castoriadis kentriki

Για το βιβλίο του Νίκου Ν. Μάλλιαρη, «Ελευθερία, Εθελοδουλία και Ασημαντότητα» (εκδ. Μάγμα).

Γράφει ο Γιώργος Δρίτσας

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης είναι ίσως μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της νεοελληνικής και ταυτόχρονα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, που απασχόλησε και συνεχίζει να απασχολεί συνεχώς τους μελετητές που ασχολούνται με το έργο του. Έχουν γραφτεί πάμπολλα βιβλία, βιογραφίες, συλλογικοί τόμοι και έχουν γίνει ακόμη και διεθνή συνέδρια για τη φιλοσοφική του θεώρηση.

Αλλά αυτό που ξεχωρίζει το βιβλίο του Νίκου Ν. Μάλλιαρη, Ελευθερία, Εθελοδουλία και Ασημαντότητα (εκδ. Μάγμα, Αθήνα 2022) από άλλα σχετικά βιβλία είναι το γεγονός ότι δεν ασχολείται μόνο με τη θεωρητική διαύγαση των ιδεών του στοχαστή αλλά και με την πρακτική εφαρμογή των ιδεών του αυτών και την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη απλούστευσή τους.

magma malliaris kastoriadis

Όσον αφορά το ζήτημα της δομής του βιβλίου, αυτό αποτελείται από ένα καινούριο κείμενο και δύο παλιές κριτικές του συγγραφέα σε άλλους συγγραφείς, σχετικά με ζητήματα που αφορούν τον Καστοριάδη και τη σκέψη του. Βέβαια στο παρόν μας κείμενο δεν θα αναφερθούμε διεξοδικά στις κριτικές αυτές, ως κριτικές, αλλά στο τι καινούριο φέρνει μέσα από τα κείμενά του αυτά ο συγγραφέας πάνω στη μελέτη του Καστοριάδη.

Το ζήτημα της κοινωνικής και πολιτισμικής παρακμής

Ξεκινώντας την ανάλυση, ο συγγραφέας κάνει άμεση αναφορά σε ένα ζήτημα που απασχολούσε πολύ τον Καστοριάδη, το οποίο δεν ήταν άλλο από το ζήτημα της κοινωνικής και πολιτισμικής παρακμής και δη αυτής που εντοπίζεται στον δυτικό κόσμο. Αυτό το φαινόμενο, βέβαια, υπόκειται, εκ φύσεως, σε μια φυσική εντροπία που υπάρχει εντός του ανθρώπινου παράγοντα και των όσων αυτός ο τελευταίος παράγει. Αυτό, όμως, δεν οδηγεί τον Καστοριάδη σε έναν γενικότερο πεσιμισμό, ούτε σε μια συλλήβδην απόρριψη των θεσμών, όπως αυτόν της παιδείας που βοηθούν πολλές φορές στον εξανθρωπισμό του ατόμου. Ακόμη δε και η εντόπια παράδοση έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο για την κοινωνία, κατά αυτόν, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ούτως ή άλλως ως tabula rasa, ούτε μπορεί να εκκινήσει η όποια αλλαγή από το απόλυτο μηδέν. Το άτομο, εξάλλου, αποτελεί με δική του ευθύνη και επιλογή ένα διάτμημα του επίσημου φαντασιακού, το οποίο εκπροσωπεί και το οποίο δεν είναι κάτι που του επιβάλλεται αλλά προϋπάρχει ως κοινωνική θέσμιση.

Το άτομο, εξάλλου, αποτελεί με δική του ευθύνη και επιλογή ένα διάτμημα του επίσημου φαντασιακού, το οποίο εκπροσωπεί και το οποίο δεν είναι κάτι που του επιβάλλεται αλλά προϋπάρχει ως κοινωνική θέσμιση.

Για να επέλθει. έτσι, μια κάποια δημοκρατική αλλαγή, μέσω μιας αυτοργανωμένης κοινωνίας που θα προσπεράσει την παρούσα κατάσταση, αυτό προϋποθέτει μια ενεργή ελευθερία του ατόμου, που θα βασίζεται στη συμμετοχικότητά του στις αποφάσεις που αφορούν όλες τις κοινωνικές εκφάνσεις, μέσω της διάχυσης του ιδιωτικού στο δημόσιο και όχι στον διαχωρισμό τους. Αυτό προφανώς έρχεται σε αντίθεση με τις τάσεις παθητικοποίησης και δεσποτικής γραφειοκρατικοποίησης της κοινωνίας, όπως και με τη μαρξιστική κριτική, η οποία χάνει την επαφή της με το εκάστοτε «πραγματικό», εντάσσοντάς το σε μια πολύ συγκεκριμένη και περιορισμένη ερμηνεία της ιστορίας.

Ο ίδιος, εξάλλου, εξετάζει τον άνθρωπο με όλη του την τραγικότητα, μέσω μιας ολικής και διεπιστημονικής ανθρωπολογικής ματιάς, αποφεύγοντας την όποια νοηματική «κλειστότητα» και μυωπική ερμηνεία της ιστορίας ως ένα χωροχρονικό φαινόμενο που κινείται εντός μιας πολύ συγκεκριμένης και προσδιορισμένης ορθολογικής πορείας.

Ο Καστοριάδης, λοιπόν, ενώνοντας θεωρία και πράξη και χωρίς να γίνεται «ρεφορμιστής», όπως κατηγορήθηκε επειδή δεν εγκύπτει σε μια πολύ συγκεκριμένη νεομαρξιστική λογική, καταφέρνει να πλάσει μια πολιτική θεώρηση που όμως είναι κάτι παραπάνω από μια απλή φιλοσοφία. Είναι κατά βάθος ένα πάθος για πράξη και για πραγματική κοινωνική αυτονομία, μέσω της δημιουργίας νέων αξιών και όχι απλά μέσω της κατάργησης της εκμετάλλευσης σε οικονομικό επίπεδο.

Κλείνοντας, μέσα από το πόνημα του αυτό ο συγγραφέας παραθέτει μια ολοκληρωμένη μελέτη για τον Καστοριάδη, η οποία προσεγγίζει τόσο θεωρητικά όσο και πρακτικά τις θεωρήσεις του φιλοσόφου, χωρίς ωραιοποιήσεις και υπεκφυγές. Μια χρήσιμη μελέτη που ανοίγει νέες οδούς στις αναλύσεις των καστοριαδικών θεωριών.


Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΡΙΤΣΑΣ είναι ποιητής και Υποψήφιος Διδάκτορας στο Τμήμα Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή Το ματωμένο όνειρο (εκδ. Οδός Πανός).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ορθοδοξία και Κράτος: Τρία βιβλία για μια διαχρονική σχέση με πολλές διακυμάνσεις και ποικίλα ρεύματα σκέψης

Ορθοδοξία και Κράτος: Τρία βιβλία για μια διαχρονική σχέση με πολλές διακυμάνσεις και ποικίλα ρεύματα σκέψης

Για τα βιβλία των Ευστάθιου Κασσαρέα «Εκκλησία, ιδεολογία και πολιτική στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης» (εκδ. Παπαζήση), Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη «Θρησκεία και πολιτική στον ορθόδοξο κόσμο» (εκδ. Επίκεντρο) και π. Εμμανουήλ Κλάψη «Ορθόδοξες εκκλησίες σε έναν πλουραλιστικό κόσμο» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα,...

Το «μοναχικό πλήθος» και το επαναστατικά νέο ήθος του δυτικού πολιτισμού

Το «μοναχικό πλήθος» και το επαναστατικά νέο ήθος του δυτικού πολιτισμού

Τρία βιβλία που σκιαγραφούν την κατάσταση του δυτικού πολιτισμού σήμερα: «Το μοναχικό πλήθος» (μτφρ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες) του Ντέιβιντ Ρίσμαν [David Riesman], «Η παρακμή του Αστικού Πολιτισμού» (εκδ. Θεμέλιο) του Παναγιώτη Κονδύλη και «Η Ευρώπη είναι χριστιανική;» (μτφρ. Βάλια Καϊμάκη, εκδ. ...

Τελικά, συγκρούεται ο Χριστιανισμός με τον Δαρβίνο; – Διερεύνηση ενός ερωτήματος μέσα από δύο ενδιαφέροντα βιβλία (κριτική)

Τελικά, συγκρούεται ο Χριστιανισμός με τον Δαρβίνο; – Διερεύνηση ενός ερωτήματος μέσα από δύο ενδιαφέροντα βιβλία (κριτική)

Για τα βιβλία του Φρανσουά Ουβέ [François Euvé] «Ο Δαρβίνος και ο χριστιανισμός » (μτφρ. Ηρώ Διακάκη, εκδ. Αρμός) και του Ζακ Μονό [Jasques Monod] «Η τύχη και η αναγκαιότητα» (μτφρ. Νίκος Παπαδόπουλος, εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: ο Δαρβίνος σε πίνακα του John Collier © Wikipedia. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ