alt

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Στο επίπεδο μιας πρώτης ανάγνωσης της παρούσας μελέτης του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη αναγνωρίζεται μια ενδιαφέρουσα χαρτογράφηση της περιοχής που καταλαμβάνει η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική κριτική, όπως αυτή έχει διατυπωθεί από τη δεκαετία του 1970 και εντεύθεν. Το βασικό ενδιαφέρον της εντοπίζεται στο γεγονός ότι μας παρέχει ποικίλα στοιχεία πληροφόρησης σχετικά με παράγοντες, απόψεις, περιπτώσεις, φαινόμενα που χαρακτηρίζουν το περιεχόμενο και τη συμπεριφορά της κριτικής με αντικείμενο (κυρίως) τη λογοτεχνική παραγωγή, κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της κριτικής

Στα επτά εκτενή κεφάλαια του βιβλίου ο Γ.Ν. Περαντωνάκης φαίνεται να αξιοποιεί κατά την αντίληψή του και ως βάση για την ανάπτυξη του θέματος που πραγματεύεται μείζονα όσο και διαχρονικώς ισχύοντα ζητήματα, όπως είναι η εμπλοκή αρχών και αξιών του πολιτικού, κοινωνικού, πολιτισμικού, οικονομικού βίου στον προσδιορισμό του περιεχομένου της κριτικής, ο ιδεολογικός χαρακτήρας της, η ακαδημαϊκή γνώση (φιλολογία, θεωρία της λογοτεχνίας) ως συνομιλητής, ως έρεισμα και ως υπονόμευση της κριτικής, ο κοινωνικός ρόλος της κριτικής με την ιδιωτική και τη δημόσια διάσταση, η σχέση της κριτικής με την κοινωνία/αγορά των αποδεκτών τόσο του λογοτεχνικού όσο και του κριτικού κειμένου, η κοινωνική και η πολιτισμική συμπεριφορά του κριτικού με όποιες διελκυστίνδες αυτή συνεπάγεται: ζητήματα, τα οποία φαίνεται να διαπερνά ως άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της (προσωποποιημένης) κριτικής με ό,τι αυτό σημαίνει ως προϊόν (αυτάρεσκη αυτοπεποίθηση, αλλά και εναγώνια ανίχνευση μη αποκαλυπτέων αδυναμιών), πράγμα που οδηγεί και στην ανάγνωση του τίτλου του βιβλίου Η μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη.

literary-criticism-caricature-of-literary-critics-removing-passages-from-books-that-displease-themΣτο πλαίσιο αυτό, ο Γ.Ν. Περαντωνάκης εκθέτει την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής κριτικής από το 1974 μέχρι το 2012, με έμφαση στη δεκαετία 1990 ως χρονικό σημείο «ανασύνταξης» και αξιολόγησης των μέχρι τότε «πεπραγμένων». Εξάλλου, με ποικίλες αφορμές ο συγγραφέας πραγματοποιεί και περιστασιακές αναδρομές στο απώτερο και στο εγγύτερο ιστορικό παρελθόν (π.χ. μεταξύ άλλων: Γιάννης Χατζίνης, Αιμίλιος Χουρμούζιος, Βάσος Βαρίκας από τη γενιά των κριτικών του μεσοπολέμου ή γενιά του 1930, Δημήτρης Ραυτόπουλος, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Κώστας Σταματίου, Αλέξανδρος Αργυρίου από την κριτική των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών 1950-1960), σε συνδυασμό με επίσης περιστασιακές αναφορές σε πανεπιστημιακούς δασκάλους (π. χ. μεταξύ άλλων: Κ.Θ. Δημαράς, Απόστολος Σαχίνης, Γ.Π. Σαββίδης, Παναγιώτης Μουλλάς, Κώστας Στεργιόπουλος, Μιχάλης Μερακλής).

Η σύνθεση του βιβλίου βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία γενικώς αποδεκτά και στην επεξεργασία αυτών κάτω από την οπτική της υποκειμενικής πρόσληψης του συγγραφέα. Αυτά τα πραγματικά στοιχεία προέρχονται από τα πεδία στα οποία εντοπίζονται οι διεργασίες της κριτικής: περιοδικά, εφημερίδες, αυτοτελείς ατομικές και συλλογικές εκδόσεις, πανεπιστημιακοί και γενικότερα ακαδημαϊκοί χώροι.

Το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών, η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής

Πάντως, έστω και αν υπάρχουν εν προκειμένω ποικίλες απόψεις και εκτιμήσεις για την αξιολόγηση και τον συσχετισμό αυτών των πραγματικών στοιχείων, γεγονός είναι ότι το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής με όσα αυτή η περίοδος συμπαρασύρει ή απορρίπτει από το παρελθόν, και η οποία προσδιορίζει τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της σύγχρονης ελληνικής κριτικής είτε ως δημιουργικό διάλογο με τα λογοτεχνικά έργα (τα έργα της διανοίας γενικότερα) είτε ως σχέση επιφάνειας ή/και σκοπιμότητας με αυτά.

Άλλωστε ο Γ. Ν. Περαντωνάκης, στα επτά κεφάλαια που αποτελούν τον κορμό της έκδοσης, προτάσσει δύο κείμενα (εισαγωγή και πρόλογο), όπου δηλώνει την προεργασία, τη μέθοδο και τους στόχους που διέπουν τη σύνθεση του βιβλίου του, και με τον τρόπο αυτόν προειδοποιεί για ό,τι ακολουθεί.

Την έκδοση, που ενισχύεται με εκτενή βιβλιογραφία και ευρετήριο προσώπων, ολοκληρώνει επιλογικό κείμενο στο οποίο ο συγγραφέας διατυπώνει συμπεράσματα από την κατά την κρίση του ανάπτυξη του υλικού του, μεταξύ των οποίων (συμπερασμάτων) και ορισμένα ανοιχτά ερωτήματα-ζητήματα προς διερεύνηση σχετικά με τον δυναμικό χαρακτήρα της κριτικής αλλά και των κριτικών (π.χ. δυνατότητα/προοπτική εξέλιξης ή παρέμβασης στο κοινωνικό γίγνεσθαι, περιεχόμενο σχέσης με το αντικείμενο-λογοτεχνικό έργο, συνέπεια στη διατύπωση απόψεων).

Με αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές ότι το παρόν βιβλίο, ανεξάρτητα από τη γνώμη του αποδέκτη για τις απόψεις του συγγραφέα, λειτουργεί ως μια καλή βάση διαλόγου για τον κριιτικό λόγο στη χώρα μας. 

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

altΗ μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη
Γεώργιος Ν. Περαντωνάκης
Πόλις 2013, τιμή € 14,00

alt

   

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγρα...

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Timothy Snyder «Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Παπαδόπουλος. Βιβλίο «που κυκλοφόρησε το 2018 και που διαβάζεται σαν να γράφτηκε σήμερα».

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο πολύγλωσσος και...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον πολυβραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τ...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ