alt

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Στο επίπεδο μιας πρώτης ανάγνωσης της παρούσας μελέτης του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη αναγνωρίζεται μια ενδιαφέρουσα χαρτογράφηση της περιοχής που καταλαμβάνει η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική κριτική, όπως αυτή έχει διατυπωθεί από τη δεκαετία του 1970 και εντεύθεν. Το βασικό ενδιαφέρον της εντοπίζεται στο γεγονός ότι μας παρέχει ποικίλα στοιχεία πληροφόρησης σχετικά με παράγοντες, απόψεις, περιπτώσεις, φαινόμενα που χαρακτηρίζουν το περιεχόμενο και τη συμπεριφορά της κριτικής με αντικείμενο (κυρίως) τη λογοτεχνική παραγωγή, κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της κριτικής

Στα επτά εκτενή κεφάλαια του βιβλίου ο Γ.Ν. Περαντωνάκης φαίνεται να αξιοποιεί κατά την αντίληψή του και ως βάση για την ανάπτυξη του θέματος που πραγματεύεται μείζονα όσο και διαχρονικώς ισχύοντα ζητήματα, όπως είναι η εμπλοκή αρχών και αξιών του πολιτικού, κοινωνικού, πολιτισμικού, οικονομικού βίου στον προσδιορισμό του περιεχομένου της κριτικής, ο ιδεολογικός χαρακτήρας της, η ακαδημαϊκή γνώση (φιλολογία, θεωρία της λογοτεχνίας) ως συνομιλητής, ως έρεισμα και ως υπονόμευση της κριτικής, ο κοινωνικός ρόλος της κριτικής με την ιδιωτική και τη δημόσια διάσταση, η σχέση της κριτικής με την κοινωνία/αγορά των αποδεκτών τόσο του λογοτεχνικού όσο και του κριτικού κειμένου, η κοινωνική και η πολιτισμική συμπεριφορά του κριτικού με όποιες διελκυστίνδες αυτή συνεπάγεται: ζητήματα, τα οποία φαίνεται να διαπερνά ως άξονας κεντρικής εστίασης η διάθεση για αυτοκριτική της ίδιας της (προσωποποιημένης) κριτικής με ό,τι αυτό σημαίνει ως προϊόν (αυτάρεσκη αυτοπεποίθηση, αλλά και εναγώνια ανίχνευση μη αποκαλυπτέων αδυναμιών), πράγμα που οδηγεί και στην ανάγνωση του τίτλου του βιβλίου Η μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη.

literary-criticism-caricature-of-literary-critics-removing-passages-from-books-that-displease-themΣτο πλαίσιο αυτό, ο Γ.Ν. Περαντωνάκης εκθέτει την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής κριτικής από το 1974 μέχρι το 2012, με έμφαση στη δεκαετία 1990 ως χρονικό σημείο «ανασύνταξης» και αξιολόγησης των μέχρι τότε «πεπραγμένων». Εξάλλου, με ποικίλες αφορμές ο συγγραφέας πραγματοποιεί και περιστασιακές αναδρομές στο απώτερο και στο εγγύτερο ιστορικό παρελθόν (π.χ. μεταξύ άλλων: Γιάννης Χατζίνης, Αιμίλιος Χουρμούζιος, Βάσος Βαρίκας από τη γενιά των κριτικών του μεσοπολέμου ή γενιά του 1930, Δημήτρης Ραυτόπουλος, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Κώστας Σταματίου, Αλέξανδρος Αργυρίου από την κριτική των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών 1950-1960), σε συνδυασμό με επίσης περιστασιακές αναφορές σε πανεπιστημιακούς δασκάλους (π. χ. μεταξύ άλλων: Κ.Θ. Δημαράς, Απόστολος Σαχίνης, Γ.Π. Σαββίδης, Παναγιώτης Μουλλάς, Κώστας Στεργιόπουλος, Μιχάλης Μερακλής).

Η σύνθεση του βιβλίου βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία γενικώς αποδεκτά και στην επεξεργασία αυτών κάτω από την οπτική της υποκειμενικής πρόσληψης του συγγραφέα. Αυτά τα πραγματικά στοιχεία προέρχονται από τα πεδία στα οποία εντοπίζονται οι διεργασίες της κριτικής: περιοδικά, εφημερίδες, αυτοτελείς ατομικές και συλλογικές εκδόσεις, πανεπιστημιακοί και γενικότερα ακαδημαϊκοί χώροι.

Το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών, η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής

Πάντως, έστω και αν υπάρχουν εν προκειμένω ποικίλες απόψεις και εκτιμήσεις για την αξιολόγηση και τον συσχετισμό αυτών των πραγματικών στοιχείων, γεγονός είναι ότι το βιβλίο παρουσιάζει με παραστατικό τρόπο την εξαιρετική κινητικότητα ιδεών η οποία παρατηρείται κυρίως από το 1974 και εξής με όσα αυτή η περίοδος συμπαρασύρει ή απορρίπτει από το παρελθόν, και η οποία προσδιορίζει τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της σύγχρονης ελληνικής κριτικής είτε ως δημιουργικό διάλογο με τα λογοτεχνικά έργα (τα έργα της διανοίας γενικότερα) είτε ως σχέση επιφάνειας ή/και σκοπιμότητας με αυτά.

Άλλωστε ο Γ. Ν. Περαντωνάκης, στα επτά κεφάλαια που αποτελούν τον κορμό της έκδοσης, προτάσσει δύο κείμενα (εισαγωγή και πρόλογο), όπου δηλώνει την προεργασία, τη μέθοδο και τους στόχους που διέπουν τη σύνθεση του βιβλίου του, και με τον τρόπο αυτόν προειδοποιεί για ό,τι ακολουθεί.

Την έκδοση, που ενισχύεται με εκτενή βιβλιογραφία και ευρετήριο προσώπων, ολοκληρώνει επιλογικό κείμενο στο οποίο ο συγγραφέας διατυπώνει συμπεράσματα από την κατά την κρίση του ανάπτυξη του υλικού του, μεταξύ των οποίων (συμπερασμάτων) και ορισμένα ανοιχτά ερωτήματα-ζητήματα προς διερεύνηση σχετικά με τον δυναμικό χαρακτήρα της κριτικής αλλά και των κριτικών (π.χ. δυνατότητα/προοπτική εξέλιξης ή παρέμβασης στο κοινωνικό γίγνεσθαι, περιεχόμενο σχέσης με το αντικείμενο-λογοτεχνικό έργο, συνέπεια στη διατύπωση απόψεων).

Με αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές ότι το παρόν βιβλίο, ανεξάρτητα από τη γνώμη του αποδέκτη για τις απόψεις του συγγραφέα, λειτουργεί ως μια καλή βάση διαλόγου για τον κριιτικό λόγο στη χώρα μας. 

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

altΗ μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη
Γεώργιος Ν. Περαντωνάκης
Πόλις 2013, τιμή € 14,00

alt

   

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Ξεκινώντας από το βιβλίο του David Held «Μοντέλα δημοκρατίας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, Κατερίνα Κέη, Γιάννης Βογιατζής, εκδ. Πολύτροπον) και του Andrew Heywood «Εισαγωγή στην Πολιτική» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις), παρουσιάζουμε και σχολιάζουμε το βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα...

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Για τα βιβλία «Περί έρωτος» (μτφρ. Ρεβέκκα Πεσσάχ, εκδ. Ηριδανός) και «Περιπλάνηση στη νεωτρικότητα» (μτφρ. Γιώργος Σαγκριώτης, εκδ. Αλεξάνδρεια) του Γκέοργκ Ζίμελ [George Simmel] και «Γιατί το σεξ είναι διασκεδαστικό;» (μτφρ. Κλείτος Παρασκευόπουλος, εκδ. Κάτοπτρο) του Τζάρεντ Ντάιμοντ [Jared Diamond]. Κεντρική εικ...

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

Για το βιβλίο του Στέφανου Τραχανά «Ο Κύκλος – Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Όλο και περισσότερο πληθαίνουν οι φωνές που πλέον δεν αρνούνται μόνο τη δημοκρατία, αλλά κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...
To 7ο Θερινό Βιβλιοστάσιο έρχεται στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

To 7ο Θερινό Βιβλιοστάσιο έρχεται στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

To 7o Θερινό Βιβλιοστάσιο θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 19, το Σάββατο 20 και την Κυριακή 21 Ιουλίου, στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης. Κεντρική εικόνα από το περσινό επιτυχημένο 6ο Θερινό Βιβλιοστάσιο στον Κήπο Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Επιμέλεια: Book Press

To 7o Θερινό Βι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ