται από τα πεδία στα οποία εντοπίζονται οι διεργασίες της κριτικής: περιοδικά, εφημερίδες, αυτοτελείς ατομικές και συλλογικές εκδόσεις, πανεπιστημιακοί και γενικότερα ακαδημαϊκοί χώροι.

Το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών, η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής

Πάντως, έστω και αν υπάρχουν εν προκειμένω ποικίλες απόψεις και εκτιμήσεις για την αξιολόγηση και τον συσχετισμό αυτών των πραγματικών στοιχείων, γεγονός είναι ότι το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής με όσα αυτή η περίοδος συμπαρασύρει ή απορρίπτει από το παρελθόν, και η οποία προσδιορίζει τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της σύγχρονης ελληνικής κριτικής είτε ως δημιουργικό διάλογο με τα λογοτεχνικά έργα (τα έργα της διανοίας γενικότερα) είτε ως σχέση επιφάνειας ή/και σκοπιμότητας με αυτά.

Άλλωστε ο Γ. Ν. Περαντωνάκης, στα επτά κεφάλαια που αποτελούν τον κορμό της έκδοσης, προτάσσει δύο κείμενα (εισαγωγή και πρόλογο), όπου δηλώνει την προεργασία, τη μέθοδο και τους στόχους που διέπουν τη σύνθεση του βιβλίου του, και με τον τρόπο αυτόν προειδοποιεί για ό,τι ακολουθεί.

Την έκδοση, που ενισχύεται με εκτενή βιβλιογραφία και ευρετήριο προσώπων, ολοκληρώνει επιλογικό κείμενο στο οποίο ο συγγραφέας διατυπώνει συμπεράσματα από την κατά την κρίση του ανάπτυξη του υλικού του, μεταξύ των οποίων (συμπερασμάτων) και ορισμένα ανοιχτά ερωτήματα-ζητήματα προς διερεύνηση σχετικά με τον δυναμικό χαρακτήρα της κριτικής αλλά και των κριτικών (π.χ. δυνατότητα/προοπτική εξέλιξης ή παρέμβασης στο κοινωνικό γίγνεσθαι, περιεχόμενο σχέσης με το αντικείμενο-λογοτεχνικό έργο, συνέπεια στη διατύπωση απόψεων).

Με αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές ότι το παρόν βιβλίο, ανεξάρτητα από τη γνώμη του αποδέκτη για τις απόψεις του συγγραφέα, λειτουργεί ως μια καλή βάση διαλόγου για τον κριιτικό λόγο στη χώρα μας. 

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

altΗ μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη
Γεώργιος Ν. Περαντωνάκης
Πόλις 2013, τιμή € 14,00

alt

   


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ