Για το βιβλίο του Πωλ Μπ. Πρεθιάδο «Είμαι το τέρας που σας μιλά: Αναφορά σε μια ακαδημία ψυχαναλυτών» (μτφρ. Αναστασία Μελία Ελευθερίου, εκδ. Αντίποδες). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Το κορίτσι από τη Δανία» (2015).
Γράφει η Ελένη Αβδούλου
Στο βιβλίο Είμαι το τέρας που σας μιλά: Αναφορά σε μια ακαδημία ψυχαναλυτών παρουσιάζεται η ομιλία του ψυχαναλυτή Πρεθιάδο ενώπιον 3.500 ψυχαναλυτών στο Παρίσι το 2019. Η ομιλία του αποτελεί ένα μανιφέστο για το μέλλον της ψυχανάλυσης: αν η τελευταία επιθυμεί να προσαρμοστεί στην νέα εποχή οφείλει να μετασχηματίσει την επιστημολογία της, καθώς δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε ένα ετεροκανονικό πλήθος.
Μιλά για την προσωπική του εμπειρία
Ο Πρεθιάδο μιλάει για την προσωπική του εμπειρία σχετικά με το φύλο και την φυλομετάβασή του. Αποκαλεί τον εαυτό του τέρας, για να περιγράψει το μη δυαδικό σώμα του. Αρωγός στην προσπάθειά κατανόησης του εαυτού του και καταπολέμησης των κοινωνικών στερεοτύπων στάθηκε η ανάγνωση βιβλίων. Ο Πρεθιάδο επιστρέφει σε αυτό το θέμα συχνά μέσα στην ομιλία του. Αναφέρω χαρακτηριστικά το εξής: «Όλα κι όλα, όταν πρέπει να μάθεις, μαθαίνεις· όταν πρέπει να βρεις μια διαφυγή, μαθαίνεις ανελέητα!»
Ο συγγραφέας δεν θα μπορούσε να περιγράψει με καλύτερο τρόπο το σώμα του: αποτελεί ένα μωσαϊκό που εξελίσσεται διαρκώς και θυμίζει μια ελληνική πόλη.
Ο Πρεθιάδο αναφέρεται στις δυσκολίες που αντιμετώπισε κατά τη φυλομετάβασή του. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, μια τέτοια διαδικασία, η οποία αμφισβητεί το δίπολο άνδρας-γυναίκα, επισύρει μια σωρεία διαγνώσεων από τους ψυχαναλυτές, οι οποίοι σπεύδουν να εντοπίσουν με γελοιωδώς απλουστευτικό τρόπο τις απαρχές της «αρρώστιας» του στην βρεφική και παιδική ηλικία.
Ο συγγραφέας δεν θα μπορούσε να περιγράψει με καλύτερο τρόπο το σώμα του: αποτελεί ένα μωσαϊκό που εξελίσσεται διαρκώς και θυμίζει μια ελληνική πόλη. Στο ζωντανό του σώμα συνυπάρχουν ποικίλες στρώσεις: «τα σύγχρονα τρανς κτήρια, μια μεταμοντέρνα λεσβιακή αρχιτεκτονική και οι όμορφες αρ ντεκό κατοικίες ...». Οι αναμνήσεις του παρελθόντος δεν εξανεμίζονται. Τουναντίον δίνουν νέο νόημα στο παρόν πυροδοτώντας νέους μετασχηματισμούς αυτοαντίληψης.
 |
|
Ο Πωλ Μπ. Πρεθιάδο είναι φιλόσοφος, συγγραφέας και εικαστικός επιμελητής. Γεννήθηκε το 1970 στο Μπούργκος της Ισπανίας ως Μπεατρίς Πρεθιάδο. Σπούδασε φιλοσοφία στο New School της Νέας Υόρκης, όπου συνδέθηκε με τον Ζακ Ντερριντά και την Άγκνες Χέλλερ. Είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους στοχαστές στο πεδίο του φύλου και του σώματος. Αρθρογραφεί τακτικά σε γαλλικές και ξένες εφημερίδες και περιοδικά, ενώ τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε όλο τον κόσμο (Manifeste contra–sexuel, 2011. Testo-junkie: sexe, drogue et biopolitique, 2008. Pornotopie, 2011. Un appartement sur Uranus, 2019). Έχει διδάξει στο Paris VIII, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και το Princeton και ήταν ο επιμελητής της έκθεσης documenta14 στο Κάσσελ και την Αθήνα. Αυτοπροσδιοριζόταν ως γυναίκα μέχρι το 2014, που ανακοίνωσε ότι ξεκινάει τη φυλομετάβαση και άλλαξε το όνομά του σε Πωλ. |
Σημειωτέον ότι κατά τον Πρεθιάδο το σώμα δεν αποτελεί μονάχα έναν έμβιο οργανισμό, αλλά κατέχει και μια ιστορική και πολιτική ταυτότητα. Τα σώματά μας γίνονται αποδέκτες της βίας της πολιτείας και πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στην δική μας αυτοαντίληψη και στις κοινωνικές επιταγές και στα έμφυλα στερεότυπα που βρίσκουν έρεισμα στα ΜΜΕ, στην ψυχανάλυση, στη φαρμακοβιομηχανία, στην πολιτική κλπ. Αλήθεια, κατά πόσο είναι εφικτό να ζούμε σε ένα σώμα αποικιοκρατημένο που μοιάζει να μη μας ανήκει πλέον; Τελικά τί είναι πιο δύσκολο και πιο επώδυνο από τη φυλομετάβαση, αν όχι το να αντέχει ένας άνθρωπος να ζει σε ένα σώμα αποξενωμένο από τον ίδιο;
Η δύσκολη εγχείρηση δεν έγκειται στην αφαίρεση των γεννητικών οργάνων, αλλά στην «αφαίρεση» όλων των στερεοτύπων
Ο Πρεθιάδο είναι σαφής: η επιστημολογία της έμφυλης διαφοράς είναι πολιτικά και ιστορικά μεταβαλλόμενη. Αυτό συνεπάγεται δύο πράγματα: αφενός η έμφυλη διαφορά δεν πηγάζει ούτε από την φύση ούτε αποτελεί συμβολική τάξη, αφετέρου έχει έρθει η ώρα να αλλάξει αυτή η επιστημολογία, η οποία μέχρι στιγμής αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της ψυχανάλυσης. Η εποχή μας θέτει νέα ερωτήματα, τα οποία η ξεπερασμένη επιστημολογία της έμφυλης διαφοράς, οι βάσεις της οποίας τέθηκαν κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, δεν δύναται να απαντήσει. Όπως η επιστημολογία του ενός φύλου παραχώρησε τη θέση της στην επιστημολογία της έμφυλης διαφοράς, έτσι τώρα η τελευταία οφείλει να δώσει χώρο σε μια νέα επιστημολογία που αντιμετωπίζει το φύλο ως κάτι πολύπλοκο και μεταβαλλόμενο.
Ο Πρεθιάδο καλεί τους ψυχαναλυτές να αναλογιστούν τα παραπάνω και να αναθεωρήσουν την επιστημολογία της έμφυλης διαφοράς, η οποία κρίνει ως παθολογική οποιαδήποτε παρέκκλιση που αφορά στο φύλο ή στη σεξουαλικότητα. Τους προτρέπει να μην ακολουθούν τυφλά τα θεωρητικά εργαλεία των μεγάλων ψυχαναλυτών, ώστε να μπορέσουν να κατανοήσουν άτομα που ανήκουν στο μη δυαδικό φάσμα.
Σύμφωνα με τον Πρεθιάδο, η δύσκολη εγχείρηση δεν έγκειται στην αφαίρεση των γεννητικών οργάνων, αλλά στην «αφαίρεση» όλων των στερεοτύπων που η κοινωνία φροντίζει εξ απαλών ονύχων να φορτώσει στις πλάτες μας.
* Η ΕΛΕΝΗ ΑΒΔΟΥΛΟΥ είναι Δρ. κλασικής φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Κολωνίας.
