alt

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Στο επίπεδο μιας πρώτης ανάγνωσης της παρούσας μελέτης του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη αναγνωρίζεται μια ενδιαφέρουσα χαρτογράφηση της περιοχής που καταλαμβάνει η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική κριτική, όπως αυτή έχει διατυπωθεί από τη δεκαετία του 1970 και εντεύθεν. Το βασικό ενδιαφέρον της εντοπίζεται στο γεγονός ότι μας παρέχει ποικίλα στοιχεία πληροφόρησης σχετικά με παράγοντες, απόψεις, περιπτώσεις, φαινόμενα που χαρακτηρίζουν το περιεχόμενο και τη συμπεριφορά της κριτικής με αντικείμενο (κυρίως) τη λογοτεχνική παραγωγή, κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της κριτικής

Στα επτά εκτενή κεφάλαια του βιβλίου ο Γ.Ν. Περαντωνάκης φαίνεται να αξιοποιεί κατά την αντίληψή του και ως βάση για την ανάπτυξη του θέματος που πραγματεύεται μείζονα όσο και διαχρονικώς ισχύοντα ζητήματα, όπως είναι η εμπλοκή αρχών και αξιών του πολιτικού, κοινωνικού, πολιτισμικού, οικονομικού βίου στον προσδιορισμό του περιεχομένου της κριτικής, ο ιδεολογικός χαρακτήρας της, η ακαδημαϊκή γνώση (φιλολογία, θεωρία της λογοτεχνίας) ως συνομιλητής, ως έρεισμα και ως υπονόμευση της κριτικής, ο κοινωνικός ρόλος της κριτικής με την ιδιωτική και τη δημόσια διάσταση, η σχέση της κριτικής με την κοινωνία/αγορά των αποδεκτών τόσο του λογοτεχνικού όσο και του κριτικού κειμένου, η κοινωνική και η πολιτισμική συμπεριφορά του κριτικού με όποιες διελκυστίνδες αυτή συνεπάγεται: ζητήματα, τα οποία φαίνεται να διαπερνά ως άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της (προσωποποιημένης) κριτικής με ό,τι αυτό σημαίνει ως προϊόν (αυτάρεσκη αυτοπεποίθηση, αλλά και εναγώνια ανίχνευση μη αποκαλυπτέων αδυναμιών), πράγμα που οδηγεί και στην ανάγνωση του τίτλου του βιβλίου Η μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη.

literary-criticism-caricature-of-literary-critics-removing-passages-from-books-that-displease-themΣτο πλαίσιο αυτό, ο Γ.Ν. Περαντωνάκης εκθέτει την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής κριτικής από το 1974 μέχρι το 2012, με έμφαση στη δεκαετία 1990 ως χρονικό σημείο «ανασύνταξης» και αξιολόγησης των μέχρι τότε «πεπραγμένων». Εξάλλου, με ποικίλες αφορμές ο συγγραφέας πραγματοποιεί και περιστασιακές αναδρομές στο απώτερο και στο εγγύτερο ιστορικό παρελθόν (π.χ. μεταξύ άλλων: Γιάννης Χατζίνης, Αιμίλιος Χουρμούζιος, Βάσος Βαρίκας από τη γενιά των κριτικών του μεσοπολέμου ή γενιά του 1930, Δημήτρης Ραυτόπουλος, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Κώστας Σταματίου, Αλέξανδρος Αργυρίου από την κριτική των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών 1950-1960), σε συνδυασμό με επίσης περιστασιακές αναφορές σε πανεπιστημιακούς δασκάλους (π. χ. μεταξύ άλλων: Κ.Θ. Δημαράς, Απόστολος Σαχίνης, Γ.Π. Σαββίδης, Παναγιώτης Μουλλάς, Κώστας Στεργιόπουλος, Μιχάλης Μερακλής).

Η σύνθεση του βιβλίου βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία γενικώς αποδεκτά και στην επεξεργασία αυτών κάτω από την οπτική της υποκειμενικής πρόσληψης του συγγραφέα. Αυτά τα πραγματικά στοιχεία προέρχονται από τα πεδία στα οποία εντοπίζονται οι διεργασίες της κριτικής: περιοδικά, εφημερίδες, αυτοτελείς ατομικές και συλλογικές εκδόσεις, πανεπιστημιακοί και γενικότερα ακαδημαϊκοί χώροι.

Το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών, η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής

Πάντως, έστω και αν υπάρχουν εν προκειμένω ποικίλες απόψεις και εκτιμήσεις για την αξιολόγηση και τον συσχετισμό αυτών των πραγματικών στοιχείων, γεγονός είναι ότι το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής με όσα αυτή η περίοδος συμπαρασύρει ή απορρίπτει από το παρελθόν, και η οποία προσδιορίζει τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της σύγχρονης ελληνικής κριτικής είτε ως δημιουργικό διάλογο με τα λογοτεχνικά έργα (τα έργα της διανοίας γενικότερα) είτε ως σχέση επιφάνειας ή/και σκοπιμότητας με αυτά.

Άλλωστε ο Γ. Ν. Περαντωνάκης, στα επτά κεφάλαια που αποτελούν τον κορμό της έκδοσης, προτάσσει δύο κείμενα (εισαγωγή και πρόλογο), όπου δηλώνει την προεργασία, τη μέθοδο και τους στόχους που διέπουν τη σύνθεση του βιβλίου του, και με τον τρόπο αυτόν προειδοποιεί για ό,τι ακολουθεί.

Την έκδοση, που ενισχύεται με εκτενή βιβλιογραφία και ευρετήριο προσώπων, ολοκληρώνει επιλογικό κείμενο στο οποίο ο συγγραφέας διατυπώνει συμπεράσματα από την κατά την κρίση του ανάπτυξη του υλικού του, μεταξύ των οποίων (συμπερασμάτων) και ορισμένα ανοιχτά ερωτήματα-ζητήματα προς διερεύνηση σχετικά με τον δυναμικό χαρακτήρα της κριτικής αλλά και των κριτικών (π.χ. δυνατότητα/προοπτική εξέλιξης ή παρέμβασης στο κοινωνικό γίγνεσθαι, περιεχόμενο σχέσης με το αντικείμενο-λογοτεχνικό έργο, συνέπεια στη διατύπωση απόψεων).

Με αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές ότι το παρόν βιβλίο, ανεξάρτητα από τη γνώμη του αποδέκτη για τις απόψεις του συγγραφέα, λειτουργεί ως μια καλή βάση διαλόγου για τον κριιτικό λόγο στη χώρα μας. 

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

altΗ μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη
Γεώργιος Ν. Περαντωνάκης
Πόλις 2013, τιμή € 14,00

alt

   

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Παρηγορητικοί λόγοι για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (κριτική) – Με τα κατευναστικά λόγια του Μεγάλου Βασιλείου και του Πλουτάρχου

«Παρηγορητικοί λόγοι για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (κριτική) – Με τα κατευναστικά λόγια του Μεγάλου Βασιλείου και του Πλουτάρχου

Για το βιβλίο «Πλούταρχος–Μέγας Βασίλειος. Παρηγορητικοί Λόγοι. Για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (μτφρ. Ιωάννης Πλεξίδας, εκδ. Γραφή). Kεντρική εικόνα: η διάσημη Madonna della Pietà του Μιχαήλ Άγγελου © Wikipedia. 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάν...

Δύο βιβλία που εξηγούν τις περίπλοκες σχέσεις της επιστήμης με τον Χριστιανισμό

Δύο βιβλία που εξηγούν τις περίπλοκες σχέσεις της επιστήμης με τον Χριστιανισμό

Για τα βιβλία των Ρόναλντ Νάμπερς [Ronald Numbers] «Ο Γαλιλαίος στη φυλακή» (εκδ. Λογείον) και Πίτερ Χάρισον [Peter Harrison] «Η πτώση και η ανάδυση της επιστήμης» (εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Joseph Nicolas Robert Fleury «Ο Γαλιλαίος μπρος στα μέλη της Ιεράς Εξέτασης». 

...
Κώστας Στούπας και Γιώργος Ν. Πολίτης: δύο βιβλία για την παρακμή της Δύσης και την έλλειψη κοινής λογικής στην Ελλάδα

Κώστας Στούπας και Γιώργος Ν. Πολίτης: δύο βιβλία για την παρακμή της Δύσης και την έλλειψη κοινής λογικής στην Ελλάδα

Για τα βιβλία των Κώστα Στούπα «Η επερχόμενη αταξία» (εκδ. Επίκεντρο) και Γιώργου Ν. Πολίτη «Να σηκωθούμε όρθιοι» (εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: © Leonhard Niederwimmer/Unsplash.

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Το βιβλίο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τι συμβαίνει με τα ψυχεδελικά; Ταξίδια και δράκοι, μύθοι και αλήθειες» – συζητήσεις στη Στέγη χωρίς λογοκρισία

«Τι συμβαίνει με τα ψυχεδελικά; Ταξίδια και δράκοι, μύθοι και αλήθειες» – συζητήσεις στη Στέγη χωρίς λογοκρισία

Συζητήσεις για την ελληνική κοινωνία, χωρίς λογοκρισία: Στις 25 Απριλίου στη Μικρή Σκηνή της Στέγης συζήτηση για LSD / Ψυχεδέλεια / Μανιτάρια / Θεραπεία / Ψυχική Υγεία / Microdosing.

Επιμέλεια: Book Press

Το Society Uncensored της Στέγης του Ιδρύματος ...

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Πρόσωπα από τον χώρο των τεχνών, των ιδέων και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Μάριος Κρητικόπουλος.

Επιμέλεια: Book Press 

...
H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

Η προβολή της καλτ ταινίας του Μπράιαν Ντε Πάλμα, που στηρίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του «Βασιλιά» Στίβεν Κινγκ, θα γίνει στον κινηματογράφο Δαναό την Παρασκευή, 19 Απριλίου (9.45 μ.μ.)

Επιμέλεια: Book Press

Είναι από τα βιβλία που δεν ξεχνάς εύκολ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ